ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ

Η μετανάστευση του ανθρώπινου γένους αποτελεί την πρώτη ομαδική πράξη, που σηματοδοτεί την περίοδο που ο άνθρωπος ήταν ακόμα κυνηγός. Αργότερα, όταν πλέον έγινε καλλιεργητής της γης, άρχισε να εγκαθίσταται σε συγκεκριμένους τόπους, χωρίς να εξαλειφθεί το φαινόμενο της μετανάστευσης. Η μετανάστευση πληθυσμών, είναι σύμφυτη με τον πολιτισμό. Η μετακίνηση ανθρώπων από τόπου εις τόπον, με σκοπό την πρόσκαιρη ή μόνιμη εγκατάσταση, σημαδεύει από πλευράς αρχαιότητας την ίδια την ανθρωπότητα. Αν οι άνθρωποι δεν μετανάστευαν, πιθανότατα το ανθρώπινο γένος να βρισκόταν «στριμωγμένο», εκεί που παλαιοντολόγοι και ανθρωπολόγοι έχουν βρει τα πιο αρχαία ευρήματα της παρουσίας πρωτανθρώπων. Η μετανάστευση πάντοτε συνδέεται με την έννοια της προσφυγιάς. Μετανάστευση και προσφυγιά, είναι φαινόμενα, που είναι αδύνατον πάντοτε και σε όλες τις περιπτώσεις να είναι υπό έλεγχο. Κατά κανόνα, η μετανάστευση επιτελείται από ανθρώπους που φέρουν την ιδιότητα του πρόσφυγα. Άνθρωποι που εγκαταλείπουν τον τόπο τους αναζητώντας καταφύγιο σε άλλο άλλο τόπο, υπό την πίεση ποικίλων αναγκών. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Αιτίες που εξαναγκάζουν τους ανθρώπους να μεταναστεύσουν σχεδόν πάντοτε είναι οι εξής: Πόλεμοι, φτώχεια, ανεργία, πολιτικοί διωγμοί, φυσικές καταστροφές και συνέπειες που προκαλεί η κλιματική αλλαγή. Μάλιστα, συχνά οι παραπάνω αιτίες συνυπάρχουν και κάνουν ανυπόφορη την παραμονή ανθρώπους στις πατρίδες τους. Η μετανάστευση που γίνεται από ανάγκη, δεν μπορεί να περιμένει για «νόμιμους λόγους» διαφυγής, από το ανασφαλές περιβάλλον του τόπου προέλευσης. Τότε ακριβώς μετανάστευση και προσφυγιά είναι καταστάσεις ταυτόσημες. Η ύπαρξη συνόρων μεταξύ των κρατών και σημείων ελεγχόμενης διέλευσης από το ένα κράτος στο άλλο, η εξ ανάγκης μετανάστευση προσφύγων, αδυνατεί να τηρεί τις προϋποθέσεις νομότυπης εισόδου στην επικράτειά τους, οπότε έχουμε την παράτυπη μετανάστευση. Αποφεύγω τον επιθετικό προσδιορισμό «παράνομη» μετανάστευση, διότι οι νόμοι των κρατών, πολύ συχνά δεν εμπεριέχουν στις ρυθμίσεις τους το κατ’ ουσίαν δίκαιο, ενώ το φαινόμενο μια κατάσταση, σήμερα να θεωρείται «μη νόμιμη» και αύριο «νόμιμη», είναι αρκετά συνηθισμένο. Αποφεύγω την χρήση του όρου «λαθρομετανάστης», διότι περιέχει υβριστική απαξία εναντίον ανθρώπων που βρίσκονται σε ανάγκη και ακριβώς αυτή η ανάγκη τους ωθεί να εγκαταλείψουν ό,τι συνδεόταν με την κοινωνική τους ύπαρξη! Η μοίρα του πρόσφυγα, είναι από τα πιο συγκλονιστικά θέματα της αρχαίας τραγωδίας. Ο πρόσφυγας στην ελληνική τραγωδία περιγράφεται πριν από δυόμιση χιλιάδες χρόνια και παρόλα αυτά οι τραγωδίες μιλούν για πράγματα, που είναι τραγικά επίκαιρα σήμερα: Ξεριζωμός, απώλεια της πατρίδας καταγωγής, εξάρτηση από τη φιλοξενία ξένων, συνεχής αβεβαιότητα για το αύριο. Το χαρακτηριστικό στην αρχαία τραγωδία είναι ότι ο πρόσφυγας είναι «ικέτης», ένας άνθρωπος που ζητά προστασία, καθόσον η ύπαρξή του βρίσκεται σε εμπερίστατη κατάσταση! Αλλά η ζητούμενη προστασία εξαρτάται από την βούληση άλλων, σε καμιά περίπτωση δεν είναι δεδομένη. Οι Τρωάδες του Ευριπίδη (415 π.Χ.), είναι μάλλον το πιο σκληρό έργο για την προσφυγιά. Αποτυπώνεται στην τραγωδία ο απόλυτος ξεριζωμός του ανθρώπου. Ο Αισχύλος στις Ικέτιδες (463 π.Χ. περίπου), καταγράφει την αγωνία της απόρριψης, που αντιμετωπίζει ο πρόσφυγας ως ικέτης. Ο Σοφοκλής, στις δύο τραγωδίες του, Οιδίπους τύραννος (428 π.Χ.) και Οιδίπους επί Κολωνώ (406 π.Χ.) προσδίδει στο πρόσωπο του πρόσφυγα ιερότητα. Στην αρχαία τραγωδία παρουσιάζεται η ύπαρξη του πρόσφυγα ανθρώπου γυμνή και ανυπεράσπιστη. Ο πρόσφυγας είναι στερημένος από την πατρίδα του και επομένως έχει απωλέσει την αίσθηση του ανήκειν. Είναι ασκεπής από την προστασία του νόμου. Κατά κανόνα οι δεσμοί με την οικογένειά του έχουν διαρραγεί βίαια υπό την πίεση της ανάγκης. Η κοινωνική θέση του έχει καταβαραθρωθεί στην πλήρη ανυποληψία. Η πατρίδα του έχει γίνει μια ανάμνηση, συχνά πικρή και στυφή. Ακόμα και το όνομα του πρόσφυγα, συχνά είναι παραπεταμένο και αμελητέο: είμαστε μάρτυρες περιπτώσεων μεταναστών στη χώρα μας, που μας είναι γνωστοί, με ένα «ψεύτικο» όνομα, εύηχο και εύληπτο από τον ελληνικό τους περίγυρο. Οι Έλληνες αποτελούν παράδειγμα λαού, που αναγκάστηκε να διαλέξει τη μετανάστευση, από τη φτώχεια και την πείνα: Μετανάστευση προς ΗΠΑ (1900–1920), μετανάστευση προς Δυτική Γερμανία και Αυστραλία ( δεκαετία 1960). Συχνά η αντίδραση των εντόπιων πληθυσμών απέναντι στους επήλυδες, όπως είναι οι μετανάστες πρόσφυγες, ακόμη και όταν έχουν «νομιμοποιηθεί», είναι έντονα εχθρική έως δολοφονική. Το πρόσφατο τραγικό συμβάν στα ανοιχτά της Χίου, παλιότερα στην Πύλο, είναι γεγονότα που πέραν της σκληρότητας της κρατικής εξουσίας, ως έκφραση πολιτικής επιλογής της απανθρωπίας, φανερώνουν την βαρβαρότητα που είναι υπαρκτή σε ανθρώπους με στρεβλή συνείδηση, που θέλουν να αγνοούν την έννοια «αλληλεγγύη», από την καθημερινότητά τους! Θα επιχειρήσω μια σύντομη αναδίφηση στα καθ’ ημάς, όσον αφορά την αντιμετώπιση του μετανάστη, που ως πρόσφυγας κατά κανόνα είναι παράτυπος στον τόπο μας. Το 1844 η Ελλάδα απέκτησε το πρώτο της κοινοβούλιο, με βουλευτές που είχαν εκλεγεί από το εκλογικό σώμα, που συγκροτούσαν μόνον άνδρες. Σ’ εκείνη την πρώτη βουλή, ένα από τα μείζονα θέματα που είχε κυριαρχήσει, ήταν η απόπειρα των «αυτοχθόνων» να κυριαρχήσουν εις βάρος των «ετεροχθόνων». Αυτόχθονες ήταν κυρίως αγωνιστές και κοτζαμπάσηδες από την Πελοπόννησο (Μωριάς) και την Στερεά Ελλάδα (Ρούμελη). Ετερόχθονες ήταν αγωνιστές του 1821, που προέρχονταν από περιοχές του ελλαδικού χώρου, που δεν είχαν ενσωματωθεί στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Σε μία από τις συνεδριάσεις της Βουλής του 1844, «ετερόχθονες» και «αυτόχθονες» βουλευτές σε «εχθρικό» κλίμα μεταξύ τους, επιχειρούσαν να ορίσουν τα κριτήρια του «Έλληνα υπηκόου», εντός των πλαισίων της συνταγματικής Μοναρχίας του Όθωνος. Μεταξύ των μελών της Α΄Εθνοσυνέλευσης ήταν ο Χριστόδουλος Κλονάρης, αλλά και ο κοτζαμπάσης Γεώργιος Ντερντιτσιώτης. Ο Κλονάρης ήταν Ηπειρώτης και κατά την παραμονή του εγκατασταθεί στο Παρίσι, είχε σπουδάσει νομικά. Όταν εξερράγη η ελληνική επανάσταση άρχισε να αρθρογραφεί στην παρισινή εφημερίδα «Συνταγματική», υπερασπιζόμενος το δίκαιο του απελευθερωτικού αγώνα. Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1825. Είχε ορισθεί «Δημόσιος Συνήγορος» (αντίστοιχο λειτούργημα με του Εισαγγελέα) στο «Ανέκκλητον Κριτήριον» (το πρώτο ανώτατο δικαστήριο στην επαναστατημένη Ελλάδα), που είχε ιδρυθεί το 1828 με ψήφισμα του Κυβερνήτη Καποδίστρια. Ο Γεώργιος Ντερντιτσιώτης ήταν ένας κοτζαμπάσης, μάλλον ολιγογράμματος, που εναντιωνόταν στους μορφωμένους ετερόχθονες, που πίστευε ότι είχαν έρθει στην Ελλάδα για να πλουτίσουν. Ο Ντερντιτσιώτης πρόσεξε ότι ο Κλονάρης ετοιμαζόταν να ανέβει στο βήμα για να μιλήσει και τον κοίταζε επίμονα. Ο κοτζαμπάσης παρεξηγήθηκε και φώναξε δυνατά στον Κλονάρη: «Τι με τηράς βρε; Δεν είμαι δραχμές να με φας»! Ένα καταγεγραμμένο ανέκδοτο, που καθένας και καθεμιά μπορεί να συναγάγει τα συμπεράσματά του, ιδίως όσον αφορά το αφήγημα της εθνικής ομοψυχίας, στα πρώτα βήματα του νεόφυτου Βασιλείου της Ελλάδος! Η καταστροφή του μικρασιατικού ελληνισμού δεν οφείλεται μόνο σε διωγμούς των Τούρκων, αλλά και σε συγκεκριμένα σκόπιμα μέτρα των ελληνικών κυβερνήσεων της εποχής. Τον Ιούλιο του 1922 ψηφίσθηκε ο νόμος 2870/1922 ‘Περί της παρανόμου μεταφοράς προσώπων ομαδόν ερχομένων εις ελληνικούς λιμένας εκ της αλλοδαπής’ (ΦΕΚ Α΄119), με τις υπογραφές του βασιλέα Κωνσταντίνου, του Γούναρη και του Ρούφου, με τον οποίο απαγορεύτηκε με μεγάλη αυστηρότητα στον ελληνικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας να αποχωρήσει από την περιοχή. Τούτο αποφασίσθηκε και επιβλήθηκε ενώ ήδη είχε αποφασισθεί η εκκένωση της Μικράς Ασίας από τον ελληνικό στρατό. Την ίδια περίοδο η κυβέρνηση των Αθηνών με τηλεγράφημα προς τον Ύπατο Αρμοστή της Σμύρνης Αριστείδη Στεργιάδη, του ζητά να μην επιτρέψει στους Έλληνες της Ιωνίας να φύγουν για την Ελλάδα. Ο Γρηγόρης Δαφνής (Η Ελλάς μεταξύ των δύο πολέμων, β’ έκδ., τόμ. Α’, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα,1974, σελ. 16) έχει διασώσει το εξής περιστατικό: «Λίγο πριν την αναχώρηση από τη Σμύρνη των ελληνικών υπηρεσιών και ενώ το μέτωπο είχε σπάσει, ο νεαρός πολιτικός Γεώργιος Παπανδρέου ενημερώνεται από τον Στεργιάδη για την επερχόμενη καταστροφή. Στην ερώτηση του Παπανδρέου ‘γιατί δεν ειδοποιείτε τον κόσμο να φύγει;’, ο Στεργιάδης απαντά: ‘Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα’…». Στις 27 Αυγούστου 1922 (κατά το ισχύον τότε Ιουλιανό ημερολόγιο), ο Αρχηγός του Ελαφρού Στόλου της Ελλάδας, Υποναύαρχος Γ. Ε. Καλαμίδας, με την υπ’ αριθμόν 36 διαταγή του, διατάζει τη χρήση βίας κατά των πλοίων που θα μετέφεραν πρόσφυγες από την Μικρά Ασία στην Ελλάδα! Η απάνθρωπη αντιμετώπιση των προσφύγων, δυστυχώς για το ελληνικό κράτος δεν είναι μόνο σημερινή πρακτική… Το 1922 για το κράτος των Αθηνών και την απάνθρωπη αντιμετώπιση των προσφύγων από την Μικρά Ασία, καμιά σημασία και αξία δεν είχε το «όμαιμον», το «ομόγλωσσον» και το «ομόθρησκων» των απελπισμένων προσφύγων. Τελικά οι Μικρασιάτες Ρωμιοί, είτε από την Ανατολία, είτε από την Ιωνία, είτε από τον Εύξεινο Πόντο, υπήρξαν τα θύματα της τυχοδιωκτικής πολιτικής της Ελλάδος και της συμμετοχής της στην προσπάθεια διάλυσης και διαμελισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, εκ μέρους των τότε μεγάλων δυνάμεων της Δύσης. Η διαταγή του Υποναυάρχου ήταν σαφής: Να βυθιστούν τα σκάφη με τους πρόσφυγες! Η διαταγή είχε εκδοθεί μόλις μια μέρα αφού είχαν αποχωρήσει τα τελευταία ελληνικά στρατεύματα από τη χερσόνησο της Ερυθραίας. Το ίδιο βράδυ ακολούθησε η είσοδος στη Σμύρνη των τουρκικών στρατευμάτων υπό την διοίκηση του Μουσταφά Κεμάλ, με την σφαγή και την πυρπόληση της πρωτεύουσας της Μικράς Ασίας. Στην παραπάνω διαταγή του αρχηγού του Στόλου, οι κυβερνήτες εμπορικών πλοίων που είχαν επιταχθεί για τη μεταφορά των ελληνικών στρατευμάτων προς τα νησιά, ο Υποναύαρχος, κατ’ εντολή της κυβέρνησης των Αθηνών αναφέρει επί λέξει: «Αξιούμεν την αυστηράν τήρησιν των οριζομένων δρομολογίων. Πάντα τα πολεμικά πλοία διετάχθησαν να μεταχειρισθώσι βίαν και εν ανάγκη να βυθίσωσι παν εμπορικόν πλοίον αρνούμενος να συνορφωθή»! Επομένως, η καταστροφή των Μικρασιατικού Ελληνισμού, δεν οφείλεται σε γενοκτονία που όπως ισχυρίζεται η «επίσημη ιστοριογραφία» διέπραξαν οι Τούρκοι. Η ευθύνη των Ελλήνων πολιτικών που νέμονταν την κρατική εξουσία «εν ονόματι του βασιλέως», εκείνης της περιόδου, υπήρξε βαρύτατη. Με ποικίλους τρόπους οι νομείς της εξουσίας το 1922, προκάλεσαν τις απώλειες των Ελλήνων της Ιωνίας, και η ευθύνη τους αποτελεί το κατ’ εξοχήν μελανό σημείο της Μικρασιατικής Καταστροφής. Χιλιάδες πρόσφυγες Μικρασιάτες αναζήτησαν άσυλο στη Συρία, που το 1922 βρισκόταν υπό γαλλική κατοχή. Τρέφονταν από τα συσσίτια του Αμερικάνικου Ερυθρού Σταυρού, ήταν εξαθλιωμένοι και είχαν εγκατασταθεί σε πρόχειρους καταυλισμούς στο μέσον πλατειών της Δαμασκού. Για τους περισσότερους, η Συρία ήταν ένας ενδιάμεσος σταθμός για την μετάβασή τους σε ελληνικά εδάφη ή αλλού. Όσοι παρέμειναν δημιούργησαν τον πυρήνα της ελληνικής χριστιανικής κοινότητας της Συρίας. Η αντιμετώπιση του ενάμιση εκατομμυρίου των Μικρασιατών προσφύγων (1922-1923), από τους ντόπιους στην Ελλάδα ήταν μικτή. Κυμαινόταν μεταξύ της αλληλεγγύης έως την εχθρότητα, λόγω οικονομικής εξάντλησης και κυρίως της πολιτικής πόλωσης που επικρατούσε. Από τη μια μεριά, δίπλα στην υποδοχή των προσφύγων από τους εντόπιους, ήταν διαδεδομένες επίσης ρατσιστικές συμπεριφορές. Οι πρόσφυγες αποκαλούνταν ακραία υποτιμητικά «τουρκόσποροι» και πιο ήπια «τουρκομερίτες». Στη Νάουσα της Μακεδονίας, Πόντιοι, Μικρασιάτες και Αντατολικοθρακιώτες πρόσφυγες σε ενιαία χωροταξικά περιοχή της πόλης, γνωστή μέχρι σήμερα ως «Συνοικισμός». Εκεί είχαν χτιστεί από την Πρόνοια τα σπίτια των προσφύγων, όλα πανομοιότυπα, μικρά και «χαριτωμένα». Οι εντόπιοι Ναουσαίοι τα πρώτα χρόνια, συνήθιζαν να φοβίζουν τα παιδιά τους με την εξής φράση: ‘Κάνε αυτό ή εκείνο, να μη σε φάει ο πρόσφυγκας’! Παρατίθεται απόσπασμα άρθρου του Γεωργίου Βλάχου, εκδότη της «Καθημερινής» στην εφημερίδα του στις 30/07/1928: “Συμπονούμεν και συμπαθούμεν τους πρόσφυγας ως ανθρώπους και αδελφούς δυστυχήσαντας και παθόντας, αλλά δεν τους θέλομεν – ούτε ως ψηφοφόρους, ούτε ως εκλογείς, ούτε ως εκλεξίμους, ούτε ως πολίτας δικαιουμένους να κυβερνήσουν την Ελλάδα”! Αρχές 1923. Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες ήταν εξαρχής ανεπιθύμητοι στην Ελλάδα. Αναφέρθηκαν προηγουμένως, ο νόμος του 1922 που φέρει τις υπογραφές του βασιλέα Κωνσταντίνου και των κυβερνώντων τότε Δ. Γούναρη και Λ. Ρούφο και η διαταγή του Αρχηγού του Ελαφρού Στόλου. Μετά την άφιξη των προσφύγων, η εγκατάστασή τους ππολύ συχνά αναδείκνυε το μίσος των εντοπίων. Όταν το Ροδολείβος (σήμερα Ροδολίβος) ανήκε στο νομό Δράμας (σήμερα ανήκει στην περιφερειακή ενότητα Σερρών), φανατισμένοι ντόπιοι απειλούσαν ότι: «θα σφάξωσι, θα εκδιώξουσι τους πρόσφυγας δι’ όπλων, μαχαίρων, και ροπάλων»! Στην Πρώτη Σερρών (Κιούπκιοϊ), τον Φθινόπωρο του 1924, οι κάτοικοι αποφάσισαν να επιλύσουν το πρόβλημα της αποκατάστασης προσφύγων με τον τρόπο τους: «ετραυμάτισαν 17 πρόσφυγας, το πλείστον γυναίκας, πυρπολήσαντες τας σκηνάς, τους σταύλους, τους αχυρώνας, λεηλατήσαντες τας αποσκευάς…». Οι πρόσφυγες που είχαν εγκατασταθεί σε σκηνές έξω από το Κιούπκιοϊ, μολονότι Χριστιανοί Ορθόδοξοι δεν ήταν καλοδεχούμενοι από τους εντόπιους, γιατί ήταν τουρκόφωνοι. Μάλιστα στο πογκρόμ κατά των προσφύγων ήταν επικεφαλής ο δάσκαλος του χωριού Γεώργιος Καραμανλής, πατέρας του Κωνσταντίνου Γ. Καραμανλή, προέδρου της Δημοκρατίας. Σύμφωνα με μαρτυρίες, έκαψαν τις σκηνές των 120 οικογενειών ποντιακής καταγωγής, σκότωσαν εννέα πρόσφυγες και βίασαν γυναίκες. Οι εντόπιοι ήταν οπλισμένοι με αξίνες, φτυάρια και δίκαννα όπλα. Πίσω από το μίσος των εντόπιων κατά των προσφύγων κρύβονταν οικονομικά συμφέροντα. Οι γηγενείς επιδίωκαν να διώξουν τους πρόσφυγες, ώστε να καταπατήσουν οι ίδιοι τα ανταλλάξιμα κτήματα και να μη δοθούν στους πρόσφυγες. Αιτία ήταν η επιδίωξη των γηγενών να εκδιώξουν τους πόντιους πρόσφυγες από τα Ανταλλάξιμα κτήματα ώστε να τα καρπωθούν οι ίδιοι. Η φιλοβασιλική εφημερίδα «Βραδυνή» γράφει για τους προσφυγικούς καταυλισμούς των Μικρασιατών το 1923: «Αφγανιστανούπολις Τζιεράκια τηγανίζονται, κωλόπανα κυματίζουν, σανιδώματα προχείρων ικριωμάτων τοποθετούνται εις τα καλύτερά μας πεζοδρόμια, μανδήλια, τσεμπέρια, βλαχόκαλτσες, τηγάνια, παλιοπάπουτσα, αντεριά, κρεμώνται εις καλύβας του αθιγγανικοτέρου είδους, χαλβάδες και ρεβανές εκτίθενται προ ευπρεπών καταστημάτων, κηπάρια δημοτικά, τα οποία είχαν αποκτήσει ολίγους καλούς πρασίνους τόνους ηρημώθησαν. Την στιγμήν οπού η πόλις μας έβαινε προς την ευπροσωποτέραν εμφάνισήν της, επήλθον η αρρυθμία, η τσαπατσουλοσύνη, η ασχημία, η βαρβαρότης και έστησαν βάναυσον χορόν εις τα πλέον συχναζόμενα ευπρεπή μέρη της. Ευθύνην δεν δυνάμεθα να αποδώσωμεν εις τους διαπράττοντας τας ασχημίας ταύτας. Αυτοί όπως ήξευραν και όπως ηδυνήθησαν έπραξαν. Μη έχοντες το αίσθημα της τάξεως, δεν ηδύναντο να την εκδηλώσουν, αγνοούντες δε την έννοιαν του καλού δεν ηδύναντο να την φανερώσουν. Την ευθύνην έχουν οι αρμόδιοι, οι εντεταλμένοι δια την υγιεινήν, την τάξιν, την ευπρέπειαν. (…) Αφήκαν τους κεντρικούς εμπορικούς δρόμους να κατακτηθούν υπό του ψιλικατσιδισμού, αδιαφορήσαντες όχι μόνον προς την ευπρέπειαν, αλλά και προς τα συμφέροντα των εμπόρων καταστηματαρχών, οι οποίοι πληρώνουν ακριβά ενοίκια, βαρείς φόρους, μεγάλους δασμούς, ριψοκινδυνεύουν κεφάλαια. Ταυτοχρόνως, διά της μεταβολής των εμπορικών μας οδών εις μπαγιατοπάζαρα κατέστησαν δυσχερεστάτην την κυκλοφορίαν των διαβατών και των τροχοφόρων. (…) Αλλά όπως οι επερχόμενοι σωρηδόν εις τας Αθήνας και τον Πειραιά εννοούν καλά και σώνει να εγκατασταθούν εις τας δύο ταύτας πόλεις, αν και η μέχρι τούδε μόνιμος κατοικία των ήτο κάποιον άγνωστον χωρίον, παρομοίως όλοι ζητούν να καταλάβουν την κεντρικοτέραν θέσιν μαζί με τον ταβλάν των, με την παράγκαν των, τα συκωτάκια των, τα μπακαλιαράκια των, τα χαλβαδάκια των, τα γαλακτομπουρεκάκια των, τας τσουράπας των και τα ζωνάρια των.» (Εφημερίδα Βραδυνή, 03/12/1923). Στις 9 Νοεμβρίου 1923, διοργανώνεται στις στήλες του Ολυμπίου Διός συλλαλητήριο, με μαζική συμμετοχή βασιλοφρόνων κατοίκων των Μεσογείων. Το κύριο σύνθημα ήταν: «Φωτιά στους τουρκόσπορους πρόσφυγες»! Οι «ανήθικοι τουρκομερίτες» θεωρούνταν πως ήταν απειλή για τα ήθη της Παλαιάς Ελλάδας. Ο εκδότης της Καθημερινής Γεώργιος Βλάχος, που τον ανέφερα πρωτύτερα, έχει γράψει: «Το σύμβολο της Παλαιάς Ελλάδος εκπορθείται και βεβηλώνεται από την “προσφυγικήν αγέλην”. Η Αθήνα δεν είναι πια η πόλη μόνο των “καθαρών” Ελλήνων, αλλά και πόλη των προσφύγων»! Ο Ιωάννης Μεταξάς ήταν έντονα κατά των προσφύγων και όσων είχαν εισφέρει από τις πατρίδες τους στην Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, το καθεστώς ξεκινά σειρά απαγορεύσεων, που συνδέονταν με τον Προσφυγικό Ελληνισμό. Απαγορεύονται: Τα ρεμπέτικα και τα χασικλίδικα, οι αμανέδες, ο καραγκιόζης… «Πνευματικός κόσμος» της εποχής Μεταξά, ανεξαρτήτως ιδεολογίας ή πολιτικής τοποθέτησης υποστηρίζουν τις απαγορεύσεις Μεταξά. Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, χαρακτηρίζει τον αμανέ «ατελεύτητο και απερίγραπτο μηδέν» (Εφημερίδα ‘Ελεύθερο Βήμα’ 03/07/1938). Σε άλλο του δημοσίευμα γράφει ο Ζ. Π.: «Ήτο καιρός! Εις την Τουρκίαν, που υπήρξε και η πατρίς των, οι αμανέδες καταργήθηκαν προ ετών όπως και το φέσι – φερετζές» (Εφημερίδα ‘Έθνος’ 30/11/1937). Μεγάλα θύματα της λογοκρισίας Μεταξά, ήταν η «Σμυρνέικη Κομπανία», που έδρευε στον Πειραιά. Η μικρασιάτικη μουσική και τα ρεμπέτικα χαρακτηρίζονταν ως εκφυλισμένα και αντιαισθητικά, σε μια βίαιη προσπάθεια του καθεστώτος επιβολής ενός εξευρωπαϊσμού της ελληνικής μουσικής και εξάλειψης των εξ Ανατολών επιρροών. Το άλλο θύμα της μεταξικής δικτατορίας ήταν οι τρόπο (τα μακάμια) της Βυζαντινής Μουσικής, που οι «γηγενείς» Αθηναίοι ονόμαζαν Τουρκομερίτικους! Ο φιλομοναρχικός τύπος είχε περιπέσει σε αντιπροσφυγική υστερία. Κυριαρχούσαν προσκλήσεις προς εξέγερση των ‘αυτοχθόνων’ κατά των προσφύγων στις σελίδες των φιλοφρόνων εφημερίδων της εποχής... «Οι γηγενείς καλούνται να συνασπιστούν σε συλλόγους ‘αμύνης’ κατά των προσφύγων» (Εφημερίδα ‘Ακρόπολις’ 06/02/1936). Ο Νίκος Κρανιωτάκης, εκδότης του ‘Πρωινού Τύπου’, φανατικός μοναρχικός, είχε προτείνει το 1933 να υποχρεωθούν οι πρόσφυγες να φορούν ένα κίτρινο περιβραχιόνιο για να ξεχωρίζουν από τους Έλληνες! Για τους πρόσφυγες, πέραν των χαρακτηρισμών «τουρκόσπορος», προστίθεντο και οι εξής: «σκατοουγλούδες», «παληοαούτηδες», «λεφούσια». Οι πρόσφυγες γυναίκες λέγονταν «παστρικές», όπως αποκαλούσαν και τις γυναίκες ελευθερίων ηθών! Τα τελευταία χρόνια από πάρα πολλούς «Έλληνες» και «Ελληνίδες», που μολονότι μπορεί να έχουν πρσφυγική καταγωγή, έχουν απωλέσει τη μνήμη της ρίζας τους, χρησιμοποιείται η λέξη “λαθρομετανάστης”, με την σκόπιμη υποτιμητική αντικειμενοποίηση, για όποιον κατάφερε να αποδράσει από την κόλαση της πατρίδας του, αναζητώντας ένα καλύτερο αύριο. Τα ήθη και τα έθιμα του παράτυπου μετανάστη θεωρούνται μιαρά και επικίνδυνα σε σύγκριση με τα δικά μας. Όπως τότε και τώρα, στο πρόσωπο των μεταναστών και των προσφύγων φανερώνεται όλη η κόλαση και το χάος της ψυχής ανθρώπων, που έχουν χάσει το στοιχείο που αποτελεί την ειδοποιό διαφορά, μεταξύ θηλαστικών και ανθρώπων, την ανθρωπιά! Ανατρέξαμε πρωτύτερα στην άθλια συμπεριφορά κατά το παρελθόν των εντόπιων παρελθόν απέναντι στους Μικρασιάτες πρόσφυγες, που μοιράζονταν κατά κανόνα κοινή γλώσσα, έθιμα και θρησκεία. Τα ίδια βλέπουμε και σήμερα κυρίως από πολίτες της χώρας, που καπηλεύονται το όνομα «πατρίδα», το όνομα «έθνος», ακόμα και το όνομα «θρησκεία»! Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος Ρούσσας, από άμβωνος, δηλαδή σε κήρυγμά του στις 10 Οκτωβρίου του 2015 είχε πει για τους πρόσφυγες των ημερών μας: «Τους καλοδεχόμεθα, τους αγαπάμε, τους φροντίζουμε, τους προωθούμε αλλά εδώ στην Ελλάδα δεν χωράμε άλλοι». © ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ 10/02/2026

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΕΩΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ Ο ΛΟΓΟΣ

Η θρησκευτική πίστη ή πιο σωστά η κατάφαση σε υπερλογικές διδαχές, περί ζωής, περί θανάτου και επέκεινα, ως ελεύθερη επιλογή του καθενός και της καθεμιάς, είναι κάτι απόλυτα σεβαστό. Η χειραγώγηση όμως των ανθρώπων, από θρησκείες, που έχουν καταστεί νομείς εξουσίας, οποιασδήποτε ομολογιακής ταυτότητας, είναι κάτι το απαράδεκτο, διότι κάνοντας χρήση της εξουσίας τους, βιάζουν συνειδήσεις και επιβάλλουν τις απόψεις τους, ακόμα και σε θέματα, που δεν αφορούν κανόνες πίστεως, άλλως δόγματα απαρέγκλιτα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα αποτελεί την «επικρατούσα θρησκεία» στη χώρα. Το διακηρύττει το Σύνταγμα στο άρθρο 3. Μάλιστα στην παράγραφο 3 του άρθρου 3, το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας αναφέρεται στην περιφρούρηση του κειμένου της Αγίας Γραφής! Τέλος, να μη λησμονούμε, ότι το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας αρχίζει με την φράση «Εις το όνομα της Aγίας και Oμοουσίου και Aδιαιρέτου Τριάδος», που είναι μια διακήρυξη καθαρά ομολογιακού χαρακτήρα της χριστιανικής πίστης. Δεν είναι μια γενική επίκληση, για λόγους παραδόσεως, του ονόματος του Θεού. Είναι επίκληση των Χριστιανών Ορθοδόξων κατ’ αρχήν, και όλων των άλλων Χριστιανών που αποδέχονται το Σύμβολο της Πίστεως, όπως διατυπώθηκε από τις Α΄και Β΄ Οικουμενικές Συνόδους, που είχαν συγκληθεί στη Νίκαια της Βιθυνίας και στην Κωνσταντινούπολη αντίστοιχα. Φαίνεται, πως η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα, με ομοιογενή θρησκευτικά πληθυσμό, τουλάχιστον κατά συνήθεια ή αδιαφορία, σε πολύ υψηλό ποσοστό, που θεωρεί «ποίμνιό» της, άρχισε να νιώθει μια κάποια δυσφορία, που επώνυμοι επιλέγουν την αποτέφρωσή τους, μετά την τελευτή της επίγειας διαδρομής τους. Μάλιστα, εκτός από το Αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας, στην Ελλάδα υπάρχει και το Αποτεφρωτήριο «Υπερίων», στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας, παρά τις αντιρρήσεις του Μητροπολίτη Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας και ορισμένων λαϊκών που πρόσκεινται στα κελεύσματα του τοπικού δεσπότη, αυθέντη και αρχιερέα! Προσωπικά δεν αποκαλύπτω, όπως άλλωστε έχω κάθε δικαίωμα τις όποιες μετα-λογικές πεποιθήσεις ή αλλιώς το περιεχόμενο της προσωπικής μου κοσμοαντίληψης. Αλλά επειδή μου προκαλεί αηδία και πνευματική αλλεργία, η χειραγώγηση των συνανθρώπων, καταθέτω τις απόψεις μου για το θέμα της αποτέφρωσης των νεκρών, από την σκοπιά της επικρατούσας θρησκείας της χώρας, που θέλοντας και μη, επηρεάζει τον δημόσιο βίο του τόπου μας και ως ένα σημείο και την ατομική μας διαδρομή…. Η Ορθόδοξη Εκκλησία αποθαρρύνει γενικά την αποτέφρωση των νεκρών και ιδίως στην Ελλάδα, εξαιρετικά έντονα. Μολονότι δεν υπάρχει συγκεκριμένος “κανόνας πίστεως” στην Ορθόδοξη Θεολογία, δηλαδή στην διδαχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που να απαγορεύει ρητά την αποτέφρωση, εντούτοις υπάρχει ένα πλέγμα θεολογικών και παραδοσιακών λόγων που οδηγούν την Εκκλησία να την απορρίπτει. Η Ορθοδοξία δεν έχει δόγμα του τύπου “η αποτέφρωση ακυρώνει την ανάσταση”. Αυτό θα ήταν θεολογικά αφελές: ο Θεός δεν δυσκολεύεται από στάχτη περισσότερο, απ’ ό,τι από χώμα να αναπλάσει τους κεκοιμημένους. Η άρνηση της αποτέφρωσης δεν εδράζεται σε κανόνα πίστεως ή όρο Οικουμενικής ή Επαρχιακής Συνόδου. Η άρνηση και η αποκήρυξη της αποτέφρωσης έσχει ως βάση και επ’ αυτού γίνεται επίκληση, σε μια μακραίωνη πράγματι παράδοση. Εντός της Ορθοδοξίας έχει αναπτυχθεί μια λειτουργική κατανόηση του νεκρού σώματος, που διατυπώνεται στην μεστή φιλοσοφικών νοημάτων και εξαιρετικά ποιητική νεκρώσιμη ή εξόδιο ακολουθία. Επίσης, έχει αναπτυχθεί μια ασκητική κατανόηση του σώματος. Η ταφή του νεκρού σώματος, ως πρακτική, αντανακλά την ελπίδα στη σωματική ανάσταση και θεωρείται ότι τιμά το σώμα, ακόμα και νεκρό, ως «ναό του Αγίου Πνεύματος» (Επιστολή Α΄ προς Κορινθίους 6:19-20). Το σώμα, ακόμα και νεκρό δεν εκλαμβάνεται ως απλό “περιτύλιγμα”, αλλά ως συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Το σώμα, ενόσω ανέπνεε και δεν είχαν ανασταλεί άπαξ διά παντός οι ζωτικές λειτουργίες του, θεωρείται ότι έχει αγιαστεί, μέσω της ενανθρώπησης του θεού στο πρόσωπο του Ιησού, μέσω της συμμετοχής στα μυστήρια της Εκκλησίας, κάτι που κατά τους πιστούς διαφαίνεται από τα λείψανα των αγίων. Οι παραπάνω απόψεις προσκρούουν στην απλή λογική. Γιατί δεν μιλούμε για τον ζωντανό άνθρωπο, αλλά για ό,τι απέμεινε μετά την εκπνοή της ζωής! Επίσης, η «λειψανολατρεία», που αποτελεί τρόπο άσκησης ποιμαντικής αρκετών μητροπολιτών στην Ελλάδα, μάλλον πρέπει να προβληματίσει, παρά να προκαλεί ικανοποίηση! Γίνεται ανταλλαγή και περιφορά λειψάνων και έτσι νομίζουν ότι επιλύονται ακόμα και τα αγωνιώδη μεταφυσικά ερωτήματα των πιστών. Η ταφή ευθυγραμμίζεται με την πίστη στη γενική ανάσταση κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, όπου τα σώματα θα αποκατασταθούν. Η αποτέφρωση έρχεται σε αντίθεση με αυτή τη συμβολική ελπίδα. Στην ορθόδοξη ανθρωπολογία η ταφή νοείται ως “σπορά” (Επιστολή Α΄ Κορ. 15), έκφραση αναμονής της Ανάστασης, πράξη σεβασμού και όχι απλής διάθεσης υλικού. Η αποτέφρωση, ιστορικά, έχει εκληφθεί ως ρήξη με αυτή τη συμβολική γλώσσα και συχνά (όχι πάντα!) ως δήλωση κοσμοθεωρίας όπου το σώμα υποτιμάται! Μεταξύ των ιερών κανόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν υπάρχει κανόνας που να λέει: «Απαγορεύεται η αποτέφρωση επί ποινή αφορισμού». Υπάρχουν όμως σε κείμενα, πατερικά και κανονικά συμφραζόμενα, που προϋποθέτουν ταφή και απουσία οποιασδήποτε θετικής αποδοχής της αποτέφρωσης. Η Εκκλησία της Ελλάδος έχει λάβει αποφάσεις που απαγορεύουν την εξόδιο ακολουθία σε όσους επιλέγουν αποτέφρωση. Αυτό βέβαια δεν πρέπει να εκληφθεί σαν πειθαρχική ή ποιμαντική στάση, ούτε δογματική καταδίκη, αλλά ως κάτι περισσότερο χυδαίο: Πρόκειται για μια θέση προς εκφοβισμό πιστών ανθρώπων, χάριν της «υπακοής» τους…. Από πλευράς ιστορίας, η αποτέφρωση κατά την αρχαιότητα, είχε συνδεθεί με τις εθνικές λατρείες ή όπως τις αποκαλούν οι χριστιανικές παραδοσιακές θεσμικές εκκλησίες «ειδωλολατρικές. Στους νεότερους χρόνους, συχνά η αποτέφρωση είχε υιοθετηθεί από ανθρώπους που αντιτάσσονταν στις εκκλησιαστικές επιβολές (19ος αι.). Η Εκκλησία αντέδρασε στο ιδεολογικό φορτίο, όχι απλώς στη μέθοδο. Σήμερα, βέβαια, πολλοί επιλέγουν αποτέφρωση για ποικίλους λόγους. Η Θεολογία, όπως και η Ορθόδοξη Εκκλησία τα γνωρίζει όλα τα παραπάνω, αλλά απλώς δεν επιθυμεί να αλλάξει μια πρακτική περίπου 2.000 ετών. Πρόσφατα, ίσως μετά τον «θόρυβο» που προέκυψε με την αποτέφρωση του δημοσιογράφου Γιώργου Παπαδάκη στην Ριτσώνα, είδαν το φως της δημοσιότητας απόψεις του Μητροπολίτη Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου. Επισημαίνω ορισμένα σημεία από όσα ο Μητροπολίτης Ιερόθεος Βλάχος δημοσιοποίησε: Μετά από ημερίδα της Εκκλησίας της Ελλάδος το 1999 εκδόθηκε «τό εξής Δελτίο Τύπου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ὃπου μεταξύ ἄλλων, ἀνέφερε: «Μέ ἰσχυρά θεολογικά, ἱστορικά, κοινωνικά καί ἄλλα ἐπιχειρήματα ἡ Ἐκκλησία ἀπορρίπτει τήν καύση τῶν νεκρῶν καί ὁριοθετεῖ τήν πίστη της καί τόν σεβασμό της στό ἀνθρώπινο πρόσωπο καί κατ’ ἐπέκτασιν στό σῶμα τοῦ ἀνθρώπου». «Γιά τούς Ὀρθόδοξους Χριστιανούς ἡ Ἐκκλησία γνωρίζει καί συνιστᾶ ὡς μοναδικό τρόπο ἀποσυνθέσεως τοῦ νεκροῦ σώματος τήν ταφή σύμφωνα μέ τήν ἀγία διδασκαλία Της καί τήν ἀπό αἰώνων παράδοσή Της». Τοῦτο (δηλαδή η απονέκρωση των νεκρών), (είναι) κύημα τοῦ συγχρόνου μηδενιστικοῦ τρόπου ζωῆς καί τῆς τάσεως πρός ἀποθρησκευτικοποίηση κάθε πτυχῆς καί ἐκφάνσεως τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου, ἀποτελεῖ ἐκ προοιμίου καταστρατήγηση τῶν θρησκευτικῶν πεποιθήσεων τοῦ κεκοιμημένου μέλους τῆς Ἐκκλησίας, ἔλλειψη σεβασμοῦ καί φροντίδος πρός τό ἀνθρώπινο σῶμα. Ἡ Ἐκκλησία δέν δέχεται γιά τά μέλη Της τήν ἀποτέφρωση τοῦ σώματος, διότι τοῦτο εἶναι ναός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (Α΄ Κορ. 6, 19), στοιχεῖο τῆς ὑποστάσεως τοῦ κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν Θεοῦ πλασθέντος ἀνθρώπου (Γεν. 1, 24), καί περιβάλλει αὐτό μέ σεβασμό καί τιμή ὡς ἔκφραση ἀγάπης πρός τό κεκοιμημένο μέλος Της καί ὡς ἐκδήλωση πίστεως στήν κοινή πάντων ἀνάσταση. -Ἡ ἀποτέφρωση τοῦ σώματος δέν εἶναι σύμφωνη πρός τήν πράξη καί παράδοση τῆς Ἐκκλησίας γιά θεολογικούς, κανονικούς καί ἀνθρωπολογικούς λόγους». Ο λογοτέχνης και κληρικός της Εκκλησίας Κρήτης Χαράλαμπος Παπαδόπουλος, γνωστός και με το ψευδώνυμο π. Λίβυος, έγραψε ένα κείμενο που υπεραμύνεται της ταφής για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς. Μια σκέψη μου πέρασε, ότι ίσως η υπό λογοτεχνικό μανδύα παρέμβαση του Χαράλαμπου Παπαδόπουλου, να προκλήθηκε από τις αντίθετες, υπέρ της αποτέφρωσης απόψεις, ενός άλλου κληρικού της Εκκλησίας της Κρήτης, του π. Χαράλαμπου Κοπανάκη, που προς τιμή του, επικοινωνεί μέσω των κοινωνικών δικτύων, με ιδιαίτερη λεπτότητα και πνευματική τιμιότητα. Το κείμενο του π. Λίβυου είναι το εξής: «Αν το σώμα δεν αξίζει, τότε ούτε η ψυχή έχει αξία. Το σώμα δεν είναι το σκουπίδι της ψυχής, για να το καίμε στις χωματερές του “ψευδοπολιτισμού” μας. Ξέρετε, έχουμε αυτή την «μοντέρνα», «ορθολογική» ιδέα ότι η καύση είναι απλώς μια τεχνική λύση: πιο καθαρή, πιο efficient, πιο οικολογική, λιγότερος χώρος, λιγότερη “ταλαιπωρία”. Αλλά εδώ ακριβώς είναι το πρόβλημα. Γιατί η πραγματική ερώτηση δεν είναι «τι είναι πιο πρακτικό;» Η πραγματική ερώτηση είναι: τι είδους πολιτισμός είμαστε όταν θεωρούμε φυσιολογικό να καίμε έναν άνθρωπο; Αν κάποιος καιγόταν ζωντανός, θα το λέγαμε φρίκη, έγκλημα, αδιανόητη βία. Και τώρα, ξαφνικά, επειδή είναι νεκρός, το ίδιο γεγονός περνάει ως «επιλογή». Ωραία λέξη: επιλογή. Αυτό είναι ιδεολογικοποίηση της ζωής. Η ιδεολογία δεν είναι ότι λέμε ψέματα. Είναι ότι το κάνουμε το ψέμα να φαίνεται φυσικό: να φαίνεται «ουδέτερο», να φαίνεται «πολιτισμένο». Αλλά η καύση των ανθρώπων είναι το ακριβώς αντίθετο: είναι το σημείο όπου ο πολιτισμός φανερώνει την κρυφή του βαρβαρότητα. Διότι τι λέει η καύση; Λέει: «ο άνθρωπος τελείωσε». Και όταν λέμε «τελείωσε», δεν εννοούμε απλώς ότι πέθανε. Όχι. Εννοούμε κάτι βαθύτερο: ότι τώρα μπορείς να κάνεις με το σώμα ό,τι θέλεις, γιατί δεν είναι τίποτα. Είναι υπόλειμμα. Είναι σκουπίδι δίχως καμία αξία πλέον. Ξεφορτωθείτε το. Και αυτό είναι το μοντέρνο φαντασιακό: το σώμα σαν σκουπίδι. Κι όμως, η καύση των νεκρών συχνά φανερώνει μία βαθιά αντίληψη ότι το σώμα δεν έχει πια αξία, ότι μπορούμε να το κάνουμε ό,τι θέλουμε: να το εξαφανίσουμε, να το πετάξουμε, να το κάψουμε. Μα το σώμα δεν είναι σκουπίδι. Το σώμα είναι ναός, είναι ιστορία, είναι πρόσωπο. Είναι ο άνθρωπος που αγάπησα, που φίλησα, που βάπτισα, που κοινώνησα, που έκλαψα γι’ αυτόν. Το σώμα είναι η γη, ο τόπος και ο χώρος της ψυχής μου. Κάθε κύτταρό του είναι η ιστορία μου, αυτό που ήμουν και έγινα σε αυτή τη ζωή. Ξέρετε, το σώμα ήταν και είναι πάντα ένα «πρόβλημα». Το σώμα μυρίζει, το σώμα σαπίζει, το σώμα μας θυμίζει ότι είμαστε θνητοί. Και η κουλτούρα μας μισεί αυτή την υπενθύμιση. Δεν αντέχει την φθαρτότητα μας. Θέλει να εξαφανίσει το σώμα όχι απλώς να το θάψει. Να μη μείνει τίποτα. Σκόνη να γίνει. Σαν να λέμε: δεν θέλω ούτε την ανάμνηση της υλικότητας. Και εδώ εμφανίζεται κάτι που οι Ορθόδοξοι και γενικά ο Χριστιανισμός στην πιο ριζοσπαστική μορφή αναφέρει: η ύλη δεν είναι λάθος. Το σώμα δεν είναι κατώτερο της ψυχής. Δεν έχουμε εδώ μια «πνευματικότητα» τύπου νεοπλατωνισμού, όπου το σώμα είναι φυλακή της ψυχής. Όχι. Το ακριβώς αντίθετο: η ύλη δοξάζεται. Η ύλη αγιάζεται. Η ύλη γίνεται τόπος του Θεού. Τόπος και χώρος της αγάπης. Το σκάνδαλο είναι η Ενανθρώπηση. Ο Θεός μπαίνει μέσα στην ύλη. Άρα η ύλη δεν είναι «εγκατάλειψη», είναι συνάντηση. Και εδώ είναι το πραγματικό σκάνδαλο της Ορθόδοξης σκέψης και εμπειρίας: Ο Χριστιανισμός δεν είναι μία ασώματη θρησκεία, ούτε μία φιλοσοφία που περιφρονεί την ύλη. Η Ορθόδοξη θεολογία δεν είναι Νεοπλατωνισμός. Δεν λέει πως η ύλη είναι κακή και πρέπει να εξαφανιστεί. Αντίθετα, η Ορθοδοξία είναι η δόξα της Ύλης, η Θέωση της Ύλης. Γιατί ο ίδιος ο Θεός έγινε άνθρωπος: πήρε σώμα, πήρε αίμα, πήρε σάρκα. Η ύλη στην Εκκλησία είναι ιερή: νερό, λάδι, ψωμί, κρασί όλα αγιάζονται, όλα γίνονται φορείς Χάριτος. Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο βίαιη πτυχή της καύσης: δεν είναι απλώς διαχείριση ενός νεκρού σώματος. Είναι μια πράξη άρνησης, μια συμβολική δήλωση: δεν θέλω να υπάρξει τίποτα υλικό που να μου θυμίζει ότι ο άνθρωπος έχει αιώνια αξία. Γι’ αυτό και τα λείψανα των Αγίων είναι τόσο ενοχλητικά για τη μοντέρνα συνείδηση. Ένα λείψανο, ένα κόκκαλο, μια ύλη που μυροβλύζει, αυτό είναι το πιο παράλογο πράγμα για την «ορθολογική» νεωτερικότητα. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο ισχυρό: το λείψανο είναι το σημείο όπου η ύλη αρνείται να γίνει σκουπίδι. Και εδώ ίσως πρέπει να πούμε το πιο απλό: ο άνθρωπος δεν είναι ψυχή που απλώς «φοράει» σώμα. Είναι ένα σώμα με ψυχή σε απόλυτη ισοτιμία και αξία. Ο άνθρωπος χωρίς σώμα είναι φάντασμα, ο άνθρωπος χωρίς ψυχή είναι πτώμα. (π.Γ.Φ) Οπότε, ναι: η καύση είναι η τελευταία, τελική ψευδαίσθηση του ψευδοπολιτισμού μας, ότι μπορεί να πετάξει την ύλη και να κρατήσει μόνο το «νόημα». Αλλά όταν πετάς την ύλη, στο τέλος πετάς και το νόημα μαζί». Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, σε κατά τόπους Μητροπόλεις της Διασποράς, με διπλωματική ευκαμψία που το διακρίνει γενικά, χωρίς να έχει τολμήσει να λάβει θέση, έστω ανοχής έναντι της αποτέφρωσης των νεκρών, στα πλαίσια του σεβασμού της βούλησης του ανθρώπου, δεν αρνείται ούτε την κηδεία, ούτε τα μνημόσυνα για Ορθόδοξους, που οι ίδιοι ή οι οικείοι τους επέλεξαν την αποτέφρωση! Συχνά, Μουσουλμάνοι, όταν γράφουν ένα κείμενο, που αφορά την πίστη τους, η κατακλείδα είναι η εξής: «Ο Αλλάχ γνωρίζει καλύτερα». Εγώ κλείνω το δικό μου κείμενο ως εξής: "η συνείδησή της καθεμιάς και του καθενός ας καθοδηγεί τις σκέψεις και τις απόψεις μας και όχι όσοι επιδιώκουν να μας ποδηγετούν βιάζοντας τις συνειδήσεις μας, με φόβους, που συνάπτονται με το άδηλο μέλλον μας στο επέκεινα"…. Βρίσκομαι όμως σε μεγάλο πειρασμό να προσθέσω την «τετραφάρμακο». Είναι το σύντομο κείμενο του Επικούρειου φιλοσόφου Φιλόδημου, που διασώθηκε στην βίλα των Παπύρων στο Ηράκλειο της Ιταλίας, σημερινό Ercolano: Ἄφοβον ὁ θεός, ἀνύποπτον ὁ θάνατος· καὶ τἀγαθὸν μὲν εὔκτητον, τὸ δὲ δεινὸν εὐεκκαρτέρητον. 15/01/2026 ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ Η φωτογραφία, που συνοδεύει τούτο το κείμενο είναι η ελιά στο Αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΥΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ

Ο Σουφισμός ή Τασαούφ στα αραβικά, άνθισε μέσα στον απέραντο Κήπο του Ισλάμ, αλλά τα δέντρα που φανερώνουν τον μυστικό δρόμο προς τον Αληθινό και τον Αγαπημένο, έχουν βαθιές και αθέατες ρίζες. Συχνά αν ψάξουμε τις ρίζες του Σουφισμού, θα τις βρούμε έξω από τα όρια του Κήπου, ενώ τα κλαδιά, αυτών των αιωνόβιων δέντρων μας σκιάζουν δροσίζοντάς μας, ακόμα και αν είμαστε έξω από τον Κήπο του Ισλάμ! “Ο Σούφι είναι τέκνο του παρόντος” (as-sufi ibn al-waqt), όπως έχει γράψει ο William C. Chittick (Sufism: A Beginner's Guide ). Ο ευλογημένος Δάσκαλος Τζαλάλ ουντ Ντιν Ρουμί έχει πει: “Φίλε μου, ο Σούφι είναι ο γιος της παρούσας στιγμής. Το να λέμε ‘αύριο’, δεν ανήκει στο δικό μας δρόμο”. Ο Σιαμσί Ταμπριζί, Δάσκαλος του Τζαλάλ ου Ντίν Ρουμί, έχει διασωθεί πως έχει πει: “Ο Σούφι είναι ο γιος της στιγμής”. “Ένας Σούφι είναι γιος ή κόρη της παρούσας στιγμής”. Οι Ουπανισάδες αναφέρουν επίσης, ότι “ μόνο το παρόν είναι πραγματικό” (Vartamaanasya Sampramanasya). Είναι αλήθεια πως οι Σούφι έχουν εμποτιστεί από το πνεύμα των Ουπανισάδων. Όχι μόνον οι Σούφι, αλλά όλοι οι άνθρωποι πρέπει να σταματήσουν να ασχολούνται με το παρελθόν και το μέλλον. Ο Omar Khayyam έχει γράψει: “Απολαύστε τη στιγμή που έχετε στη διάθεσή σας/ Το μέλλον θα φροντίσει εύκολα για τα υπόλοιπα”. Αντιγράφω για την αγάπη σας δύο σούφικα ποιήματα. «Ο Ένας κατέρχεται στον κόσμο των αισθήσεων και γίνεται πολλοί. Η ενότητα χωρίζεται σε πολλαπλότητα. Το όνομα Αλλάχ περικλείει πολλά Όμορφα και Θεία ονόματα. Τα πολλά μας επαναφέρουν πίσω στον Ένα. Η πολλαπλότητα μας οδηγεί πίσω στην Ενότητα. Τα Ὀμορφα ονόματα μας οδηγούν πίσω στον Αλλάχ”. Ποίημα της σύγχρονης Αυστραλής Σούφι Amatullah July Armstrong. “Υπάρχει ένας Θεός. Δημιούργησε όλα τα όντα και υπάρχει πέρα από τα πέρατα των θρησκειών, πέρα από τους διαχωρισμούς της φυλής, της θρησκείας και των φιλοσοφιών. Είναι πέρα από το νου, την επιθυμία και τη φυσική όραση, είναι πέρα από τον κόσμο, τη λαγνεία, τον τρόμο και την ψευδαίσθηση. Ο Θεός κατοικεί σ΄ εκείνο το πεντακάθαρο μέρος, που είναι γνωστό ως καρδιά και βλέπει, και γνωρίζει τα πάντα. Βλέπει κάθε καρδιά, κάθε μυαλό και κατανοεί όλα τα πράγματα”. Ποίημα του Πιρ Bawa Muhaiyaddeen (1900 Σρι Λάνκα- 1986 ΗΠΑ). Το Ισλάμ, χωρίς τις “παρεμβάσεις” των Ουλεμάδων και των συλλεκτών των Χαντίθ (αμφίβολης γνησιότητας ως προς το σύνολό τους διηγήσεις από την ζωή του Προφήτη Μωάμεθ και προφορικές διδαχές του), έτσι όπως φανερώνεται στο ιερό κείμενο του Κορανίου, αγνοεί τον φανατισμό των φονταμενταλιστών της πίστης και των εξτρεμιστών, που δεν σέβονται την ελευθερία του ανθρώπου. Στο Κοράνιο, στην Σούρα Γιουνούς (10) και στο άγιατ 94, αναφέρεται η εξής οδηγία του Θεού προς τον Προφήτη: “Αν έχεις αμφιβολίες για όσα σου αποκαλύψαμε, τότε ρώτησε αυτούς που διάβασαν τη Γραφή πριν από σένα. Η αλήθεια, σίγουρα σου αποκαλύφθηκε από τον Κύριό σου, γι' αυτό, μην είσαι από αυτούς που αμφισβητούν”. Ποιοι είναι αυτοί που έχουν διαβάσει την Γραφή πριν από τον Προφήτη Μωάμεθ; Όπως ορθά επισημαίνεται σε ερμηνευτικό σχόλιο, κάτω από το παραπάνω κορανικό εδάφιο, αναφέρεται στους Ιουδαίους και στους Χριστιανούς, που πριν από την αποκάλυψη του Κορανίου είχαν διαβάσει οι πρώτοι την Τορά και οι δεύτεροι το Ευαγγέλιο (The Study Quran, Ed. in Chief Seyyed Hossein Nasr, σ. 562. Harper One 2015). Θα αναφερθούμε σε ορισμένους Σούφι Δασκάλους της κλασικής περιόδου, που η σκέψη και οι διδαχές τους επηρεάζουν ως τις μέρες μας θετικά, όσους αναζητούν οδοδείχτες για την πορεία τους προς την αγκαλιά του Αγαπημένου, όπως είναι η κατ’ εξοχήν προσέγγιση του Αλλάχ στην μυστική παράδοση του Ισλάμ. Ο Ḥasan al-Baṣrī, που έζησε τον 8ο αιώνα, ο Abdul Qadir Gilani, που έζησε τον 11ο με 12ο αιώνα, ο Ahmad Ar-Rifāi που έζησε τον 12o αιώνα, ο Muḥyiddin Ibn al Arabi, που έζησε μεταξύ 12ου και 13ου αιώνα στην Ανδαλουσία, ενώ πέρασε στην άλλη ζωή στη Δαμασκό. Ο Ibn al Arabi ονομάσθηκε al-Shaykh al-Akbar (ο Μέγιστος Διδάσκαλος). Ο Moinuddin Chishti, που έζησε μεταξύ 12ου με 13ου αιώνα στην ευρύτερη περιοχή των Ινδιών, ο Jalāl ud Dīn Rūmī, που έζησε τον 13o αιώνα στο Ικόνιο, πρωτεύουσα των Σελτζούκων Τούρκων, ως πρόσφυγας από την πατρίδα του Χορασάν, ο Haji Bektash Veli, ο κατ’ εξοχήν Τούρκος μυστικιστής, που έζησε τον 13o αιώνα. Ο Baha ud Din Naqshband, που έζησε τον 14ο αιώνα, στην Μπουχάρα της Κεντρικής Ασίας, ο Πέρσης Shah Nimatullah, που έζησε τον 14ο αιώνα. Οι πιο πολλοί από τους παραπάνω Δασκάλους του Σουφισμού άφησαν ως πολύτιμη κληρονομιά στην πνευματικότητα των ανθρώπων, τις σούφικες Αδελφότητες που ίδρυσαν και που υπάρχουν ως τις μέρες μας. Θα ήταν ασυγχώρητη παράλειψη αν δεν αναφερόμασταν σε τρεις μορφές, που αποτελούν οικουμενικά Φώτα του Ισλάμ και προσφορά του Σουφισμού. Πρώτα θα μνημονεύσουμε τον Χαζρέτ Σουλτάν Ιμπραχίμ αλ Άζαμ, που έζησε τον 8ο αιώνα κοινής χρονολογίας. Ο Ιμπραχίμ, γεννήθηκε στην βασιλική οικογένεια των Αράβων που είχαν εγκατασταθεί στην πόλη Μπάλκχ, για τούτο ονομάζεται και Ιμπραχίμ Μπαλκχί. Ενώ ο θρόνος του ανήκε, αυτός εγκατέλειψε την βασιλική δόξα, τον τεράστιο πλούτο και διάλεξε μια ζωή αναζήτησης της Αλήθειας. Περιφερόταν χρόνια ατέλειωτα στην Συρία, στην Παλαιστίνη, στην Γάζα. Ο πρώτος του πνευματικός Δάσκαλος, επί πολλά χρόνια, υπήρξε ο Χριστιανός ασκητής Συμεών, που εγκαταβίωνε σ’ ένα σπήλαιο. Ούτε ο γέροντας Συμεών έγινε Μουσουλμάνος, ούτε ο Ιμπραχίμ Χριστιανός! Αλλά, για όλα αυτά γνωρίζει καλύτερα ο Θεός…. Αλή Οσμάν Ριφαΐ (Γιώργος Δούδος) 10/1/2026

ΙΡΑΝ: 47 ΧΡΟΝΙΑ ΘΕΟΚΡΑΤΙΑΣ!

Η επανάσταση του Αγιατολλάχ Ρουχολλάχ Χομεϊνί το 1979, έδιωξε το προκλητικά αυταρχικό καθεστώς του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί και στις πρώτες μέρες της πρόσφερε οξυγόνο στον Λαό του Ιράν. Σύντομα όμως, μετά την εδραίωση της εξουσίας του Χομεϊνί και των Σιϊτών κληρικών (μολλάδων) που τον στήριζαν έγινε μια φοβερή αποκάλυψη. Στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, αναδείχθηκαν σχεδόν όλα τα εγγενή ψήγματα ολοκληρωτισμού, που επί αιώνες ερμηνευτές της ισλαμικής Παράδοσης (Σούννα) και του Κορανίου είχαν κατασκευάσει. Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, που ήδη έχει συμπληρώσει σαράντα επτά (47) χρόνια επιβολής τρόμου, αυταρχικότητας και παράνομου πλουτισμού των προνομιούχων, εμφάνισε και κάτι ακόμη πρωτότυπο. Κατά κανόνα ο ολοκληρωτισμός δεν ήταν αγαπητός μεταξύ των ακολούθων του Ιμάμη Αλή (όπως γενικά λέγονται οι Σιΐτες), ενώ απεναντίας στο πλειοψηφικό μουσουλμανικό ρεύμα των Σουννιτών, ο συγκεντρωτισμός, με το Χαλιφάτο και την υπερεθνική Ούμμα (οικουμενική κοινότητα των Μουσουλμάνων), προσέφερε το κατάλληλο υπόβαθρο για ολοκληρωτικά καθεστώτα, που επικαλούνταν το Ισλάμ. Οι Μολλάδες του Ιράν οικοδόμησαν ένα καθεστώς, στην αρχή υπό την απόλυτη καθοδήγηση του Αγιατολλάχ Ρουχολλάχ Χομεϊνί και μετά το θάνατό του υπό την ανώτατη ηγεσία του Αγιατολλλάχ Αλή Χουσεϊνί Χαμενεΐ, που ο νόμος της Σαρία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, μιας και θεωρείται δεόσδοτος και υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη ταύτιση της πολιτικής με τον θρησκευτικό νόμο. Επομένως, όποιος διαφωνεί ή αμφισβητεί με τους νόμους της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι εχθρός του Αλλάχ! Εκτός από τους πιστούς της θρησκείας Μπαχά’ι, που εξαρχής θεωρήθηκαν αποστάτες του Ισλάμ και καταδιώχθηκαν με ιδιαίτερη αγριότητα, σύντομα οι κομμουνιστές του Τουντέχ, που είχαν στηρίξει την επανάσταση του Χομεϊνί καταδιώχθηκαν, όπως και οι Μουτζαχεντίν ε-Χαλκ (Λαϊκοί Μουτζαχεντίν, γιατί τάσσονταν υπέρ της νεωτερικότητας και αντιτάσσονταν στην επιβολή του «ιερού νόμου». Ο ολοκληρωτισμός των Μολλάδων φάνηκε πολύ σκληρά απέναντι στους Ιρανούς Σούφι (μυστικιστικές αδελφότητες του Ισλάμ). Θα αναφερθώ σε τρεις περιπτώσεις σούφικων Αδελφοτήτων του Ιράν, που έχουν υποστεί διωγμούς από το καθεστώς: Νεματουλλαχί Γκοναμπαντί (Ni‘matullāhī Gonabadi). Οι Νεματουλλαχί Γκοναμπανί είναι η Αδελφότητα που έχει καταδιωχθεί υπέρμετρα σκληρά από το θεοκρατικό καθεστώς. Οι Νεματουλλαχί Γκοναμπανί αρνήθηκαν να αποδεχθούν την πνευματική αυθεντία του ανώτατου πνευματικού ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και συγκεκριμένα του Αγιατολλλάχ Αλή Χαμενεΐ. Μάλιστα οι δυνάμεις του καθεστώτος κατέστρεψαν το 2008 το κεντρικό τζαμί των Νεματουλλαχί Γκοναμπανί. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοιβολουλίου για τους διωγμούς των Νεματουλλαχί Γκοναμπανί από τις δυνάμεις του ισλαμιστικού καθεστώτος του Ιράν (https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/d-ir/dv/hr_violations_dervish/hr_violations_dervishes.pdf). Νεματουλλαχί Σολτάν Αλί Σάχι (Ni‘matullāhī Sultan Ali Shahi). Αυτή η Αδελφότητα είναι κλάδος της μεγάλης παράδοσης των Νεματουλλαχί. Τα μέλη της είναι λιγότερα σε αριθμό. Το καθεστώς επιβάλλει σε βάρος τους συνεχή παρακολούθηση, ποικίλες πιέσεις, απαγορεύσεις συνάξεων. Ζαχαμπίγια (Zahabiyya). Πρόκειται για αρχαία σούφικη αδελφότητα με ρίζες στον περσικό μυστικισμό. Μολονότι γενικά οι Ζαχαμπίγια είναι «χαμηλών τόνων», το καθεστώς τους θεωρεί «θεολογικά ύποπτους». Δεν έχουν επισημανθεί μαζικές διώξεις σε βάρος τους, αλλά οι δυνάμεις καταστολής του καθεστώτος έχουν τους Ζαχαμπίγια υπό συνεχή παρακολούθηση. Οι Σούφι διακηρύττουν με την ζωή τους, πως ο Θεός είναι ζήτημα βιώματος. Το καθεστώς των Μολλάδων επιβάλλει με κάθε μέσο το δόγμα: «Ο Θεός ερμηνεύεται από εμάς»! Οι Σούφι αντιμάχονται το θεοκρατικό καθεστώς με την στάση ζωής τους, δεν κλείνουν γόνυ στους νόμους γενικά και μένουν απαθείς μπροστά στην «επαναστατική ρητορική» του καθεστώτος. Ο Σούφι σκέφτεται μόνος του, δίχως έξωθεν καθοδήγηση θεσμικής αυθεντίας και μάλιστα σιωπηλά! Επομένως, το ολοκληρωτικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, ουσιαστικά αντιμάχεται το Ισλάμ, αφού πολεμά κάθε μορφή του Ισλάμ που δεν μπορεί να ελέγξει! Ο Λαός του Ιράν, στην μεγάλη του πλειοψηφία δεν αντέχει άλλο το καθεστώς της θανατικής ποινής, της απαξίωσης της γυναικείας αξιοπρέπειας, ιδίως με την επιβολή του χιτζάμπ (κάλυψη της κεφαλής), αστυνόμευση της «ηθικής» συμπεριφοράς…. Η κακοποίηση του Ισλάμ από το καθεστώς που επέβαλλε ο Αγιατολλάχ Χομεϊνί και συνεχίζει ο Αγιατολλάχ Χαμενεΐ στο Ιράν, με στόχους επέκτασης σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο είναι πρωτοφανής. Η χρήση βίας και τρομοκρατικών μεθόδων για την επιθετική αύξηση της επιρροής της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, κατά κύριο λόγο στην Μέση Ανατολή, (Χαμάς στην Γάζα και στα παλαιστινιακά εδάφη, Χεζμπολλάχ στον Λίβανο, Χούθι στην Υεμένη), καθιστά το καθεστώς των Μολλάδων, όχι απλά καταπιεστικό για τον λαό του Ιράν, αλλά και άκρως επικίνδυνο για την συνύπαρξη λαών με διαφορετικές παραδόσεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Εξέγερση των Ιρανών μετά από σαράντα επτά (47)χρόνια καταστολής, είθε να αποδυναμώσει το καθεστώς και επιτέλους να πνεύσει άνεμος ελευθερίας στο Ιράν! ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ 09/01/26

DONALD TRUMP Ο ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, την Τετάρτη που πέρασε, παραχώρησε μια εκτενή συνέντευξη στην Katrin Bennhold των New York Times, για την οποία μας ενημέρωσε η ‘Καθημερινή’ (08.01.26). Ανάμεσα στα άλλα και στον απόηχο της επέμβασης στην Βενεζουέλα, ρωτήθηκε ο Πρόεδρος, αν υπάρχουν όρια, σε επίπεδο διεθνών σχέσεων, ως προς τις εξουσίες του, και ο Donald Trump απάντησε: «Ναι, υπάρχει ένα πράγμα (προφανώς αναφέρεται στο όριο). Η δική μου ηθική. Το δικό μου μυαλό. Είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να με σταματήσει. Δεν χρειάζομαι το Διεθνές Δίκαιο»! Ως φοιτητής της Νομικής πριν πολλές δεκαετίες, είχα κάνει μια εργασία, στηρίζοντας τις απόψεις μου στην θεμελιώδη θέση του Oswald Spengler (1880 - 1936), που είχε διατυπώσει στο έργο του «Der Untergang des Abendlandes. Umrisse einer Morphologie der Weltgeschichte» (Η Παρακμή της Δύσης: Σκιαγραφήσεις μιας Μορφολογίας της Παγκόσμιας Ιστορίας), που είχε εκδοθεί το 1918. Σε ένα κλίμα απαισιοδοξίας ο Σπένγκλερ, μετά και την ήττα της Γερμανίας με το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου διατύπωσε την θέση ότι η Ιστορία εξελίσσεται κυκλικά και όχι γραμμικά. Ότι οι παγκόσμιοι πολιτισμοί διαγράφουν μετά το ζενίθ τους, την πορεία τους προς το ναδίρ της παρακμής. Ως προφήτης, ο Σπένγκλερ είχε προδικάσει όχι απλώς την παρακμή, αλλά τον αφανισμό του «Δυτικού Πολιτισμού». Προσδιόρισε μάλιστα σαν σημάδια κατάρρευσης της Δύσης, την επικράτηση της ισχύος του χρήματος, την ανεξέλεγκτη κυριαρχία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και την έλλειψη ευφάνταστων οραματιστών διανοουμένων και δημιουργών σχεδόν σε όλους τους τομείς του πολιτισμού και της παιδείας. Η »δήλωση» του Donald Trump στους Τάιμς της Νέας Υόρκης, ότι το όριο στην διεθνή δραστηριότητα των ΗΠΑ υπό την ηγεσία του είναι η «ατομική ηθική του» και το «δικό του μυαλό», τον καθιστά αγγελιοφόρο της παρακμής της Δύσης! Λέγοντας «Δύση», νομίζω πως θα συμφωνήσουμε οι πιο πολλοί, ότι δεν πρόκειται για μια γεωγραφική οριοθέτηση στην υφήλιο, αλλά για έναν κόσμο με κοινές αξίες πολιτισμού και πολιτικής. Η προέχουσα και αδιαπραγμάτευτη αξία της ελευθερίας, σε όλες τις εκφάνσεις της, οι αρχές της δημοκρατικής διακυβέρνησης, η τήρηση των κανόνων που συνιστούν το κράτος δικαίου, η περιφρούρηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και η άρνηση των κάθε μορφής αποκλεισμών…. Η πληγωμένη και καταρρακωμένη ανθρωπότητα μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, κατάρτισε τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών (26 Ιουνίου 1945), ως πλοηγό όχι μόνο όσον αφορά τις μεταξύ των κρατών σχέσεις, αλλά και ως οικουμενική έκφραση αξιών πολιτικής δράσης. Σε περιφερειακό επίπεδο, προστέθηκαν ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που τέθηκε την 1η Δεκεμβρίου 2009 και δεσμεύει τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προηγήθηκε η Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, γνωστή ως Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), που διακηρύχθηκε το 1950 από το Συμβούλιο της Ευρώπης και τέθηκε σε ισχύ στις 3 Σεπτεμβρίου του 1953. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Ο.Ο.Σ.Α.), που είναι διεθνής οργανισμός των χωρών, που υποστηρίζουν τις αρχές της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς. Δημιουργήθηκε το 1948 ως Οργανισμός Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας, με σκοπό να διαχειριστεί το σχέδιο Μάρσαλ για την ανοικοδόμηση της κατεστραμμένης Ευρώπης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ αργότερα η ιδιότητα μέλους επεκτάθηκε και σε μη ευρωπαϊκά κράτη, και το 1960 μετασχηματίστηκε στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Για να αποφύγω τον πλατειασμό παραλείπω την αναφορά σε περιφερειακούς διακρατικούς οργανισμούς στην Ασία και την Αφρική ή μεταξύ κρατών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Η κατάρρευση του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού», η διάλυση της άλλοτε ισχυρής Σοβιετικής Ένωσης (Δεκέμβριος 1991) προανήγγειλε ανακατατάξεις στο παγκόσμιο πολιτικό σκηνικό. Η ανάληψη της εξουσίας της Ρωσικής Ομοσπονδίας από τον Βλαντιμίρ Πούτιν και η εκ των πραγμάτων υιοθέτηση εκ μέρους του, του οράματος-θεωρίας περί «ρωσικού κόσμου» του Αλεξάντρ Ντούγκιν, προκάλεσε έντονους τριγμούς στην διεθνή τάξη πραγμάτων, πρώτη φορά το 2104 με την προσάρτηση της Κριμαίας στην Ρωσία από την Ουκρανία και δεύτερη φορά στις 24 Φεβρουαρίου του 2022 με την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία, την κατάληψη εδαφών της και την συνέχιση με ευθύνη της Ρωσίας ενός πολέμου, που συνεχίζεται…. Η επέμβαση Trump στην Βενεζουέλα, η αρπαγή του ζεύγους Μαδούρο και η βίαιη μεταφορά του στις ΗΠΑ, για να δικασθεί από δικαστήριο της Νέας Υόρκης, με βάση ένταλμα των ΗΠΑ, χωρίς θετική προς τούτο απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και χωρίς επίσης, τουλάχιστον, θετική απόφαση του Κογκρέσου των ΗΠΑ, αποτελεί την τελευταία πράξη, προσώρας, έντονης αμφισβήτησης του κύρους των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου! Μάλιστα, η δήλωση του Trump ότι το μόνο όριο που αποδέχεται για τις δράσεις του διεθνώς είναι η ατομική ηθική του και το δικό του μυαλό, προκαλεί όχι απλώς ανησυχία, αλλά είναι ένας εφιάλτης. Αν ληφθεί υπόψη, ότι ο ίδιος Πρόεδρος, με εκτελεστικό διάταγμα που υπέγραψε, απέσυρε τις ΗΠΑ από εξήντα έξη (66) διεθνείς οργανισμούς, από τους οποίους οι τριάντα ένας (31) ανήκουν στο σύστημα των Ηνωμένα Έθνη (‘Η Ναυτεμπορική’, 08.01.26), βλέπουμε ότι ο κόσμος βρίσκεται σε μια κατάσταση, που ποδηγετεί τις εξελίξεις του ένας παράφρων μεγαλομανής! Για την ώρα, ούτε η λεγόμενη Λαϊκή Κίνα, ούτε η Ρωσία έχουν αντιδράσει στην επιθετική πρωτοβουλία του Trump κατά της Βενεζουέλας, κάτι που ανενδοίαστα παραδέχτηκε πως συνέβη για τον έλεγχο των πλούσιων φυσικών πόρων αυτής της χώρας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται να αντιδρά αναιμικά απέναντι στον Trump, παρά το ενδεχόμενο βίαιης προσάρτησης της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ, εδάφους που ανήκει στην Δανία. Η ενθουσιώδης δήλωση, στην αγγλική γλώσσα στο X.com του Έλληνα Πρωθυπουργού, για την σύλληψη Μαδούρο και η απαξίωση εκ μέρους του, της διεθνούς νομιμότητας, είναι ενδεικτικό σημείο της εθελοδουλίας που διακατέχει ορισμένους «ηγέτες» της Ευρώπης και της κρυφής ηδονής που αισθάνονται, από τα έργα και τις ημέρες ενός τρελού και επικίνδυνου Αμερικανού Προέδρου! ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ 09/01/2026

ΕΙΣ ΤΙΜΗΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΤΗΣ ΑΣΙΖΗΣ

Ο Σεβασμιότατος Καθολικός Αρχιεπίσκοπος πρώην Κερκύρας Ιωάννης Σπιτέρης, Καπουκίνος Μοναχός ο ίδιος, της μεγάλης Φραγκισκανικής Οικογένειας, με ανάρτησή του, μας θύμισε ότι η Καθολική Εκκλησία το 2026 το έχει αφιερώσει στα οκτακόσια χρόνια από την κοίμηση του αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης το 1226. Μάλιστα ο Σεβασμιότατος Ιωάννης Σπιτέρης, μελετητής της Ορθόδοξης Θεολογίας και της Πνευματικότητας της Ανατολικής Εκκλησίας έχει συγγράψει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο «Ο Φραγκίσκος της Ασσίζης και η χριστιανική Ανατολή-Μια σύγκριση» (έκδοση του Αποστολικού Βικαριάτου Θεσσαλονίκης, σειρά Analecta Theologica, 2009). Με το σημείωμα τούτο θα ήθελα να ψελλίσω λίγα λόγια εις τιμήν του αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης. Πριν χρόνια, το 1978, με την τετράχρονη κόρη μου και την σύζυγό μου κάναμε τις θερινές διακοπές μας στην Ιταλία. Είμασταν από τους ελάχιστους, μη Καθολικούς προσκυνητές από την Ελλάδα στην Ασίζη του αγίου Φραγκίσκου. Είχαμε την χαρά να μένουμε στον ξενώνα Μοναστηριού Καθολικών Μοναζουσών από την Σουηδία (Suore Brigidine Assisi). Έτσι, θαρρώ πως ωθούμαι έσωθεν να αφιερώσω λίγες αράδες στον Φτωχούλη του Θεού. Πρόθεσή μου είναι να αναφερθώ στο πώς Ορθόδοξοι Έλληνες έχουν προσλάβει τον άγιο Φραγκίσκο, έναν κατ’ εξοχή Άγιο της Καθολικής Δύσης. Πρώτα πρώτα οφείλουμε να αναφερθούμε στον Νίκο Καζαντζάκη. Ο Καζαντζάκης, προτού γράψει το μυθιστόρημα-‘συναξάρι’ του «Ο φτωχούλης του Θεού – Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης», είχε μεταφράσει την βιογραφία του αγίου Φραγκίσκου, που είχε γράψει ο Δανός συγγραφέας Johannes Jørgensen (Γιοχάνες Γιόργκενσεν). Ο Jørgensen ήταν Δανός Καθολικός λογοτέχνης, με ζωηρό ενδιαφέρον στον μυστικισμό. Η βιογραφία του αγίου Φραγκίσκου ήταν ένα εξαιρετικά σοβαρό, πνευματικό έργο και όχι ένα αγιογραφικό φυλλάδιο. Ο Καζαντζάκης δεν μετέφρασε τυχαία το έργο του Γιόργκενσεν. Στην βιογραφία του αγίου Φραγκίσκου, εκτιμάται πως είδε τον συγγραφέα της, ως έναν συγγενή αναζητητή, όχι έναν θεολόγο, οχυρωμένο στην ασφάλεια της πίστης του. Το βιβλίο του Γιοχάνες Γιόργκενσεν (Johannes Jørgensen), «Ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης», σε μετάφραση Νίκου Καζαντζάκη, κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1951. Ο Νίκος Καζαντζάκης ενώ βρισκόταν στην Αντίμπ (Antibes‎‎) της Γαλλίας γράφει το 1953 τον «Φτωχούλη του Θεού», που το αφιερώνει «στον Άγιο Φραγκίσκο του καιρού μας, τον Dr. Albert Schweitzer». Ο «Φτωχούλη του Θεού» δημοσιεύεται για πρώτη φορά σε συνέχειες στην εφημερίδα ‘Ελευθερία’ το 1954. Ο Φώτης Κόντογλου, το 1949 στην εφημερίδα ‘Ελευθερία’ (φύλλο 1407/03.04.49) δημοσιεύει ένα κείμενο με τίτλο «Ο Άγιος Φραγκίσκος. Ο φτωχός ζητιάνος από την Ασσίζι». Στο δημοσίευμα του Κόντογλου γράφονται και τα εξής: «Ένα από τους πιο αγνούς μαθητές του Χτιστού στάθηκε ο άγιος Φρατζέσκος που γεννήθηκε στην Ασσίζι της Ιταλίας στα 1182. Έζησε καθαρά όπως παρήγγειλε ο Χριστός χωρίς να ξεκλίνει καθόλου από το δρόμο που έδειξε εκείνος…. Ο άγιος Φρατζέσκος απόδειξε πως μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει ολότελα κατά τα λόγια του Χριστού, ωσάν τα κρίνα του αγρού…. Ο άγιος Φρατζέσκος ζούσε μέσα στην ελευθερία του Χριστού». Τα λόγια του Φώτη Κόντογλου έχει μιαν ιδιαίτερη βαρύτητα, αν λάβουμε υπόψη ότι υπήρξε θερμός πολέμιος του ‘Παπισμού’ και συγγραφέας ενός μικρού βιβλίου με τον τίτλο, «Τί είναι η Ορθοδοξία και τί είναι ο Παπισμός; Απλαί και ταπειναί σκέψεις ενός πιστού τέκνου της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας», (εκδόσεις ‘Αστήρ’ 1992). Ο Αρχιμανδρίτης και Καθηγητής Πανεπιστημίου Βασίλειος Στεφανίδης, (Θεολογική Σχολή Χάλκης 1912-1922, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1924-1949), στο έργο του ‘Εκκλησιαστική Ιστορία απ’ αρχής μέχρι σήμερον’ (έκδοση ‘Αστήρ’ 1978), γράφει: «Ουδείς άνθρωπος εγεννήθη με τόσον ευρείαν καρδίαν, όσον ο Φραγκίσκος»! Τέλος, οπωσδήποτε αξίζει η μνημόνευση της έκδοσης στα ελληνικά, του έργου «Τα Μικρά Άνθη του αγίου Φραγκίσκου», με εξαιρετική εισαγωγή, μετάφραση και σημειώσεις του Παναγιώτη Αρ. Υφαντή (εκδόσεις ‘Ελληνικά Γράμματα’ 2002). ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ 07/01/2026

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΒΟΛΗ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑΣ

Το ελληνικό κράτος ως προς μειονοτικά ζητήματα, τον 21ο αιώνα και ενώ η Ελλάδα είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Συμβουλίου της Ευρώπης, ακολουθεί την πεπατημένη της στρουθοκαμήλου. Αρνείται να αποδεχθεί την πραγματικότητα. Παραμένει εγκλωβισμένη σε επιλογές «εθνικής ομογενοποίσης», που ίσως ήταν ανεκτές δεκαετίες πριν. Η Ελλάδα εξαρτά την ύπαρξη γλωσσικών ή εθνοτικών μειονοτήτων, εντός της επικράτειάς της, με την επίκληση δικαστικών αποφάσεων ή με την ερμηνεία διεθνών συμβάσεων κατά παρωχημένο και αντιεπιστημονικό τρόπο και έτσι όλοι και όλες κοιμούνται ήσυχοι! Από την άλλη μεριά, οι καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σε βάρος της Ελληνικής Δημοκρατίας για παραβίαση μειονοτικών δικαιωμάτων Ελλήνων και Ελληνίδων πολιτών συνεχίζονται μεν, αντιμετωπίζονται δε από τις ελληνικές κυβερνήσεις σε επίπεδο «αφασίας» ή εθελούσιου αυτισμού! Η χρήση της μακεδονικής γλώσσας, είναι υπαρκτή στην Ελλάδα. Ομιλείται από Έλληνες πολίτες των περιοχών της Δυτικής, Κεντρικής και Ανατολικής Μακεδονίας. Υπάρχει σύγχρονη αυτόνομη μακεδονική γλώσσα, που δεν περιορίζεται μόνον ως επίσημη γλώσσα της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, αλλά είναι ζωντανή μεταξύ κατοίκων της ελληνικής Μακεδονίας. Τα μακεδονικά, που παλιότερα λέγονταν “ντόπια”, “σλαβομακεδόνικα” ή και “βουλγάρικα”, είναι μια ζωντανή γλώσσα σε διάφορες διαλέκτους, στις περιοχές Φλώρινας, Καστοριάς, Έδεσσας, σε χωριά της Νάουσας, στην περιοχή της Γουμένισσας και σε περιοχές των Σερρών και της Δράμας! Η Ελλάδα το 1920 αναφερόταν στη γλώσσα των σλαβόφωνων Μακεδόνων, ως μακεδονική, το 1928 την ονόμασε μακεδονοσλαβική, ενώ το 1940 ονομάστηκε σλαβική χωρίς επί πλέον επιθετικό προσδιορισμό. Στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, με υπόμνημά του ο Φίλιππος Δραγούμης, εισηγείται, οι σλαβόφωνοι κάτοικοι της Μακεδονίας να αποκαλούνται “βουλγαρόφωνοι” και επομένως η γλώσσα τους να θεωρείται βουλγαρική! Ο ερευνητής Δημήτρης Λιθοξόου σε ένα δημοσίευμά του παραθέτει όλη την εισήγηση Στεφάνου Δραγούμη με σχετικά σχόλια (https://adiotos.wordpress.com/2009/06/20/dragoumis-makedoniki-gloss/). Η Φλώρινα και ο σλαβόφωνος εντόπιος πληθυσμός, που ομιλούσε, είτε αποκλειστικά παλιότερα την μακεδονική γλώσσα, είτε αργότερα κατ’ αρχάς την μακεδονική και ως δεύτερη εξ υιοθεσίας ή επιβολής μητρική γλώσσα την ελληνική, έχει πληρώσει βαρύ τίμημα. Ήδη επί Μεταξά διορίζεται Νομάρχης Φλώρινας ο απόστρατος υποστράτηγος Ι. Τσακτσήρας. Νωρίτερα ήταν στέλεχος της φασιστική και αντισημιτικής οργάνωσης της Θεσσαλονίκης ΕΕΕ, και ως αρχηγός των χαλυβδόκρανων, νεολαίας της ΕΕΕ, βαρυνόταν με τον εμπρησμό του Οικισμού Κάμπελ της Καλαμαριάς Θεσσαλονίκης (1931). Ο Τσακτσήρας, προκειμένου να πατάξει την σλαβοφωνία στην Φλώρινα, είχε εφαρμόσει την διαπόμπευση ηλικιωμένων χωρικών, που τα Σάββατα έρχονταν από τα χωριά στην πόλη για το παζάρι και «συλλαμβάνονταν» να μιλούν το «σλαβικό ιδίωμα» με την ηλικιωμένη σύζυγο που κάθονταν στο κάρο. Συνεργεία της Χωροφυλακής, ήταν κρυμμένα στις εισόδους της Φλώρινας από τα χωριά, σε ένα μάλιστα απ’ αυτά συμμετείχε και ο Νομάρχης και όταν άκουγαν συνομιλία των χωρικών στην μακεδονική γλώσσα, εμφανίζονταν, κατέβαζαν τον γέροντα από κάρο, μετά από μερικά σκαμπίλια τον υποχρέωναν να πιει ρετσινόλαδο. Με σύρμα έδεναν τον παντελόνι και ο ταλαίπωρος εντός λεπτών χεζόταν χωρίς να μπορεί να κατεβάσει το παντελόνι του. Αργότερα, μετά το τέλος του Εμφυλίου, άδειασαν στην κυριολεξία ολόκληρα χωριά στην περιοχή της Φλώρινας. Ορισμένα δεν κατοικήθηκαν ποτέ και τα σπίτια τους καταρρέουν. Οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες κάτοικοι είχαν ενταχθεί στις δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού και στη συνέχεια έγιναν πολιτικοί πρόσφυγες. Το κράτος μετέφερε φτωχούς ελληνόφωνους (!!!) Βλάχους από την Ήπειρο, «εγνωσμένης εθνικοφροσύνης» και τους εγκατέστησε σε χωριά της Φλώρινας. Στο χωριό Άγιος Γερμανός, υποθέτω πως θα υπάρχει ακόμα πινακίδα με πληροφορίες για το χωριό, όπου γίνεται αναφορά και στους Βλάχους επήλυδες. Στους Βλάχους δόθηκαν χωράφια, σπίτια και άλλα περιουσιακά στοιχεία που δήμευσε το μετεμφυλιακό κράτος από τους πολιτικούς πρόσφυγες Μακεδόνες, που τους αφαίρεσε μάλιστα και την ελληνική υπηκοότητα. Ουδέποτε το παραπάνω κρατικό έγκλημα έχει αποκατασταθεί, ούτε από την κυβέρνηση της «πρώτης φορά Αριστεράς»! Με τον ισχύοντα Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας (2004), ενώ απαλείφθηκε το άρθρο 19 του προηγούμενου ΚΕΙ (1955), το άρθρο 17 παράγραφος 1, εδάφιο β΄ προβλέπει τα εξής: «Όποιος κατά τη διαμονή του στην αλλοδαπή ενήργησε προς όφελος αλλοδαπού κράτους πράξεις ασυμβίβαστες προς την ιδιότητα του Έλληνα και αντίθετες προς τα συμφέροντα της Ελλάδας», μπορεί να κηρυχθεί έκπτωτος της ελληνικής ιθαγένειας. Αυτή η διάταξη εφαρμόζεται σε εθνικά Μακεδόνες από την Ελλάδα, που έχουν εγκατασταθεί κυρίως στον Καναδά, στις Η.Π.Α. και στην Αυστραλία και δραστηριοποιούνται σε οργανώσεις, συχνά με σλαβο-μακεδονικό εθνικιστικό και αλυτρωτικό προσανατολισμό. Η τοποθέτηση του Αυγουστίνου Καντιώτη ως Μητροπολίτη Φλωρίνης, σηματοδότησε έναν άλλο κύκλο διωγμών κατά της κουλτούρας των σλαβόφωνων κατοίκων της περιοχής. Ο Καντιώτης γκρέμισε τους μητροπολιτικούς ναούς της Φλώρινας και του Αμυνταίου, όπως και εκκλησίες σε χωριά. Η επίσημη κατά το έκνομο κράτος και την Μητρόπολη αιτιολογία, ήταν πως οι εκκλησίες ήταν στατικά επικίνδυνες (!!!). Η αλήθεια ήταν ότι ο «αυθέντης και δεσπότης» της Φλώρινας είχε κρίνει πως οι ορθόδοξες εκκλησίες δεν ήταν ελληνοπρεπείς (!!!). Υπήρχαν τοιχογραφίες στους ναούς με σλαβωνικές επιγραφές, που παρά τους επιχρωματισμούς, με τον καιρό τα κυριλλικά γράμματα αποκαλύπτονταν. Τα παραπάνω βεβαιώνονται και από τον λόγιο Πρεσβύτερο και Εφημέριο του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Παντελεήμονος Φλώρινας π. Αθανασίου Ρούκαλη (Νάουσα 1915), στο βιβλίο του «Ιστορικά της Ιεράς Μητροπόλεως Φλωρίνης» (Αθήνα 2001). Ο π. Αθανάσιος Ρούκαλης χειροτονήθηκε διάκονος στην Φλώρινα το 1947 και ανέλαβε ως πρεσβύτερος, εφημέριος στον Άγιο Παντελεήμονα το 1950 και υπηρέτησε και επί Αυγουστίνου Καντιώτη και καταστροφής του παλαιού ναού. Ο Αυγουστίνος Καντιώτης ήταν εξαιρετικά εμπαθής. Ως αρχιμανδρίτης στην Αθήνα, επί της οδού Ζωοδόχου Πηγής διατηρούσε οικοτροφείο για φτωχούς φοιτητές. Την περίοδο των Καρναβαλιών, μετά από κατάλληλη πλύση εγκεφάλου, μετέφερε οικοτρόφους φοιτητές στην Πάτρα προκειμένου να δημιουργήσουν επεισόδια με σκοπό την ματαίωση των καρναβαλικών εκδηλώσεων. Είναι γνωστό ότι αφόρισε, εντελώς αντικανονικά κατά τον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος, τον σκηνοθέτη Θεόδωρο Αγγελόπουλο και πρωταγωνιστές της ταινίας που γυριζόταν στην Φλώρινα, «Το μετέωρο βήμα του παλεργού», ενώ είχε «διατάξει» τους ταλαίπωρους κληρικούς, μαζί με φανατισμένους λαϊκούς να διαδηλώσουν στην πόλη κατά της «αντεθνικής ταινίας»! Ανέφερα, πως ο αφορισμός Καντιώτη κατά Αγγελόπουλου ήταν αντικανονικός και επομένως άνευ «αξίας», για να καταδειχθεί η εμπάθεια που διέκρινε τον Αυγουστίνο Καντιώτη. Όπως σε όλη την βόρεια Ελλάδα εγκαταστάθηκαν μετά την Σύμβαση Ανταλλαγής Πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος Τουρκίας, στην πόλη της Φλώρινας και στην περιοχή πρόσφυγες από την Μικρά Ασία και από τον Πόντο. Οι οδυνηρές μνήμες από τον Εμφύλιο Πόλεμο στην Φλώρινα είναι ακόμα νωπές. Η Μάχη της Φλώρινας ήταν μια κρίσιμη σύγκρουση κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο (11-13 Φεβρουαρίου 1949). Ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) προσπάθησε να καταλάβει την Φλώρινα, που αποτελούσε στρατηγικό σημείο κοντά στα σύνορα κυρίως με την Γιουγκοσλαβία του Τίτο, αλλά ηττήθηκε οικτρά από τον Εθνικό Στρατό. Η ήττα του ένοπλου ΚΚΕ στην Φλώρινα αποτέλεσε σημείο που προοιώνισε την αρχή του τέλους για τον ΔΣΕ, παρά τις φιλοδοξίες της ηγεσίας του ΚΚΕ να εγκαταστήσει στην Φλώρινα την κυβέρνησή του! Αναμενόμενο, εξαιτίας των συνθηκών και των στιγμάτων από γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας, στην Φλώρινα να υπάρχουν ομάδες πληθυσμού που υποστηρίζουν την μετεμφυλιακή εθνικοφροσύνη, παρά το ψεύδος του κίβδηλου «πατριωτισμού» που αποκαλύφθηκε κυρίως με την πτώση της χούντας των επίορκων στρατιωτικών. Ένα από τα σημεία που επιβιώνουν στην Φλώρινα, ως ένδειξη ακροδεξιών αντιδημοκρατικών αγκυλώσεων είναι η συκοφάντηση κατά των σλαβόφωνων Μακεδόνων της περιοχής, που χαρακτηρίζονται ως «πέμπτη φάλαγγα» υπονόμευσης των εθνικών συμφερόντων! Η μετάλλαξη της Νέας Δημοκρατίας υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, σε ένα ακροδεξιό μόρφωμα, αποκατέστησε τουλάχιστον αρκετά το κόμμα αυτό ως χοάνη που είναι ανοιχτό για εθνικιστές φανατικούς, που έμειναν ορφανοί μετά την καταδίκη της «Χρυσής Αυγής». Η πολιτική διαδρομή του δημάρχου Φλώρινας Βασιλείου Ν. Γιαννάκη, που από το 2019 εκλέγεται δήμαρχος με την στήριξη της Νέας Δημοκρατίας, επιβεβαιώνει με την καριέρα του και την πρόσφατη μη νόμιμη αντίδρασή του, θυμίζοντας τον Τσακτσήρα και τον Καντιώτη, τα λίγα περί της πολύπαθης Φλώρινας από το βαθύ ελληνικό κράτος, που εκεί δρα ανερυθρίαστα και χωρίς να τηρεί στοιχειώδεις έστω κανόνες κάλυψης των πρωτοβουλιών του! Στην φωτογραφία ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Παντελεήμονος της Φλώρινας, που γκρέμισε ο Αυγουστίνος Καντιώτης. © Γιώργος Α. Δούδος 27/12/2025

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ, IKIGAMI: ΜΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΓΙΑΠΩΝΕΖΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΗΤΙΣΜΟΥ

Αυτό που είναι η παγκοσμιοποίηση, δεν θα μπορούσε να υπάρξει αν δεν είχε αναπτυχθεί το Internet. To internet έσπασε τα όρια που είχαν θέσει οι οικονομικοί επικυρίαρχοι όταν σχεδίασαν και πραγμάτωσαν την παγκοσμιοποίηση, προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη τους σε περιβάλλον καταναλωτικού καπιταλισμού. Το internet οικοδόμησε την «αυτονόητη» σήμερα κοινωνία των δικτύων. Οι αποστάσεις έχουν σχεδόν μηδενιστεί, και κατά τη γνώμη μου εκείνο που έχει συμβεί, και είναι απόλυτα θετικό, είναι η δημιουργία παγκόσμιων κοινοτήτων και δικτύων, αλλά και η αύξηση της «μετανάστευσης της γνώσης». Η παγκόσμια διάχυση έχει καταστεί σχεδόν αναπόφευκτη, φέρνοντας κοντά διαφορετικές περιοχές και πολιτισμούς, που πριν από χρόνια αυτή η πραγματικότητα φαινόταν οργιώδης φαντασία. Η Ιαπωνία είναι γνωστή από τα αυτοκίνητά της, που κατέχουν σημαντική θέση στις προτιμήσεις των καταναλωτών σχεδόν παντού, όπως και από προϊόντα υψηλής τεχνολογίας. Κάτι που αξίζει να προσεχτεί στην Χώρα του Ανατέλλοντα Ήλιου είναι η αρμονική συνύπαρξη πνευματικών παραδόσεων, σ’ έναν θρησκευτικό συγκρητισμό πρωτόγνωρο. Υπάρχει η φράση Shinbutsu Shugo, που περιγράφει τον πρωτοφανή ιαπωνικό συγκρητισμό και μπορεί να αποδοθεί ως «συγκρητισμός του Κάμι και των Βουδών»! Το Shinto δεν είναι μνημειακό είδος, αλλά μια ολοζώντανη παράδοση πνευματικότητας και κοσμοαντίληψης, που στο περιβάλλον της ζωντάνιας έχει προσφέρει στον κόσμο τα λεγόμενα νέο-σιντοϊστικά ρεύματα. Ένα από τα ρεύματα του μεγάλου ποταμού του Shinto είναι η Πίστη Konko, γνωστή και ως Konkokyo. Ο ιδρυτής του Konkōkyō ήταν ένας άνθρωπος που θα γινόταν γνωστός ως Konkō Daijin. Είχε γεννηθεί τον 19ο αιώνα ως Kandori Genshichi, αλλά στα δώδεκα χρόνια του υιοθετήθηκε από ένα ζευγάρι αγροτών, που του έδωσαν το όνομα Kawate Bunjiro. Ο Bunji όπως αναφέρεται για συντομία, ήταν και ο ίδιος ένας εργατικός και επιτυχημένος αγρότης στο χωριό Urami της επαρχία Bitchū (τώρα νομός Okayama). Η Πίστη Konko αν και έχει σχέση με το Shinto εμφανίζει μια οικουμενικότητα. Ο Ιδρυτής της Πίστης Konko, ο Konkō Daijin βίωσε το θείο όχι ως δόγμα, αλλά ως παρουσία μέσα στην καθημερινότητα. Η Konko-kyo, όπως λέχθηκε, είναι μια ιαπωνικής προέλευσης πίστη με οικουμενικό χαρακτήρα. Δεν περιορίζεται σε ένα έθνος, δεν αφορά μια φυλή ή ένα φύλο, ούτε έναν πολιτισμό. Δεν πρόκειται για έναν “ιαπωνικό μυστικισμό”, αλλά για μια πρόταση τρόπου ζωής με επίκεντρο τη σχέση του ανθρώπου με το θείο. Κοντολογίς, η Konko-kyo μπορεί να προέρχεται από την Ιαπωνία, αλλά όχι, δεν είναι μια εθνική θρησκεία! Δεν ανήκει σε μια χώρα, ανήκει στη ζωή! Η Konkokyo ονομάζει το θείο Tenchi Kane no Kami, που μπορεί να αποδοθεί ως ο Kami του Σύμπαντος! Στον πυρήνα της Πίστης Konko βρίσκεται το ενιαίο θείο, ο/η/το Tenchi Kane no Kami, όχι ως μακρινός Θεός, αλλά ως ζωτική παρουσία που διαχέει τα πάντα. Δεν απαιτεί να πιστέψεις κάτι παράλογο· προσκαλεί να ζήσεις ενσυνείδητα. Δεν υπόσχεται παράδεισο μετά θάνατον· προτείνει ζωή με νόημα τώρα. Ο Tenchi Kane no Kami, αποκαλείται και Kami-sama και είναι ένας στοργικός γονέας του ανθρώπινου γένους! Ας επιστρέψουμε στα Χριστούγεννα…. Στην Πίστη Konko γίνεται δεκτό ότι κάθε άνθρωπος καλείται ενόσω ζει να είναι ένα ikigami. Τί σημαίνει ikigami; Έτσι ονομάζεται το ζωντανό kami, ο άνθρωπος, που έχει γίνει φορέας θεϊκής παρουσίας ενώ βρίσκεται ακόμη στη ζωή. Είναι ο άνθρωπος ως ενσάρκωση ή καθαρός φορέας του kami, ως ζωντανή θεοφάνεια! Στην παράδοση Shinto και στην Πίστη Konko, κάθε άνθρωπος μπορεί να γίνει ikigami. Δεν πρόκειται για αυτόματη «μετάλλαξη», αλλά για μια φανέρωση, χωρίς οντολογική μεταβολή της ανθρώπινης ύπαρξης, μέσω σχέσης καθαρότητας, εναρμόνισης και ευλογίας με το θείο. Και ενόψει των Χριστουγέννων εμφανίζεται το ερώτημα: ο Ιησούς υπήρξε ένας ikigami; • Ο Ιησούς ως ζωντανή παρουσία του θείου στον κόσμο, όχι απλά ως ένας δάσκαλος, ούτε απλά ως προφήτης, αλλά ως «σώμα» θεϊκής ενέργειας, υπήρξε ένας ikigami! Στην παράδοση Shinto και στην Πίστη Konko ο Kami δεν είναι απολύτως υπερβατικό ον, δεν είναι ένας μοναδικός Θεός και δεν προσφέρει σωτηρία μέσω της λύτρωσης από την ενοχή. Εδώ εμφανίζονται οι διαφορετικές προσεγγίσεις του Χριστιανισμού και της Πίστης Konko ως προς τον Ιησού: Στον Χριστιανισμό: • ο Χριστός δεν είναι άλλος ένας φορέας του θείου, αλλά η μοναδική ενσάρκωση του Θεού στη γη. • Δεν είναι φανέρωση της πνευματικής “ροής” του Kami μέσα στον άνθρωπο, αλλά Είναι η ιστορική, η μοναδική θεία είσοδος στην Ιστορία! Ένας ιερέας της Πίστης Konko θα μπορούσε να πει τα εξής με την ευκαιρία των Χριστουγέννων: Ο Ιησούς της Παλαιστίνης έγινε ένας καθαρός αγωγός του θείου, επέτρεψε στο θείο, όπως και αν ονομάζεται, να κατοικήσει μέσα του ολοκληρωτικά. «Όταν διαβάζω για τον Ιησού, δεν βλέπω έναν “ξένο” Θεό. Βλέπω έναν άνθρωπο που έγινε απόλυτα διάφανος στο θείο. Αυτό, για εμάς, είναι ikigami, όχι υπεράνθρωπος, αλλά άνθρωπος χωρίς εμπόδια ανάμεσα στον ουρανό και τη γη!» «Ο Ιησούς θεράπευε, μιλούσε με συμπόνια, στεκόταν δίπλα στους περιφρονημένους. Αυτό δεν είναι μαγικό. Είναι το σημάδι ότι το Kami ρέει ανεμπόδιστα μέσα από έναν άνθρωπο.» «Εκεί που εμείς θα διαφωνούσαμε με τον Χριστιανισμό είναι το “μόνος”. Δεν πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας και μοναδικός ikigami. Πιστεύουμε ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να γίνει ikigami — αν ζήσει σε αρμονία με το Κami.» «Ο Ιησούς, αν ερχόταν σε έναν ναό μας, δεν θα τον λατρεύαμε όπως τον λατρεύουν οι Χριστιανοί. Θα τον σεβόμασταν, ως έναν άνθρωπο που κατάφερε αυτό που όλοι μας επιδιώκουμε, να μην αντιστεκόμαστε πλέον στο θείο.» «Δεν θα λέγαμε ότι “σώζει με αίμα”. Θα λέγαμε ότι “θεραπεύει με παρουσία”. Κι αυτή είναι ίσως η πιο βαθιά σωτηρία.» Για έναν ιερέα ή μια ιέρεια του Konkokyo, ενώ ο Χριστιανισμός λέει: «Ένας άνθρωπος σάρκωσε τον Θεό», εμείς λέμε: « Κάθε άνθρωπος μπορεί να γίνει θεοφόρος». Δεν ακυρώνει τον Ιησού, αλλά τον ανοίγει ως υπόδειγμα προς όλους! Από έναν άνθρωπο που βλέπει θερμά την Πίστη Konko Καλά και Ευλογημένα Χριστούγεννα! Izumi Joji Για την μεταγραφή στα ελληνικά Γιώργος Δούδος 22/12/2025