Ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδροῦτσος, Ἀρβανίτης ἀπό τίς Λιβανάτες, γεννήθηκε τό 1870 καί ἀνδρώθηκε στήν κυριολεξία στήν αὐλή τοῦ Ἀλῆ Τεπελενλῆ, Πασά τῶν Ἰωαννίνων. Πατέρας του ἦταν ὁ καπετάν Ἀνδρέας Βερούσης, γνωστός καί ὡς καπετάν Ἀνδροῦτσος, καλός φίλος του Ἀλῆ Πασά καί μητέρα του ἡ Ἀκριβή Τσαρλαμπᾶ, ἀπό τήν Πρέβεζα.
Ὁ Ἀλής Τεπελενλής ἦταν Μπεκτασής Μουσουλμάνος καί ὁταν ὁ νεαρός Ὀδυσσέας ἦταν γύρω στά 18 μέ 20 του χρόνια, τόν ἐμύησε στὀ σούφικο τάγμα τῶν Μπεκτασίδων.
Οἱ Μπεκτασήδες εἶναι μιἀ Ἀδελφότητα πού εἶχε ἱδρύσει ὁ Χαζρέτ Χατζή Μπεκτάς Βελή, γύρω στον 13ο αἰώνα. Ἐκεῖνο πού τούς διακρίνει, εἶναι ἡ εὐρυχωρία τῆς πίστεως, ὁ σεβασμός τοῦ ἱεροῦ Κορανίου, ἀλλά μέ εὐρύνοια καί προσπάθεια ἀποκάλυψης τοῦ “batin”, δηλαδή τοῦ μυστικοῦ καί κεκρυμμένου νοήματος τῶν “ayet” (τῶν ἐδαφίων) τοῦ ἱεροῦ Βιβλίου, δίχως πνευματικό ἐφησυχασμό καί προσκόλληση στά φανερά καί προσιτά νοήματα τοῦ Κορανίου (zahir). Οἱ Μπεκτασήδες τιμοῦν τούς Χριστιανούς Ἁγίους καί συνάζονται συχνά ἐντός ἀπομεμονωμένων ἐξωκκλησίων προκειμένου νά τελέσουν τό ζίκρ, ἀκολουθία στήν ὁποία οἱ συμμετέχοντες Δερβίσηδες, ἄνδρες καί γυναῖκες ἀπό κοινοῦ, ἐνθυμοῦνται τόν Ἀλλάχ καί τά πανάγια Ὀνόματά Του ἤ τελοῦν τό σεμά, μιά ίδιαίτερη τελετή κυκλοτεροῦς χοροῦ, πρός ἐναρμόνιση τῶν ἀνθρώπων, ἀδιακρίτως, μέ τήν ροή τοῦ Σύμπαντος, ὅπως ἐκδηλώνεται μέσω τῆς κινήσεως τῶν οὐρανίων σωμάτων.
Στίς 8 Μαΐου τοῦ 1821, ὁ Ἀνδροῦσος κατενίκησε τον φοβερό καί τρομερό Ὀμέρ Βρυώνη στό Χάνι τῆς Γραβιᾶς. Παρόλα αὐτά υπήρξε ο πρωταγωνιστής της ηρωικής νίκης των Ελλήνων έναντι του φοβερού και τρομερού Ομέρ Βρυώνη, στο Χάνι της Γραβιάς.
Αὐτόν τόν γενναῖο καί προπάντων εὐφυή ἀγωνιστή, προκειμένου νά τόν ἀπαξιώσουν ἄκαπνοι καλαμαράδες, κοτζαμπάσηδες καί πολιτικάντηδες πού ὀρέγονταν μονάχα τήν ἐξουσία καί την καθυπόταξη τῶν ταλαίπωρων Ρωμηῶν στά θελήματά τους, ὅπως ἦταν ὁ Ἰωάννης Κωλέττης, πού εἶχε διατελέσει ὁ προσωπικός ἰατρός τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ τῶν Ιωαννίνων, τόν ἀποκάλεσαν «Τουρκοδυσσέα»!
Δέν ἔμειναν ὅμως στά λόγια οἱ διχαστές τοῦ λαοῦ πρός ἴδιον ὤφελος. Ἔφτασαν καί στόν ἀφορισμό τοῦ ἥρωα. Ἐκεῖνα τά χρόνια ὁ ἀφορισμός πού επέβαλλαν ὁ Πατριάρχης ἤ οἱ δεποτάδες, στούς ἁπλούς ἀνθρώπους κυρίως τῆς ὑπαίθρου ἀσκοῦσε τεράστια ἐπίδραση.
Ἰδού ὁρισμένα ἀποσπάσματα ἀπό το κείμενον τοῦ ἀφορισμού κατά τοῦ Ὀδυσσεως Ἀνδρούτσου, πού ἐπέβαλλε μέν ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν Διονύσιος ὁ Καλλιάρχης τόν Ἰούνιον τοῦ 1822, ἐξαπέστειλε δέ σέ ὅλες τίς ἐπισκοπές καί ἐνορίες ὁ Μινίστρος (ὑπουργός) τῆς Θρησκείας τῆς Προσωρινῆς Διοικήσεως τῆς ἐπαναστατημένης Ἑλλάδος, ὁ Ἐπίσκοπος Ἀνδρούσης Ἱωσήφ: «Πανιερώτατοι καί Θεοφιλέστατοι Μητροπολῖται καί Ἐπίσκοποι, εὐλαβέστατοι ἱερεῖς, πανοσιώτατοι ἱερομόναχοι, εὐγενέστατοι ἄρχοντες, γενναιότατοι στρατάρχαι, ἀνδρεῖοι στρατιῶται, ὅσοι ἐνδύθητε τά ὅπλα καί χύνετε τό αἷμα σας διά τήν ἐλευθερίαν καί σωτηρίαν τοῦ γένους τῶν εὐσεβῶν, καί ἁπαξάπαντες εὐλογημένοι χριστιανοί, εἴητε κατ’ ἄμφω ὑγιαίνοντες.
….Ὅθεν διά τοῦ παρόντος συμβουλεύομεν καί ἐντελλόμεθα πατρικῶς, ὡς ἐπέχοντες τῦπον τοῦ ἀρχιποίμενος Κυρίου ἡμῶν Ίησοῦ Χριστοῦ, ἵνα τόν ρηθέντα κακεργάτην καί φιλοτύραννον καί αἱμοχαρή Ὀδυσσέα γνωρίζητε πᾶντες ὡς βδέλυγμα μυσαρόν καί ἀκάθαρτον καί ἀγγεῖον σατανικόν. Καί καθώς ὁ Θεός ἐγκατέλιπεν αὐτόν, οὕτω καί σεῖς πάντες, καθό χριστιανοί, τέκνα τῆς Ἑλλάδος γνήσια, μαχόμενα διά τήν σωτηρίαν του νά ἐγκαταλείπετε μόνον καί νά μή συγκοινωνήσατε μέ τάς ἁμαρτίας αὐτοῦ, ἵνα εὕρη μόνον αὐτόν ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ καί μή ἐπέλθῃ καί ἐφ’ ὑμᾶς. Ἐπειδή σεῖς βέβαια ἐστέ ἀθῶοι ἄχρι τῆς σήμερον καί ἀμέτοχοι τῶν ὅσων ἔπραξεν ὁ πονηρός καί ἐπίβουλος τῆς πατρίδος οὗτος Ὀδυσσεύς Ἀνδρίτζου….
Τήν δ΄ Ἰουνίου ́́́͵αωκβ΄, ἐν Ἄργει
Ὁ Μινίστρος τῆς Θρησκείας
Ὁ Ἀνδρούσης Ἰωσήφ».
Τό ἦθος τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου μπορεῖ νά φανεῖ ἀπό τά λόγια τοῦ ἥρωα πρός τούς κατοίκους τοῦ Γαλαξειδίου, πού μέ προκήρυξή του τούς εἶχε ἀπευθύνει στίς 22 Μαρτίου τοῦ ἔτους 1822: «Τί τή θέλομε, βρέ ἀδέρφια, αὐτή τήν πολυπικραμένη ζωή, νά ζοῦμε ἀπό κάτω στή σκλαβιά, καί τό σπαθί τῶν Τούρκων νά ἀκονιέται στά κεφάλια μας; Δέν τηρᾶτε πού τίποτα δέ μᾶς ἀπόμεινε; Αἱ ἐκκλησίες μας γενήκανε τζαμιά καί ἀχούρια τῶν Τούρκων.
»Κανένας δέ μπορεῖ νά πεῖ πώς τάχα ἔχει τίποτα ἰδικό του, γιατί τό ταχιά βρίσκεται φτωχός, σά διακονιάρης στή στράτα. Τίποτα, ἀδέρφια, δέ μᾶς ἔμεινε. Δέν εἶναι πρέποντας νά σταυρώσουμε τά χέρια καί νά τηρᾶμε τόν οὐρανό· ὁ Θεός μᾶς ἔδωκε χέρια, γνώση καί νοῦ· ἄς ρωτήσομε τήν καρδιά μας καί ὅ,τι μᾶς ἀπαντιχαίνει ἄς τὀ βάλουμε γλήγορα σέ πράξη, καί ἄς εἴμεθα, ἀδέρφια, βέβαιοι πώς ὁ Χριστός μας ὁ πολυαγαπημένος θά βάλει τό χέρι ἀπάνω μας…
»Ἐγώ, καθώς τό γνωρίζετε καλότατα, ἀγαπητοί μου Γαλαξειδιῶτες, ἠμπορῶ νά ζήσω βασιλικά, μέ πλούτια, τιμές και δόξες. Οἱ Τοῦρκοι ὅ,τι καί νά ζητήσω μοῦ τό δίνουνε παρακαλώντας, γιατί τό σπαθί τοῦ Ὀδυσσέα δἐ χωρατεύει.
»Μά σᾶς λέγω τήν πᾶσα ἀλήθεια, ἀδέρφια, δέ θέλω ἐγώ μονάχα νά καλοπερνῶ καί τό γένος μου νά βογγάει στή σκλαβιά· μοῦ καίεται ἡ καρδιά μου σά βλέπω καί συλλογοῦμαι πὠς ἀκόμα οἱ Τοῦρκοι μᾶς τυραγνεύουν…».
Ἄλλα ἕνα δεῖγμα τοῦ φιλάδελφου ἤθους τοῦ Ἀνδρούτσου, εἶναι καί ἡ στάση του εντός τοῦ κλίματος ἀλληλοσπαραγμοῦ πού μεσοῦντος τοῦ ἀγώνα γιά τήν Ἐλευθερία τοῦ Γένους καί τῆς Πατρίδας, ἄνοιγε τρσάστιες πληγές ἀνάμεσα στούς ὁπλαρχηγούς καί τούς συντρόφους τους. Σέ μιά ἐπιστολή ἱκεσίας γιά ὁμόνοια πού εἶχε στείλει ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδρούτσος πρός τόν Κολοκοτρώνη, τόν Πλαπούτα καί τόν Νικηταρά, εἶχε γράψει καί τοῦτο τό παροιμιῶδες: «Ἔχετε γνῶσιν καί καταλαμβάνετε ὅτι πολεμοῦντες ὁ Γιάννης μέ τόν Κώστα, δέν κατορθώνουν παρά νά κερδίζῃ ὁ κοινός ἐχθρός».
Ἡ ἀντίπαλη πλευρά ἔναντι τῶν μπαρουτοκαπνισμένων ἀγωνιστῶν, πού μηχανεύονταν τήν διχόνοια, πού ὁδήγησε σε δυό εμφυλίους πολέμους τῶν ἐπαναστατημένων Ρωμηῶν, (1823–1825), μέ μόνο σκοπό τόν ἔλεγχο τῆς ἐξουσίας, την διαχείριση χρημάτων, κυρίως ἀπό τά ἀγγλικά δάνεια καί τέλος τή νομιμοποίηση τῆς κυβέρνησης πού ὑποστήριζε ἡ κάθε φατρία.
Ὁ ἀφορισμός τοῦ Ἀνδρούτσου τό 1822 ἦταν τό προοίμιο τῶν διώξεων, πού ἐπεφύλασσαν οἱ «πολιτκοί παράγοντες» κατά τήν περίοδο τῶν ἀγώνων κατά τῆς ὀθωμανικῆς αὐταρχίας.
Ἐν τέλει ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδροῦτσος δολοφονήθηκε μέ φρικώδη τρόπο, τό βράδυ τῆς 5ης Ἰουνίου τοῦ 1825. Εἶχε κατηγορηθεῖ ὅτι εἶχε προδώσει τήν Ἐπανάσταση. Συνελήφθη καί κρατούνταν στίς φυλακές τῆς Ἀκρόπολης τῆς Ἀθήνας. Ἐν τῶ μεταξύ ὁ Κωλέττης εἶχε φροντίσει νά διορισθεῖ ὁ Γιάννης Γκούρας, πρωτοπαλλήκαρο καί ψυχογιός τοῦ Ἀνδρούτσου, φρούραρχος τῆς Ἀθήνας, προδίδοντας τόν καπετάνιο του. Ὁ Γκούρας εἶχε μάθει πώς ἡ κυβέρνηση σχεδίαζε νά δώσει ἀμνηστία στον Ὀδυσσέα Ἀνδροῦτσο καί νά τόν ἐπαναφέρει σέ ἡγετική θέση τοῦ στρατεύματος. Αὐτή ἡ προοπτική ἔκαμνε τόν Γκούρα νά τρέμει ἐξαιτίας τῆς προδοσίας του καί τῆς ἀναμενόμενης ἐκδίκησης σέ βάρος του ἐκ μέρους του Ἀνδρούτσου. Ἐπεχείρησε ὁ Γκούρας νά πείσει τήν κυβέρνηση νά ἐκετλεστεῖ ὁ Ἀνδροῦτσος γιά ἐσχάτη προδοσία, ἀλλά ἀπέτυχε. Κάτόπιν τούτου, ὡς Φρούραρχος δίνει ἐντολή δολοφονίας τοῦ Ὀδυσσέα, ἀλλά κατά τρόπον, πού νά φαίνεται σάν αυτοκτονία.
Ὁ Ἀνδροῦτσος ἦταν νηστικός, βρώμικος καί βαρειά ἀλυσοδεμένος. Τή νύχτα, ἄνθρωποι τοῦ Γκούρα μπῆκαν στο κελί του, μέ ἀπόφαση νά τόν σκοτώσουν, άλλά νά φανεῖ σάν ἀτύχημα.
Οἱ δολοφόνοι τοῦ Γκούρα χτυποῦσαν μέ τά χέρια καί τά ὅπλα τους τόν δύστυχο Ὀδυσσέα. Τά δόντια του σπάσανε καί σκίστηκαν τά χείλη. Οἱ πόνοι ἔκαναν τόν Ἀνδρούτσο νά μουγκρίζει. Στο τέλος, τόν ἀποτελείωσαν μέ τόν ἐξῆς ἄνανδρο τρόπο. Δύο τόν κρατοῦσαν κι ἕνας τρίτος τοῦ ἔστριψε τά γεννητικά ὄργανα. Λιποθύμισε από τούς πόνους, μά οἱ δήμιοί του συνέχισαν νά τόν χτυποῦν λιπόθυμο. Ὁ ρόγχος πού προμήνυε τόν θάνατο, ἐντούτοις δέν ἔφερε τό τέλος τοῦ θύματος καί τελικά τον στραγγάλισαν. Τό πτῶμα τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου βρέθηκε μπροστά από τό ναό τῆς Ἀθηνᾶς Νίκης.
Ἡ ἰατροδικαστική ἔκθεση, μέ παρέμβαση τοῦ Γκούρα, ἀνέφερε πώς ὁ θάνατος ἐπῆλθε ἐξαιτίας πτώσης ἀπό τό κελί ὅπου κρατούνταν ὁ Ἀνδροῦτσος κατόπιν ἀνεπιτυχοῦς ἀπόπειτρας ἀπόδρασής του.
Ἔτσι ἐτελεύτησεν ὁ βίος τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου, Μουσουλμάνου Μπεκτασή ἀγωνιστή γιά τήν
Ἐλευθερία τῆς Πατρίδας, πού ὁ πατριωτισμός του δεν εἶχε να ζηλέψει τό ἐλάχιστον, ἀπό ἄλλους ἥρωες. Ὁ Μουσουλμάνος ἀγωνιστής μέ τό κατ’ ἐξοχήν ἑλληνικό ὄνομα, «Ὀδυσσεύς», πέραν τῆς δόξας τοῦ ἥρωα, φέρει καί αιμάτινο στεφάνι, ἐκεῖνο τοῦ μάρτυρα τῆς διχόνοιας τῶν Ἑλλήνων!
24 Μαρτίου 2026
