ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΊΑ vs ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ;

Γιώργος Α. Δούδος Νομικός Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναμφίβολα υπήρξε ο οραματιστής πολιτικός μιας Ελλάδος ενεργού στην πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση. Ο Κ. Καραμανλής είχε ενστερνιστεί από νωρίς την προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης και διαβλέποντας την επιτυχημένη πορεία της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, είχε προσανατολιστεί από το 1958, στην ενσωμάτωση της Ελλάδος, ως πρώτου συνδεδεμένου κράτους μέλους με την προοπτική της πλήρους ένταξης. Η αίτηση υποψηφιότητας της Ελλάδας έγινε κατ’ αρχήν δεκτή τον Ιούλιο του 1959, οπότε άρχισε η διαπραγματευτική διαδικασία, η οποία, αφού παρακάμφθηκαν σοβαρές δυσχέρειες, κατέληξε στην επίτευξη συμφωνίας συνδέσεως το 1961. Εν συνεχεία, το 1979, επιτεύχθηκε η πλήρης ένταξή της χώρας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, οι οποίες έχουν εξελιχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ένταξη της χώρας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, ως πλήρες κράτος μέλος, επιτεύχθηκε με κυβέρνηση το κόμμα της ‘Νέας Δημοκρατίας’, όπως είναι γνωστό. Το ισχύον Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας, περιέχει τις εξής διατάξεις στο άρθρο 28: «1. Oι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις, από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. H εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμβάσεων στους αλλοδαπούς τελεί πάντοτε υπό τον όρο της αμοιβαιότητας. 2. Για να εξυπηρετηθεί σπουδαίο εθνικό συμφέρον και να προαχθεί η συνεργασία με άλλα κράτη, μπορεί να αναγνωρισθούν, με συνθήκη ή συμφωνία, σε όργανα διεθνών οργανισμών αρμοδιότητες που προβλέπονται από το Σύνταγμα. Για την ψήφιση νόμου που κυρώνει αυτή τη συνθήκη ή συμφωνία απαιτείται πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών. 3. H Eλλάδα προβαίνει ελεύθερα, με νόμο που ψηφίζεται από την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, σε περιορισμούς ως προς την άσκηση της εθνικής κυριαρχίας της, εφόσον αυτό υπαγορεύεται από σπουδαίο εθνικό συμφέρον, δεν θίγει τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος και γίνεται με βάση τις αρχές της ισότητας και με τον όρο της αμοιβαιότητας». Κάτω από την παραπάνω διατύπωση του άρθρου 28 προστέθηκε το 2001 κατά την αναθεώρηση του Συντάγματος η εξής ‘Ερμηνευτική δήλωση’: «Το άρθρο 28 αποτελεί θεμέλιο για τη συμμετοχή της Χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης». Όσα εκτέθηκαν πρωτύτερα, είναι σαν μια ‘εισαγωγή’ στην ελληνική πορεία εντός των πλαισίων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η ‘Νέα Δημοκρατία’ αφότου ανέλαβε πρόεδρος του κόμματος ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ιδίως, μετά το 2019, που αναδείχθηκε ο Κυρ. Μητσοτάκης πρωθυπουργός με ικανοποιητική κοινοβουλευτική αυτοδυναμία, το κόμμα εμφανίζει μία σταδιακή μεταλλαγή. Κατ’ αρχήν, απωθείται η πολιτική και προωθείται το «τεχνοκρατικό πρωτείο» κατά την άσκηση του κυβερνητικού έργου. Καρπός αυτής της επιλογής αποτελεί το εφεύρημα του «Επιτελικού Κράτους», που θεσπίσθηκε με το νόμο 4622/2019 (ΦΕΚ Α΄133/07.08.2019) και αναφέρεται σε ένα σύστημα διακυβέρνησης της χώρας, με στόχους τον εκσυγχρονισμό, την αποκομματικοποίηση και την βελτίωση της διαφάνειας της κεντρικής δημόσιας διοίκησης, μετατρέποντας το κράτος σε έναν κεντρικό στρατηγικό σχεδιαστή. Το «επιτελικό κράτος» της Νέας Δημοκρατίας, κατά την επταετή άσκηση της εξουσίας στη χώρα, εγείρει ποικίλες αμφισβητήσεις και επίσης εγείρει ερωτηματικά. Εν τέλει στην πλάστιγγα της αξιολόγησης το «επιτελικό κράτος» αποδεικνύεται μάλλον φρούδο εφεύρημα, κενό ουσιαστικού περιεχομένου! Στελέχη της «Νέας Δημοκρατίας» των καιρών μας, όπως ο αντιπρόεδρος του κόμματος και της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, αλλά και ο έτερος αντιπρόεδρος του κόμματος Σπυρίδων Άδωνις Γεωργιάδης, έχουν με διθυραμβικό ύφος υπενθυμίσει στο έθνος, ότι ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της χώρας οφείλεται στη Νέα Δημοκρατία, όπως βέβαια παρόμοιου περιεχομένου δηλώσεις έχουν γίνει στη Βουλή από το στέλεχος της κυβέρνησης Μητσοτάκη και πρόεδρο πλέον του Eurogroup Κυριάκο Πιερρακάκη. Ένας από τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, που έχει ιδρυθεί με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, ενώ ο εφαρμοστικός νόμος του Κανονισμού αυτού στην Ελλάδα, είναι ο νόμος 4786/2021 (ΦΕΚ Α΄43), «Εφαρμογή διατάξεων του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/ 1939 του Συμβουλίου της 12ης Οκτωβρίου 2017 σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, ρυθμίσεις για τη λειτουργία των δικαστηρίων και άλλες διατάξεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης». Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δραστηριοποιείται στην Ελλάδα από τον Ιούνιο του 2021 και έχει αναλάβει υποθέσεις που αφορούν αποκλειστικά αδικήματα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή απάτες με ευρωπαϊκά κονδύλια, σοβαρές διασυνοριακές απάτες ΦΠΑ, διαφθορά που συνδέεται με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και νομιμοποίηση εσόδων από τέτοιας υφής άδικες πράξεις. Οι σημαντικότερες υποθέσεις που έχει χειριστεί στην Ελλάδα η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι οι εξής: 1. Υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ – Αγροτικές επιδοτήσεις. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα έρευνα της EPPO, όπως είναι το αρτικόλεξο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, στην Ελλάδα. Η έρευνα αφορά: • Εικονικές δηλώσεις βοσκοτόπων, • πλαστά μισθωτήρια, • ψευδείς δηλώσεις ιδιοκτησίας, • λήψη ενισχύσεων από πρόσωπα που δεν είχαν πραγματική γεωργική ή κτηνοτροφική δραστηριότητα. Οι περισσότερες υποθέσεις αναφέρονται σε χρονική περίοδο 2017–2022. Όσον αφορά την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, έχουν ασκηθεί διώξεις σε βάρος περίπου εκατό (100) κατηγορουμένων. Η ζημία εις βάρος της ΕΕ υπολογίζεται ότι υπερβαίνει τα 2,9 εκατομμύρια ευρώ, μόνον σε συνάρτηση με τις πρώτες δικογραφίες, Η EPPO θεωρεί ότι πρόκειται για οργανωμένο σύστημα απάτης και όχι για μεμονωμένα περιστατικά. Το 2026 η έρευνα επεκτάθηκε ακόμη περισσότερο: Ζητήθηκε από τη Βουλή η άρση της ασυλίας ένδεκα βουλευτών, διαβιβάστηκαν στοιχεία για πρώην υπουργό και πρώην υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης ενώ εξετάζεται ενδεχόμενη συμμετοχή στην πρωτόγνωρη απάτη δημόσιων λειτουργών. 2. Σύμβαση 717 της ΕΡΓΟΣΕ. Πρόκειται για τη δεύτερη πιο σημαντική έρευνα που γίνεται στην Ελλάδα και αφορά τη σύμβαση 717. Η EPPO διερευνά: Την εκτέλεση της σύμβασης αποκατάστασης τηλεδιοίκησης και σηματοδότησης στο σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας. Τις καθυστερήσεις, τις παράνομες αποζημιώσεις, την πιθανή απιστία εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Η υπόθεση αφορά έργο συγχρηματοδοτούμενο από ευρωπαϊκά κονδύλια. Ήδη έχουν απαγγελθεί κατηγορίες, αρχικά σε βάρος 23 υπόπτων (18 δημόσιοι υπάλληλοι), ενώ αργότερα προστέθηκαν ακόμη 16 κατηγορούμενοι, μεταξύ των οποίων 13 δημόσιοι λειτουργοί. Η συγκεκριμένη έρευνα δεν αφορά το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών αυτό καθαυτό, αλλά τη διαχείριση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης του έργου, που αν είχε ολοκληρωθεί το πιο πιθανό να μην είχε συμβεί το δυστύχημα των 57 αθώων νεκρών. 3. Μεγάλες διασυνοριακές απάτες ΦΠΑ. Όσον αφορά διασυνοριακές απάτες ΦΠΑ, η EPPO έχει εξαρθρώσει αρκετά κυκλώματα που δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα. Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής: • Κύκλωμα απάτης ΦΠΑ ύψους περίπου 30,7 εκατ. ευρώ σε ηλεκτρονικές συσκευές με διασύνδεση Ελλάδας–Γερμανίας, • συλλήψεις σε Αθήνα και Γερμανία, • διενέργεια δεκάδων ερευνών και κατασχέσεων. 4. Τελωνειακή απάτη στο λιμάνι του Πειραιά (επιχείρηση «Calypso»). Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στην ιστορία της EPPO. Η έρευνα αφορά εισαγωγές κινεζικών προϊόντων, υποτιμολόγηση εμπορευμάτων, αποφυγή δασμών, απάτη ΦΠΑ και ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Σύμφωνα με την Eυρωπαϊκή Εισαγγελία, η συνολική ζημία εκτιμάται περίπου στα 700 έως 800 εκατομμύρια ευρώ. Έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 100 έρευνες και έχουν συλληφθεί τελωνειακοί υπάλληλοι και εκτελωνιστές, ενώ κατασχέθηκαν χιλιάδες εμπορευματοκιβώτια στον Πειραιά. 5. Οργανωμένο κύκλωμα επιδοτήσεων και απάτης ΦΠΑ. Η EPPO αποκάλυψε εγκληματική οργάνωση που η δράση της συνδύαζε: Απάτη ΦΠΑ περίπου 36.000.000,00 ευρώ, απάτη ευρωπαϊκών επιδοτήσεων περίπου 9.000.000,00 ευρώ και νομιμοποίηση μη νόμιμων εσόδων. Η απόρροια των ενεργειών της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είχε ως αποτέλεσμα συλλήψεις υπόπτων, κατασχέσεις πολυτελών αυτοκινήτων και μεγάλων χρηματικών ποσών. Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για την απάτη του ΟΠΕΚΕΠΕ, εμπλέκει ένδεκα (11) βουλευτές στελέχη της Νέας Δημοκρατίας και δύο (2) πρώην μέλη της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, έναν υπουργό αγροτικής ανάπτυξης και τροφίμων και μία υφυπουργό του ίδιου υπουργείου. Μετά από την δυσμενή εξέλιξη της έρευνας της ΕΡΡΟ εις βάρος του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας και προβεβλημένων στελεχών της, η στάση της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη έναντι της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, κορυφαίου θεσμού της Ένωσης άρχισε να εμφανίζει στοιχεία που φέρνουν στο νου την αντι-ευρωπαϊκή πολιτική Όρμπαν στην Ουγγαρία. Ο Σπυρίδων Άδωνις Γεωργιάδης αμφισβήτησε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, λόγω του νεαρού της ηλικίας της ως θεσμού (sic!). Η Σοφία Βούλτεψη, απαξίωσε την Γενική Ευρωπαία Εισαγγελέα Laura Codruța Kövesi (Λάουρα Κοβέσι), λόγω της ρουμανικής καταγωγής της (sic!) και στόχευσε ουσιαστικά κατά του κύρους του θεσμού. Κατ’ αρχάς πρέπει να ειπωθεί με εξαιρετική επίταση ότι οι απαξιωτικές κρίσεις κατά της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, είτε σαν αυτές του κ. Γεωργιάδη, είτε σαν αυτές της κυρίας Βούλτεψη, από νομικής σκοπιάς είναι απαράδεκτες, ενώ από πολιτικής σκοπιάς είναι πέρα ως πέρα έωλες! Κατ’ αρχήν, πρέπει να λεχθούν τα εξής: Όλα τα θέματα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ρυθμίζονται από το Ενωσιακό Δίκαιο, που οι διατάξεις του υπερισχύουν, κατά σχετική πρόβλεψη του ελληνικού Συντάγματος, διατάξεων της ελληνικής νομοθεσίας. Μεταξύ των θεμάτων της ΕΡΡΟ είναι η επιλογή και ο διορισμός τόσο της Ευρωπαίας Γενικής Εισαγγελέως, όσο και των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων (European Delegated Prosecutors – EDPs), που υπηρετούν στα κράτη μέλη που συμμετέχουν στον θεσμό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Οι θεμελιώδεις προβλέψεις ως προς τους Ευρωπαίους Εντεταλμένους Εισαγγελείς είναι, ότι η θητεία τους είναι πενταετής (5 έτη) και μπορεί να ανανεωθεί για μία ή περισσότερες επιπλέον περιόδους, εφόσον το αποφασίσει το Κολλέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Κατά τη διάρκεια της θητείας τους δεν μπορούν να παυθούν ή να ανακληθούν μονομερώς από το κράτος μέλος που τους πρότεινε. Η ανεξαρτησία τους προστατεύεται από το Ενωσιακό Δίκαιο και ενεργούν αποκλειστικά προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, χωρίς να δέχονται οδηγίες από εθνικές αρχές. Υπηρεσιακά, διατηρούν την ιδιότητα του εθνικού εισαγγελικού λειτουργού και πρέπει συνεχώς να πληρούν τις προϋποθέσεις διορισμού τους. Αν παύσουν να πληρούν τις προϋποθέσεις ή υπάρξει σοβαρό πειθαρχικό ζήτημα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να κινήσει διαδικασία παύσης τους. Το Ενωσιακό Δίκαιο προβλέπει ως προς τους Εντεταλμένους Ευρωπαίους Εισαγγελείς, από τη μια μεριά σταθερή, χρονικά, θητεία λειτουργική ανεξαρτησία έναντι των αρχών, δικαστικών και μη του κράτους μέλους που εδρεύουν. Μία αναγκαία παρένθεση: Στην Ελλάδα, μολονότι το Σύνταγμα (άρθρο 26) προβλέπει τρεις ανεξάρτητες μεταξύ τους λειτουργίες της Πολιτείας, την νομοθετική που ασκείται από τη Bουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, την εκτελεστική που ασκείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Kυβέρνηση και την δικαστική λειτουργία που ασκείται από τα δικαστήρια της χώρας. Εντούτοις, η ηγεσία του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όπως προβλέπεται από τη διάταξη του άρθρου 90 παράγρ. 5 του Συντάγματος. Επομένως, η δικαστική λειτουργία της πολιτείας διαθέτει μια κολοβή ανεξαρτησία έναντι της κυβέρνησης, αφού η δεύτερη διορίζει την ηγεσία των ανωτάτων δικαστικών θεσμών. Υπόδειγμα Δικαστή, που περιφρούρησε την λειτουργική και θεσμική ανεξαρτησία του ως Πρόεδρος του Αρείου Πάγου απέναντι σε μια μάλλον ισχυρή κυβέρνηση, παραμένει μέχρι σήμερα, κατά τη γνώμη μου, ο Στέφανος Ματθίας, ο οποίος κατά τη διάρκεια της θητείας του ήρθε σε σύγκρουση με τον τότε υπουργό δικαιοσύνης Μιχαήλ Σταθόπουλο για θέματα αναθεώρησης του Συντάγματος και για παρεμβάσεις των πολιτικών στο έργο της Δικαιοσύνης (2001). Κατά την διάρκεια της επταετούς διακυβέρνησης της χώρας από τον Κυριάκο Μητσοτάκη και το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, από το 2019 και εντεύθεν, από ενέργειες ή παραλείψεις, ιδίως της ηγεσίας της πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης (Άρειος Πάγος), το κύρος της Δικαιοσύνης έχει πληγεί και η εμπιστοσύνη των πολιτών της χώρας στην δικαστική λειτουργία έχει καμφθεί σοβαρά. Οι δικαστές στον θώκο του Προέδρου του Αρείου Πάγου και του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, συχνά επικρίνονται σαν ενεργούμενα του επιτελείου του Κυριάκου Μητσοτάκη σε μείζονα ζητήματα του δημόσιου βίου, που έχουν περιβληθεί το αδιαμφισβήτητο ένδυμα του σκανδάλου! Σχετικά πρόσφατα ανέκυψε αντιμαχία μεταξύ του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου της Ελλάδος και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, ως προς την ανανέωση της θητείας των Εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων στην χώρα. Η μεν Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, διά του Κολλεγίου της, ανανέωσε την θητεία των Ελλήνων συνεργατών της ΕΡΡΟ για μια πενταετία, αλλά το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο ανανέωσε την θητεία τους μόνο για μια διετία. Το όλο θέμα κατόπιν προσφυγής της Γενικής Ευρωπαίας Εισαγγελέως έφθασε ενώπιον της Διοικητικής Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, η οποία με «συντριπτική πλειοψηφία» (72-10) απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη και αρνήθηκε επίσης να υποβάλλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, υποστηρίζει ότι η διάρκεια της θητείας των Εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων αποτελεί ζήτημα που ρυθμίζεται αποκλειστικά από το Ενωσιακό Δίκαιο και ότι τα κράτη μέλη, όπως η Ελλάδα, δεν μπορούν να την τροποποιούν μονομερώς. Αντίθετα, η ελληνική πλευρά προβάλλει την άποψη, ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κυρίως οι κανόνες που διέπουν τους Έλληνες εισαγγελικούς λειτουργούς. Η ελληνική θέση, κατά τη γνώμη μου, εντάσσεται στην γενικότερη απαξία κατά του θεσμού της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, μετά την δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, που αναδεικνύει ομάδα στελεχών του κυβερνώντος κόμματος ως υπόπτους για άδικες πράξεις εις βάρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελληνική Δημοκρατία εμφανίζεται, διά των μελών του Αρείου Πάγου, να αμφισβητεί την υπεροχή των κανόνων του Ενωσιακού Δικαίου έναντι του εσωτερικού ελληνικού Δικαίου, παρά την ρητή πρόβλεψη των διατάξεων του άρθρου 28 του Συντάγματος και την ερμηνευτική δήλωση, που έχει προστεθεί, όπως ήδη έχει αναφερθεί παραπάνω. Κατά τη γνώμη μου, ενόψει του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ και της Σύμβασης 717 που αφορά την ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου, εμφανίζεται η πλειοψηφία της διοικητικής Ολομέλειας του Αρείου Πάγου να απορρίπτει την προσφυγή ενώπιόν της Ευρωπαίας Γενικής Εισαγγελέως, χωρίς να ασχοληθεί με την ουσία του αιτήματος της προσφυγής. Διότι αν είχαν την τόλμη οι ανώτατοι δικαστές να εξετάσουν την προσφυγή, δεν θα μπορούσαν να προσπεράσουν τις διατάξεις των 15 και 17 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/1939, στις οποίες με σαφήνεια προβλέπεται ότι θέματα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και των Εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων στα κράτη μέλη ρυθμίζονται αποκλειστικά από το Ενωσιακό Δίκαιο. Επομένως, και ως προς την συγκεκριμένη υπόθεση, τα μέλη του Αρείου Πάγου, εκτίθενται διότι παρέχουν την βάσιμη εντύπωση ότι επιδίωξαν να προσφέρουν την συνδρομή τους υπέρ της παρούσας κυβέρνησης της χώρας, με στόχο, εκ μέρους της κυβέρνησης, την παρεμβολή εμποδίων στην αποκάλυψη όλου του εύρους σκανδάλων εις βάρος της ΕΕ με πρωταγωνιστές στελέχη της Ν.Δ. υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη. ©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ ΝΟΜΙΚΟΣ 03/07/2026

Η ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΜΙΣΘΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΥ….

Πρόσφατα, σε περίοδο μακράς οικονομικής κρίσης και ανέχειας του μεγαλύτερου μέρους των Ελληνίδων και Ελλήνων, η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει μια γενναία αύξηση του μηνιαίου μισθού του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, των επιχωρίων Μητροπολιτών, των τιτουλαρίων Μητροπολιτών και των τιτουλαρίων Επισκόπων στην Εκκλησία της Ελλάδος και στην Εκκλησία της Κρήτης. Στην Ελλάδα υφίστανται οι εξής δικαιοδοσίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας: Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος, Μητροπόλεις των Νέων Χωρών, που υπάγονται πνευματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο (Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη, νησιά Βορείου Αιγαίου), Μητροπόλεις της Δωδεκανήσου που υπάγονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και Άγιον Όρος, που αναγνωρίζει ως επιχώριο Επίσκοπο τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Αυτή τη στιγμή τιτουλάριοι Μητροπολίτες και Επίσκοποι υπάρχουν στο κλίμα της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος και σε Μητροπόλεις των Νέων Χωρών. Η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα, τόσο στο κλίμα της Εκκλησίας της Ελλάδος, που υπάγονται οι Μητροπόλεις της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας και οι Μητροπόλεις των Νέων Χωρών επιτροπικώς, όσο και στο κλίμα της Εκκλησίας της Κρήτης, αλλά και στις Μητροπόλεις των Δωδεκανήσων διαθέτει, κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητη ακίνητη περιουσία. Στο σημείωμα τούτο δεν θα ασχοληθούμε το περιουσιακό καθεστώς ακινήτων που ανήκουν σε μονές του Αγίου Όρους και βρίσκονται εκτός της Χερσονήσου του Άθω. Κατ’ αρχήν θεωρώ αναγκαία μια παρατήρηση. Το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας αρχίζει με την φράση επικλήσεως, «Εις το Όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος». Όχι με μια απλή επίκληση του θείου, αλλά με επίκληση του Θεού, όπως ορίζεται κατά την Δογματική της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα, αναγνωρίζεται κατά συνταγματική διάταξη, ως η επικρατούσα θρησκεία στη χώρα (άρθρο 3 παράγρ. 1), ενώ στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου ο Έλληνας συνταγματικός νομοθέτης προβλέπει, ότι το κείμενο της Αγίας Γραφής «τηρείται αναλλοίωτο» και ότι επίσημη μετάφραση του βιβλικού κειμένου, προφανώς στη νέα ελληνική γλώσσα, δεν είναι ανεκτή, αν δεν υπάρχει έγκριση της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος και του Οικουμενικού Πατριαρχείου! Τέλος, από πλευράς θρησκευτικής ομογενοποίησης, οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί στην Ελλάδα αποτελούν το 85% του πληθυσμού, ενώ κατά άλλη εκτίμηση το 81,4%. Το ισχύον σύστημα των σχέσεων κράτους και εκκλησίας στην Ελλάδα ονομάζεται ‘συναλληλία’, που κατά τους Νομικούς που ασχολούνται με το Εκκλησιαστικό Δίκαιο, περιγράφεται ως συνεργασία και αμοιβαία υποστήριξη μεταξύ Πολιτείας και Εκκλησίας, χωρίς ταύτιση των δύο θεσμών ή επικάλυψη του ενός θεσμού επί του ετέρου. Ο όρος συναλληλία απαντάται στη Νεαρά 6 του Ιουστινιανού Α΄ (535 μ. Χ.), και ορίζει αυτολεξεί τις σχέσεις Εκκλησίας και Βασιλείας, ως εξής: «Μέγιστα δῶρα Θεοῦ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις δεδομένα τῇ ἄνωθεν φιλανθρωπίᾳ ἱερωσύνη τε καὶ βασιλεία· ἡ μὲν τὰ θεῖα διοικοῦσα, ἡ δὲ τὰ ἀνθρώπινα προεδρεύουσα καὶ ἐπιμελουμένη…». Η Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα είναι προικισμένη με ποικίλα προνόμια, που αγνοούνται από τους περισσότερους των πολιτών, διότι οι προβλέψεις τους είναι διεσπαρμένες σε ένα πλήθος νομοθετημάτων, πολλά από τα οποία, δεν αναφέρονται εξ αρχής στη ρύθμιση εκκλησιαστικών θεμάτων. Παράδειγμα που βεβαιώνει τα παραπάνω είναι το νομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών, που προβλέπει ρύθμιση ποικίλων ζητημάτων των δημόσιων οικονομικών, αλλά εντελώς εμβόλιμα στο άρθρο 56 προβλέπει την αύξηση των μισθών των Ιεραρχών της Ορθόδοξης Εκκλησίας, διαφόρων βαθμίδων. Ήδη έχει αρχίσει μια μακρά προεκλογική περίοδος, ενόψει των εθνικών εκλογών που πρόκειται να διεξαχθούν το 2027 και αυτή η εξαγγελθείσα «γενναία» αύξηση του μισθού του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, των επαρχιούχων Μητροπολιτών, των τιτουλαρίων Μητροπολιτών, των τιτουλαρίων Επισκόπων, έχει προκαλέσει ποικίλες συζητήσεις, οι πιο πολλές από τις οποίες είναι αρνητικές, θεωρώντας μια τέτοια αύξηση σκανδαλώδη και προκλητική. Ήδη τρεις Μητροπολίτες, ένας της Εκκλησίας της Κρήτης (ο Μητροπολίτης Κισσάμου και Σελίνου) και δύο της Εκκλησίας της Ελλάδος (Μητροπολίτες Κυθήρων και Αντικυθήρων και Νέας Σμύρνης), έχουν εκδηλώσει την αντίρρησή τους για την μελλοντική αύξηση του μισθού τους. Μάλιστα ο Μητροπολίτης Νέας Σμύρνης Συμεών, με αιχμηρές δηλώσεις ζητά να αποσυρθεί από το υπό ψήφιση νομοσχέδιο το άρθρο 56 και να μην προχωρήσει το κράτος σε αύξηση των εξαγγελθέντων μισθών του ανώτατου κλήρου της Εκκλησίας. Είμαι βέβαιος, ότι και άλλοι Μητροπολίτες, ίσως λίγοι, έχουν την ίδια άποψη με τους παραπάνω, αλλά δεν την δημοσιοποιούν. Δύο Ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και ο Μητροπολίτης Λαρίσης, έσπευσαν με δηλώσεις τους, όχι απλά να δικαιολογήσουν τις αναμενόμενες αυξήσεις των μισθών τους, αλλά προσέθεσαν ότι το κράτος, σε μια μακρά χρονική περίοδο, προφανώς αφότου συστάθηκε ανεξάρτητο ελληνικό κράτος κατά το 1832, έχει δημεύσει, έχει απαλλοτριώσει ακίνητη περιουσία της Εκκλησίας και η καταβολή των μισθών των Ιεραρχών είναι υποχρέωση του κράτους έναντι «της αρπαγής» (η εντός εισαγωγικών φράση είναι δικής μου επιλογής), διότι αν δεν ήταν κεκαλυμμένη από σώφρονα διπλωματία, η γλώσσα Ιεραρχών που αναφέρεται στην απωλεσθείσα (!!!) εκκλησιαστική περιουσία θα έκανε λόγο για αρμογή. Στις 19/06/2026 ο εκπρόσωπος τύπου της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος σε δηλώσεις για το επίμαχο θέμα των αυξήσεων των Ιεραρχών που έχουν εξαγγελθεί, δήλωσε και τα εξής: «...η μισθοδοσία του ιερού Κλήρου αποτελεί την ιστορική και διαχρονική ανταπόδοση της Πολιτείας για την τεράστια μοναστηριακή περιουσία που αφαιρέθηκε από τις Ιερές Μονές κατά την περίοδο 1833–1952, χωρίς πλήρη και ισότιμη αποζημίωση». Ο Μητροπολίτης Κερκύρας Νεκτάριος, με άρθρο του που έγινε γνωστό στις 20/06/26, προσπαθεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από τις αυξήσεις των Ιεραρχών στην πνευματική ελευθερία της Εκκλησίας, υποστηρίζοντας ότι οι Αρχιερείς θα έπρεπε να εξετάσουν σοβαρά την πλήρη αποδέσμευσή τους από το μισθολόγιο του κράτους. Ο Μητροπολίτης Κερκύρας στο άρθρο του δεν περιορίζεται στην υπεράσπιση της ρύθμισης που προκάλεσε δημόσιο θόρυβο, αλλά προκαλεί ευρύτερη συζήτηση για τη σχέση Εκκλησίας και Πολιτείας, για το πώς αντιλαμβάνεται η κοινωνία τον επίσκοπο, αλλά και για το πώς πρέπει να σταθεί η Εκκλησία απέναντι σε έναν λαό που δοκιμάζεται οικονομικά. Έχει ενδιαφέρον μια επισκόπηση ως προς την προέλευση της εκκλησιαστικής περιουσίας, η οποία κατά κύριο λόγο αποτελεί ιδιοκτησία μοναστηριών. Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας του ελλαδικού χώρου, τετρακόσια χρόνια, όσον αφορά την Πελοπόννησο, την Στερεά Ελλάδα και ορισμένα νησιά, πεντακόσια χρόνια, όσον αφορά την Ήπειρο, την Μακεδονία, την Θράκη και νησιά του βορείου Αιγαίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία και κυρίως τα ορθόδοξα μοναστήρια, όπως και πατριαρχικά ιδρύματα απέκτησαν σημαντική ακίνητη περιουσία. Το οθωμανικό αστικό δίκαιο δεν αναγνώριζε την έννοια του νομικού προσώπου, που είναι οικεία σε μας. Απεναντίας όμως, ο ιερός μουσουλμανικός νόμος αναγνώριζε τον θεσμό των βακουφίων, που είχε εφαρμογή εκτός από τους Μουσουλμάνους, τόσο έναντι των Χριστιανών (Ρωμιών, Αρμενίων, Ασσυρίων κ.ά), όσο και έναντι των Ισραηλιτών. Το βακούφι αποτελεί περιουσιακό στοιχείο, που αφιερώνεται στο διηνεκές από τον διαθέτη του, χάριν θρησκευτικού, φιλανθρωπικού, εκπαιδευτικού ή άλλου κοινωφελούς σκοπού. Κατά την οθωμανική περίοδο τα χριστιανικά βακούφια είχαν προικίσει, κατά πρώτον μοναστήρια, και κατά δεύτερον ενοριακές εκκλησίες και κοινοτικά ιδρύματα υπό την σκέπη της Εκκλησίας, με σημαντικές περιουσίες που είχαν προσφέρει εύποροι δωρητές ή άτεκνοι Χριστιανοί, που προσέφεραν την ακίνητη περιουσία χάριν υστεροφημίας ή γνήσιας πρόθεσης προσφοράς, αλλά και για να αποφευχθεί η περιέλευσή της στο δημόσιο, τουλάχιστον ως προς τους άτεκνους. Οι Ρωμιοί υπήκοοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μπορούσαν με διαθήκες να αφήνουν μέρος ή και το σύνολο της περιουσίας τους σε διάφορα εκκλησιαστικά ιδρύματα. Τα μοναστήρια δεν δέχονταν μόνο περιουσίες κατόπιν δωρεών ή κληροδοτημάτων. Υπήρχαν περιπτώσεις που δέχονταν ως δωρεά μεγάλα χρηματικά ποσά και αγόραζαν γη ή αποκτούσαν περιουσίες μέσω ανταλλαγών. Αρκετές Μονές, που κατά το νόμο αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, υπό την εποπτεία του επιχώριου Μητροπολίτη, δεν διέθεταν τίτλους κυριότητας ως προς την ακίνητη περιουσία που νέμονταν και καρπώνονταν. Το 1987 εκδόθηκε από την Πολιτεία ο νόμος 1700, με πρωτοβουλία του Αντώνη Τρίτση, που έθετε συγκεκριμένη προθεσμία τακτοποίησης των εκκρεμοτήτων εκ μέρους των Μονών των θεμάτων που άπτονταν της ιδιοκτησίας της ακίνητης περιουσίας τους. Οκτώ μονές της Ελλάδος, εξαιτίας του νόμου 1700/1987 προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατά της Ελλάδος. Η υπόθεση συζητήθηκε και εκδόθηκε απόφαση το 1994. Οι εξής μονές προσέφυγαν στο ΕΔΔΑ το 1987: Ιερά Μονή Άνω Ξενιάς (Θεσσαλία), Ιερά Μονή Οσίου Λουκά (Βοιωτία), Ιερά Μονή Αγίας Λαύρας (Καλάβρυτα), Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Μετέωρα) και Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη (Αθήνα). Το 1988 προσέφυγαν στο ΕΔΔΑ άλλες τρεις μονές: Ιερά Μονή Χρυσολεοντίσσης (Αίγινα), Ιερά Μονή Φλαμουρίου (Βόλος) και Ιερά Μονή Μεγάλου Σπηλαίου (Καλάβρυτα). Οι παραπάνω μονές «κέρδισαν» την υπόθεση κατά της Ελλάδος και εντέλει, ο μεν νόμος 1700/1987 δεν εφαρμόσθηκε πλήρως και κυρίως δεν υλοποίησε τον στόχο ορθολογικής διαχείρισης της μοναστηριακής περιουσίας, προς όφελος της κοινωνίας, ενώ ακολούθησε η έκδοση του νόμου 1811/1988 (ΦΕΚ Α΄231) «Κύρωση της ''Σύμβασης παραχώρησης στο Δημόσιο της Δασικής αγροτολιβαικής περιουσίας των Ιερών Μονών της Εκκλησίας της Ελλάδος, που συμβάλλονται στη Σύβαση αυτή''», που όπως είναι ευκολοκατανόητο και από τον τίτλο του νόμου, υπήρξε ουσιαστικά προϊόν συμβιβασμού της Πολιτείας έναντι της Εκκλησίας! Στα πλαίσια του οθωμανικού συστήματος ‘μιλλέτ’, η Αυτοκρατορία είχε οργανώσει την διαχείριση θεμάτων των υπηκόων της με βάση το θρήσκευμα. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, ανεξαρτήτως εθνοτικής καταγωγής, αποτελούσαν του «Ρουμ Μιλλέτ», με επικεφαλής τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και απολάμβαναν εσωτερική αυτονομία σε θέματα οικογενειακών σχέσεων, κληρονομίας και εκπαίδευσης. Έτσι προέκυψε η παράδοση της «εθναρχούσας εκκλησίας», που προσέδιδε στην Ορθόδοξη Εκκλησία πολιτική εξουσία σε σημαντικά ζητήματα κοινοτικής ζωής των Ορθοδόξων Χριστιανών. Εξαιτίας της προηγούμενης καταστάσεως, η Ορθόδοξη Εκκλησία κατά την μακρά οθωμανική περίοδο απέκτησε τεράστια ακίνητη περιουσία. Η ίδρυση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους ως επιστέγασμα των αγώνων που ξεκίνησαν το 1921 υπέρ της Ελευθερίας και κατά της οθωμανικής κυριαρχίας στα εδάφη του ελληνικού χώρου, ουσιαστικά απογύμνωσε εκ των πραγμάτων την Ορθόδοξη Εκκλησία από τον εθναρχικό ρόλο της και επέβαλλε την ανάγκη λύσης του μείζονος ιδιοκτησιακού θέματος της εκκλησιαστικής περιουσίας. Η Ιεραρχία ιδίως της Εκκλησίας της Ελλάδος, με κατά καιρούς παρεμβάσεις της στον δημόσιο βίο της χώρας, όχι αποκλειστικά σε ζητήματα που υπό στενή έννοια την αφορούν, επιδεικνύει με πείσμα, ότι δεν απεμπολεί τον ρόλο της ως «Εθναρχούσας Εκκλησίας», που αδιαπραγμάτευτα θεωρεί ότι έχει δικαίωμα παρεμβάσεων, κυρίως σε ζητήματα εκπαιδεύσεως, διακόσμησης των αιθουσών συνεδριάσεως των δικαστηρίων με την εικόνα του Χριστού και παλαιότερα, με την αναγραφή του θρησκεύματος στα δελτία ταυτότητας των Ελλήνων και Ελληνίδων πολιτών. Η στάση του πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, απέναντι στις απροκάλυπτες αξιώσεις του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, να αναγράφεται το θρήσκευμα στις ταυτότητες τω ν πολιτών της χώρας, αποτελεί μια αξιοπρεπή απόφαση του κράτους, που υπέδειξε στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ότι αποτελεί έναν θρησκευτικό θεσμό εντός της πολιτείας, αλλά όχι κράτος εν κράτει και ότι δεν μπορεί να αξιώνει από την πολιτεία «υποταγή» στις αξιώσεις της! Η ακίνητη περιουσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ελλάδα αφαιρέθηκε κατά τη διάρκεια μιας μακράς περιόδου από τον 19ο ως και τον 20ο αιώνα. Κατά την περίοδο της Αντιβασιλείας του Όθωνος (1833–1836), με βασιλικά διατάγματα του 1833 και 1834 διαλύθηκαν περίπου τετρακόσιες δέκα έξη (416) μονές. Η κινητή και ακίνητη περιουσία των μοναστηριών που διαλύθηκαν περιήλθε στο κράτος. Το 1836 επεκτάθηκε η κρατική παρέμβαση, ως προς την μοναστηριακή περιουσία και σε μονές που συνέχισαν να λειτουργούν. Από του έτους 1917 ως το 1930 υπήρξε ανάγκη να εφαρμοστούν στη χώρα αγροτικές μεταρρυθμίσεις. Ήδη η κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου είχε καταρτίσει το νόμο 602/1915, που προσέφερε το θεσμικό πλαίσιο στην ίδρυση αγροτικών συνεταιρισμών. Υπήρξε ανάγκη για το ελληνικό κράτος να αποκαταστήσει ακτήμονες γεωργούς, να δημιουργήσει έστω μικρής έκτασης γεωργικούς κλήρους και μετά το 1922 να αντιμετωπίσει το τεράστιο πρόβλημα που προέκυψε από την εγκατάσταση των προσφύγων από την Μικρά Ασία. Έτσι, με διάφορους νόμους της παραπάνω περιόδου, αλλά κυρίως με το νόμο 2050/1920, όπως και με τον προγενέστερο νόμο 1072/1917, το κράτος καθιέρωσε τον Αγροτικό Νόμο της χώρας. Ο Αγροτικός Νόμος προέβλεπε την αναγκαστική απαλλοτρίωση μεγάλων ιδιωτικών, μοναστηριακών και εκκλησιαστικών εκτάσεων γης. Η Σύμβαση Ανταλλαγής Πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας του 1923, που ενσωματώθηκε στη Συνθήκη της Λοζάνης, έθεσε το ελληνικό κράτος μπροστά στις ευθύνες αποκατάστασης περίπου ενάμιση εκατομμυρίου προσφύγων και το υποχρέωσε, με έκτακτα νομοθετήματα των ετών 1923 και 1924 να προβεί σε νέες αναγκαστικές απαλλοτριώσεις εκκλησιαστικής περιουσίας, επιβάλλοντας και την λύση της δυνατότητας εκ μέρους του Δημοσίου κατάληψης απαλλοτριωμένων ακινήτων προτού καταβληθεί η αποζημίωση. Την πενταετία 1930–1935 Ιδρύθηκε ο Οργανισμός Διοικήσεως Εκκλησιαστικής Περιουσίας (ΟΔΕΠ) και μέρος της εκκλησιαστικής γης εκποιήθηκε ή περιήλθε στη διαχείριση του κράτους. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, κάτοικοι ορεινών οικισμών εξαναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να εγκατασταθούν είτε σε άλλους οικισμούς της υπαίθρου, είτε να εγκλωβιστούν σε μεγάλα αστικά, με υποχρεωτικό αναπροσανατολισμό στις επαγγελματικές ενασχολήσεις τους. Αυτή η κατάσταση επέβαλλε στην πολιτεία, με το νόμο 2185/1952 να απαλλοτριώσει εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα μοναστηριακής γης, με σκοπό τη διανομή τους σε ακτήμονες γεωργούς. Έναντι αυτών των απαλλοτριώσεων τα ιδρύματα της Εκκλησίας έλαβαν ως αντάλλαγμα κυρίως αστικά ακίνητα, αλλά και αποζημιώσεις σε χρήμα. Σύμφωνα με πηγές που πρόσκεινται στην Εκκλησία, υποστηρίζεται ότι η Εκκλησία έχει απωλέσει, περίπου ποσοστό 90 έως 96% της ακίνητης περιουσίας της, που κατείχε κατά την οθωμανική περίοδο. Ιστορικοί και νομικοί θεωρούν ότι το ποσοστό αυτό μάλλον είναι ανακριβές, διότι δεν υπάρχει πλήρης κτηματολογική απογραφή της εκκλησιαστικής περιουσίας κατά την περίοδο πριν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους (1832). Στα πλαίσια των ρυθμίσεων των σχέσεων πολιτείας και εκκλησίας στην Ελλάδα, η πολιτεία καταβάλλει τους μισθούς των κληρικών, κάθε βαθμίδας, διότι αυτή είναι η κρατική βούληση προσώρας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που εκτέθηκαν πιο πάνω, η εκκλησιαστική περιουσία κατά την οθωμανική περίοδο ήταν αποτέλεσμα των συνθηκών εκείνης της εποχής και ήταν προϊόν κατά κύριο λόγο δωρεών. Παρόλα αυτά η διοικούσα εκκλησία, επιμένει και με πρόσφατες δηλώσεις του εκπροσώπου της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου να επικαλείται ότι «η μισθοδοσία του ιερού Κλήρου αποτελεί την ιστορική και διαχρονική ανταπόδοση της Πολιτείας για την τεράστια μοναστηριακή περιουσία που αφαιρέθηκε χωρίς πλήρη και ισότιμη αποζημίωση»…. Η φωτογραφία εικονίζει την εκκλησία της Παναγούδας στην Θεσσαλονίκη, ναό της μεταβυζαντινής ναοδομίας των οθωμανικών χρόνων. ©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ 21/06/2026

MATEM. ΠΕΝΘΟΣ ΜΝΗΜΗΣ, ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ, ΕΓΡΗΓΟΡΣΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΝ

Για Ιμάμ (Ya Imam)! Το δειλινό της 16ης Ιουνίου του 2026 ξεκινά το νέο σεληνιακό έτος 1448 από Εγίρας για τον κόσμο του Ισλάμ. Για τους Σουννίτες Μουσουλμάνους, που είναι και οι περισσότεροι νέα πρωτοχρονιά είναι ευκαιρία για ανταλλαγή ευχών, δώρων, επισκέψεων… Υπάρχουν όμως και Μουσουλμάνοι, ίσως αριθμητικά λιγότεροι, που γι’ αυτούς η 1η του μήνα Μουχαρέμ είναι η αρχή μιας περιόδου πένθους, είναι «Ματέμ». Αυτοί, που νιώθουν την θλίψη του πένθους, είναι εκείνοι που τιμούν με σφοδρή θέρμη την Οικογένεια του Προφήτη Μωάμεθ, το Εχλιμπέιτ (αραβικά: Ahl al-Bayt, τουρκικά: Ehlibeyt), την κόρη του Προφήτη Φάτιμα, τον Ιμάμη Αλή, σύζυγο της Φάτιμα, τον Ιμάμη Χασάν, εγγονό του Προφήτη και γιο της Φάτιμα και του Αλή, τον Ιμάμη Χουσεΐν, δεύτερο γιο του Ιμάμη Αλή και της Φάτιμα, εγγονό του Προφήτη και τους απογόνους τους. Αυτοί που νιώθουν το πένθος του μήνα Μουχαρέμ, είναι οι ακόλουθοι του Αλή, όπως είναι η σωστή ονομασία για τους Σιΐτες Μουσουλμάνοι, οι Ισμαηλίτες, οι Αλεβί, οι σούφικες κοινότητες των Μπεκτασί, των Καντιρί, των Ριφαΐ κ.ά.. Το πένθος του Μουχαρέμ δεν είναι απλά η ενθύμηση ενός θλιβερού ιστορικού γεγονότος. Το Ματέμ, είναι μια στάση ζωής και ήθους, που τιμά ανεπιφύλακτα το πρωτείο του Πνεύματος και τάσσεται με σθένος απέναντι στην αυθαιρεσία της εξουσίας. Η κορύφωση του Ματέμ είναι η 10η ημέρα του μήνα Μουχαρέμ (στα αραβικά λέγεται ‘Ασούρα’, που σημαίνει ακριβώς η δέκατη), γιατί τέτοια μέρα μαρτύρησε ο Ιμάμης Χουσεΐν στην Καρμπάλα, το έτος 61 από Εγίρας (680 έτος κ.χ.), κατά τη φονική μάχη απέναντι στις δυνάμεις του Γιαζίντ γιου του Μουαβία, που μετέτρεψε το Χαλιφάτο σε κληρονομική μοναρχία. Στη μνήμη των Μουσουλμάνων, που τιμούν τον Προφήτη και την Αγία Οικογένειά του, ο Ιμάμης Χουσεΐν δεν ηττήθηκε από τις δυνάμεις του Γιαζίντ, αλλά η θυσία του υπήρξε η κορυφαία άρνηση νομιμοποίησης μιας άδικης εξουσίας! Μετά τον τραγικό θάνατο του τέταρτου ιστορικά Χαλίφη της Κοινότητας των Πιστών (Ούμμα) Ιμάμη Αλή, η «αυτοκρατορία» του Ισλάμ απώλεσε το κύρος που πηγάζει από την υπακοή στο Πρωτείο του Πνεύματος και μεταλλάχτηκε σε μια κοσμική ηγεμονία, όπως ήταν όλες οι εξουσίες της εποχής εκείνης. Πάρα πολλοί Μουσουλμάνοι, άρχισαν να φρονούν, ότι οι Άγιοι είναι οι πραγματικοί οδηγοί των Πιστών, οι αληθινοί Ιμάμηδες (ιμάμης σημαίνει ο ‘ηγέτης’, ο μπροστάρης). Το πένθος στις αρχές του μήνα Μουχαρέμ, είναι η ενεργός διατήρηση της μνήμης, που αντιμάχεται τη λήθη. Οι εξουσίες, που κατεργάζονται ένα σωρό ανομίες και φοβερά εγκλήματα κατά των ανθρώπων, προκειμένου να έχουν υποταγμένους τους λαούς, προβάλλονται σαν κάτι αναπόφευκτο ή ακόμα και νόμιμο. Η μνήμη της Καρμπάλα, είναι μια διακήρυξη, μια κραυγή στην Ιστορία, που δεν αφορά μονάχα το Ισλάμ, αλλά όλο τον κόσμο, ότι η αδικία και τα εγκλήματα της εξουσίας, έχουμε χρέος να μην τα λησμονούμε! Έτσι, το πένθος αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία: Είναι το χρέος απέναντι στην συνεχή εγρήγορση των συνειδήσεών μας. Η θλίψη για τον μαρτυρικό θάνατο του δικαίου γίνεται οικουμενική μαρτυρία. Ο θρήνος για τον Ιμάμη Χουσεΐν σημαίνει συστράτευση στον αγώνα υπέρ των αδικημένων και των καταπιεσμένων. Το Ματέμ ως πένθος μετουσιώνεται ως κριτήριο νομιμότητας. Κανένας άρχοντας, κανένας ηγεμόνας, κανένας ηγέτης, με όποια διαδικασία και αν βρεθεί στη νομή της εξουσίας δεν είναι υπεράνω της ηθικής. Η αλήθεια και η δικαιοσύνη έχουν προτεραιότητα έναντι της πολιτικής ισχύος. Όσες και όσοι πενθούν για όσα τραγικά είχαν συμβεί στην Καρμπάλα το 680 κοινής χρονολογίας, μεταμορφώνονται σε μια κοινότητα αντίστασης και αλληλεγγύης. Αντίσταση κατά της κρατικής επιβολής, αλληλεγγύη σε όσους αγωνίζονται και στα θύματα της κρατικής καταστολής και βίας. Μια κοινότητα που προσπαθεί, ακόμα και στις πιο επικίνδυνες συνθήκες, να κρατά ξύπνια την ανθρώπινη συνείδηση. Οι τελετές, τα μοιρολόγια και οι συγκεντρώσεις, διατηρούν ζωντανή μια συλλογική ταυτότητα που δεν υποτάσσεται εύκολα στην κρατική ή πολιτική επιβολή. Η τιμή και η ευλάβεια για τον Ιμάμη Αλή, για τον Ιμάμη Χασάν για τον Ιμάμη Χουσεΐν, γίνεται άνοιγμα σε ρεύματα της σύγχρονης σκέψης, που αξώνει μια κοινωνία ελεύθερη και πιο δίκαιη. Η τιμή και η ευλάβεια στην Οικογένεια του Προφήτη Μωάμεθ γίνεται επανάσταση κατά της κρατικής καταπίεσης και αυθαιρεσίας και προπάντων κατά της σκόπιμης αλλοτρίωσης των ανθρώπων. ‘Κάθε μέρα είναι Ασούρα, κάθε τόπος είναι Καρμπάλα’! Οι κοινότητες των Σούφι, τα «ταρικάτ», είναι Μουσουλμάνοι, που χωρίς να φωνασκούν, είναι αντίθετες προς την καταπιεστική χρήση της θρησκείας. Είναι αντίθετες προς την ολιγαρχία των Αγιατολλάχ στο σύγχρονο Ιράν, προς την αριστοκρατία των Σαούντ και με τα καθάρματα που λατρεύουν το θάνατο της Χεζμπολλάλ, του Ισλαμικού Κράτους και κάθε κακέκτυπης σέχτας, που επικαλείται το όνομα του Αλλάχ και το Κοράνιο. To “ταουχίντ” (tawhid), η πίστη στην Ενότητα και στην Μοναδικότητα του Θεού, η πεποίθηση πως η μόνη πραγματικότητα είναι ο Θεός, κάτι που οι Σούφι αποδίδουν μονολεκτικά με το “Hüvel”, είναι η ύψιστης ποιότητας διακήρυξη της Αναρχίας! Ανάμεσα σε εκείνους που τιμούν τον Προφήτη και την Οικογένειά του, είτε είναι κοινότητες Αλεβί, είτε κοινότητες Σούφι, το πένθος του Μουχαρέμ εκφράζεται με νηστεία και περισυλλογή. Η αντίσταση κατά της εξουσίας και της αυθαιρεσίας της, δεν εκφράζεται πάντοτε με πολιτική εξέγερση, όσο με την απόρριψη της τυραννίας και την προσήλωση στην αλήθεια και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Για τούτο και οι εξουσίες, είτε απαγορεύουν τους Σούφι, είτε καταδιώκουν τους Αλεβί μέχρι εξοντώσεως, είτε προσπαθούν να τους μπλέξουν στα δίχτυα τους, επιβάλλοντας υπακοή στην εξουσία, που σημαίνει άρνηση του εαυτού τους, προδοσία απέναντι στον Αλλάχ, στο Κοράνιο και στο αίμα της Καρμπάλα. 1 Μουχαρέμ 1448 από Εγίρας/16 Ιουνίου 2026 Αλή Οσμάν Ουαντούντ ερ Ριφαΐ Για την μεταγραφή ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΟΥΔΟΣ

ΕΝΘΥΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΩΝ

Τα Ψυχοσάββατα στην Ανατολική Εκκλησία, έχουν διατηρήσει τη βαθιά μεσογειακή και βαλκανική σχέση ανάμεσα: στον σπόρο, τη γη, το θάνατο, τη μνήμη και τη συνέχεια της ζωής. Ιδίως στο Μεγάλο Ψυχοσάββατο την παραμονή της Πεντηκοστής, που κατά την παράδοση είναι η γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας του Χριστού και η έκχυση του Αγίου Πνεύματος επί της οικουμένης, το Ψυχοσάββατο σηματοδοτεί την πεποίθηση, κυρίως της λαϊκής ευσέβειας, ότι ζώντες και κεκοιμημένοι, συνάπτονται σε ένα Σώμα, όπως κατανοείται η Εκκλησία και εκτός των εν ζωή, το ίδιο και οι κεκοιμημένοι καθίστανται αποδέκτες της δωρεάς του Πνεύματος. Εκτός των δεήσεων υπέρ αναπαύσεως των κεκοιμημένων, προσφέρονται εις μνήμην τα κόλλυβα, που διατηρούν κάτι πολύ ανθρώπινο και οικουμενικό. Η βρώση των σπόρων της γης, είναι υπόμνηση των ανθρώπων, που «μπήκαν στη γη», αλλά δεν θεωρούνται «χαμένοι», για τη μνήμη της κοινότητας. Το κόλλυβο, έτσι όπως παρασκευάζεται από βρασμένο σιτάρι, ζάχαρη, ξηρούς καρπούς, σταφίδες, ρόδι κ.ά., παραπέμπει στην ανάμνηση των κεκοιμημένων και την ζωηρή ελπίδα της αναστάσεως. Αξίζει να δούμε όμως και άλλες παραδόσεις του Γένους των Ανθρώπων, ως προς τον τρόπο που ενθυμούνται και τιμούν τους κεκοιμημένους. Στην Πίστη Konko (Konkokyō / Konkokyo), που εμφανίστηκε στην Ιαπωνία τον 19ο αιώνα, η Ημέρα Ανάμνησης των κεκοιμημένων ονομάζεται Memorial Service ή Mitama Memorial Service («Τελετή Μνήμης των Πνευμάτων ή των Ψυχών»). Συχνά χρησιμοποιείται ο όρος της ιαπωνικής γλώσσας Mitama (御霊), που αναφέρεται στο «σεπτό πνεύμα» του αποθανόντα. Οι τελετές αυτές τελούνται για τους προγόνους και τα αγαπημένα πρόσωπα που «έφυγαν». Η Πίστη Konko δεν αντιμετωπίζει τους νεκρούς ως «χαμένους», αλλά ως πνεύματα που συνεχίζουν να υπάρχουν ενωμένα με το Tenchi Kane no Kami (τον Θεό του Ουρανού και της Γης ή πιο σωστά του Σύμπαντος), και βοηθούν τους ζωντανούς ποικιλότροπα. Η «ανάμνηση» σ’ αυτή την παράδοση, δεν είναι τόσο η θλίψη του πένθους, όσο εκδήλωση της σχέσης ευγνωμοσύνης που συνδέει όσους ζουν στο παρόν με εκείνους που πέρασαν στο Επέκεινα. Είναι σα να λέγεται, πως «ο άνθρωπος άλλαξε δωμάτιο στο σύμπαν, όχι ύπαρξη». Στην παράδοση Ζεν του Δασκάλου Thích Nhất Hạnh, με επίκεντρο την Κοινότητα του Plum Village, στη Γαλλία, υπάρχουν τελετές και ημέρες αφιερωμένες στη μνήμη των νεκρών και των προγόνων. Η σημαντικότερη, είναι συνήθως η γιορτή Vu Lan (κατά τη βιετναμέζικη μορφή του Ullambana του Μαχαγιάνα Βουδισμού), γνωστή ως «Ημέρα των Προγόνων» ή «Ημέρα Ευγνωμοσύνης προς τους Γονείς και τους Προγόνους». Συνδέεται με προσευχές και πράξεις μνήμης για τους αποθανόντες συγγενείς. Στην Κοινότητα Plum Village η μνήμη των νεκρών συνδέεται έντονα με την έννοια της συνέχειας και όχι της οριστικής εξαφάνισης, με την παρουσία των προγόνων μέσα μας, με την πρακτική για την οικείωση με την «ενσυνείδητη μνήμη», αλλά και με οικογενειακά ή κοινοτικά μνημόσυνα. Ο Thích Nhất Hạnh μιλούσε συχνά για την αλήθεια , ότι: «δεν πεθαίνουμε πραγματικά· συνεχίζουμε να υπάρχουμε στους απογόνους μας, αλλά και μέσα από τις πράξεις μας, που αποτελούν την παρακαταθήκη μας, όπως και μέσα από βαθιά επίγνωση των απογόνων μας». Η προσέγγιση του θέματος της ανάμνησης των κεκοιμημένων στην παράδοση του Δασκάλου Thich Nhat Hanh, δεν έχει τον «δικανικό» χαρακτήρα των χριστιανικών μνημοσύνων. Περισσότερο είναι μια θεραπεία της σχέσης ζωντανών και νεκρών, μέσω επίγνωσης και ευγνωμοσύνης. Οι πρόγονοι είναι παρόντες μέσα στη ροή της ζωής. Η ελληνική κοσμοθέαση. Ας δούμε όμως και τί ίσχυε στην αρχαία ελληνική θρησκεία, γιατί το πνεύμα και η παρακαταθήκη της είναι ζώσα, παρά τον πόλεμο που έχει δεχθεί επί αιώνες και κατά κανόνα χωρίς τιμιότητα. Στην ελληνική κοσμοθέαση (θρησκεία), η μνήμη των νεκρών αποτελεί μέρος της λατρευτικής ζωής. Οι νεκροί δεν θεωρούνται απλώς «οι απόντες», αλλά σκιές ή ψυχές που συνεχίζουν να έχουν σχέση με τον κόσμο των ζωντανών και μπορούν να ευεργετήσουν ή να ενοχλήσουν τους ανθρώπους αν παραμελούνται οι οφειλόμενες τιμές προς αυτούς. Από τις σημαντικότερες ημέρες και τελετές, που αφιερώνονται στην ενθύμηση κεκοιμημένων είναι οι εξής: Ανθεστήρια, και ιδιαίτερα η τρίτη ημέρα, οι Χύτροι. Τα Ανθεστήρια ήταν γιορτή του Διονύσου στην Αθήνα. Η τρίτη ημέρα, οι Χύτροι, είχε έντονο χαρακτήρα μνήμης των νεκρών. Πίστευαν ότι οι ψυχές ανέβαιναν προσωρινά στον κόσμο των ζωντανών. Προσφέρονταν πανσπερμίες σε χύτρες για τον Χθόνιο Ερμή και για τις ψυχές. Στο τέλος της τελετής λέγονταν η περίφημη φράση: «Θύραζε Κῆρες, οὐκέτ’ Ἀνθεστήρια» («Έξω, ψυχές, τελείωσαν τα Ανθεστήρια»). Γενέσια Τα Γενέσια ήταν επίσημη αθηναϊκή γιορτή αφιερωμένη στους νεκρούς προγόνους. Τελούνταν τον μήνα Βοηδρομιώνα. Περιλάμβανε επισκέψεις σε τάφους και προσφορές. Κάτι σαν συλλογικό «μνημόσυνο προγόνων» της πόλης. Νεκύσια Τα Νεκύσια, ήταν γενικά οι ημέρες χοών και προσφορών χάριν των νεκρών, που συνήθως τελούσαν οι οικογένειας. Στην αρχαία Ελλάδα προσφερόταν τιμές στους Ήρωες και στους ένδοξους Νεκρούς. Αυτό χαρακτηρίζεται γενικά ως «Ηρωολατρεία». Υπήρχαν ετήσιες τελετές για να τιμηθούν οι Ήρωες και οι ένδοξοι Νεκροί. Οι τελετές περιλάμβαναν χόες, αίμα ζωοθυσιών, αθλητικούς αγώνες και γεύματα, που παρατίθεντο κοντά στα μνήματα των τιμωμένων. Η Ραψωδία Λ΄(30) της Οδύσσειας του Ομήρου έχει ως τίτλο «Νέκυια» (η λέξη προέρχεται από το «νέκυς» που σημαίνει νεκρός ή πτώμα). Η Νέκυια αναφέρεται στην τελετουργική κάθοδο στον Άδη και επικοινωνία με τις ψυχές. Στην Νέκυια του Ομήρου, Ραψωδία Λ΄της Οδύσσειας, ο Οδυσσέας, ακολουθώντας οδηγίες της Κίρκης, κατεβαίνει στον Άδη προκειμένου να συναντήσει και να λάβει συμβουλές από το μάντη Τειρεσία, ως προς την επιστροφή του στην Ιθάκη. Η προετοιμασία της καθόδου στον Άδη είναι μια τελετή του Οδυσσέα, που προσφέρει χοές (σπονδές υγρών: γάλα, κρασί, νερό, λάδι ή μέλι), σε έναν λάκκο που προηγουμένως έχει σκάψει. Στη συνέχεια θυσιάζει ένα κριάρι , για να προσελκύσει τους νεκρούς με το αίμα του ζώου. Η Ραψωδία Λ’ της Οδύσσειας θεωρείται από αρκετούς ως εγχειρίδιο μνήμης και επικοινωνίας με τις ψυχές των νεκρών. Η στάση της ελληνικής κοσμοθέασης απέναντι στις ψυχές των νεκρών δεν συνιστά λατρεία των προγόνων, ούτε μπορεί να παρομοιασθεί με την μεταγενέστερη χριστιανική στάση, που εκδηλώνεται με τις τελετές των μνημοσύνων. Οι Έλληνες, μάλλον, εκδήλωναν σεβασμό, φόβο, χρέος να διατηρείται μια ισορροπία μεταξύ των ζωντανών και των νεκρών. 29 Μαΐου 2026 Γιώργος Δούδος Οι φωτογραφίες της ανάρτησης αναφέρονται στο Ψυχοσάββατο των Χριστιανών της Ανατολής, στον Χθόνιο Ερμή και σε βωμό των προγόνων σε μια ασιατική οικογένεια.

ΜΑΝΣΟΥΡ ΑΛ ΧΑΛΑΤΖ Ο ΠΡΩΤΟΜΑΡΤΥΡΑΣ….

Κάποτε ρωτήθηκε ο οδοιπόρος στην αναζήτηση του Αγαπημένου Μανσούρ αλ-Χάλατζ (858-26 Μαρτίου 922 κ.χ.): «Ποιο είναι το απόγειο του Σουφισμού; Ποια είναι η υψηλότερη εμπειρία στον Σουφισμό»; Ο Μανσούρ του απάντησε: «Έλα αύριο και θα δεις μόνος σου». Ο περίεργος άνθρωπος του είπε: «Βλέπεις; Τί βλέπεις; Γιατί δεν μπορείς να μου δώσεις την απάντηση με λόγια τώρα»; Ο Μανσούρ γέλασε και απάντησε: «Ό,τι μπορεί να επωθεί με λόγια δεν είναι Σουφισμός. Έλα αύριο και δες μόνος σου». Την επομένη, όταν ο άντρας έφτασε στο σπίτι του Μανσούρ για να «δει» την απάντησή του, τί είδε! Ο Μανσούρ είχε συλληφθεί. Ήταν δεμένος μ’ ένα σχοινί και τον έσερναν. Έλεγαν ότι θα τον εκτελέσουν. Γιατί; Επειδή ο Μανσούρ αλ- Χάλατζ επαναλάμβανε συνεχώς: «Αν-αλ-Χακ» (Ana’l Haqq). Αυτή η φράση στα αραβικά «Ana’l Haqq», σημαίνει ‘Είμαι η Αλήθεια’! Έτσι έλεγε πριν μερικούς αιώνες και ο ευλογημένος Ιησούς, ο γιος της Μαριάμ. Αλλά ποιος μπορεί να λέει ‘είμαι η Αλήθεια’, αφού η αλήθεια είναι προνόμιο μονάχα του Θεού; Εκείνα τα χρόνια στην Βαγδάτη, τον τέταρτο αιώνα από την Εγίρα, μια τέτοια διακήρυξη, μια τέτοια ομολογία είχε κριθεί από τους Ουλεμάδες, που ξέρανε το νόμο και όσα ήταν φανερά στο Κοράνιο, μα η σοφία τους ήταν άτολμη, και αδυνατούσαν να προχωρήσουν στο μονοπάτι του Αγαπημένου, σαν μεγάλη ασέβεια! Είχαν κλέψει οι Ουλεμάδες και ο Χαλίφης της Βαγδάτης την κρίση από τον Αλλάχ, που είναι ο Αλ Χακάμ και ο Αλ Άντλ, και είχαν αποφασίσει πως ο Μανσούρ ήταν βλάσφημος! Καθώς τον σέρνανε τον Μανσούρ, που αιμορραγούσε ο όχλος τον πετροβολούσε. Και ο Μανσούρ αλ Χάλατζ παρόλο το μαρτύριο, γελούσε! Μέσα στο πλήθος των θεατών, τα μάτια του Μανσούρ αναγνώρισαν το άνδρα που ήθελε να μάθει για το απόγειο του Σουφισμού και του φώναξε: «Δες, αυτό είναι το απόγειο του Σουφισμού». Ο περίεργος άντρας είχε αναστατωθεί. Όταν ο Μανσούρ τον κοίταξε, αμέσως έκανε ένα βήμα πίσω και έσμιξε με τον όχλο κυριευμένος φόβο μήπως και τον αναγνωρίσουν σαν μαθητή του Μανσούρ και τον σκοτώσουν. Αλλά ο Μανσούρ συνέχισε να γελάει. Η σκαλωσιά που είχαν ανεβάσει τον Μανσούρ είχε ήδη μουσκέψει με το αίμα του. Οι άνθρωποι, κραυγάζοντας σαν τρελοί, συνέχισαν με μανία να του πετούν πέτρες, αλλά αυτός δεν σταμάτησε να γελάει. Στην αρχή ο δήμιος τον γρονθοκόπησε μα μανία στο πρόσωπο, κατόπιν τον μαστίγωσε, μέχρις ότου έχασε τις αισθήσεις του και στη συνέχεια τον αποκεφάλισε, ενώ άλλοι θυμούνταν πως τον σταύρωσαν. Μάρτυρες ανέφεραν ότι τα τελευταία λόγια του Μανσούρ αλ Χάλατζ, ενώ υπέμενε τα βασανιστήρια, ήταν τα εξής, «ένα μονάχα πράγμα έχει σημασία για εκείνον που χάνεται σε έκσταση εντός του Μοναδικού, να αξιωθεί να χαθεί μες στην Ενότητα με τον Αγαπημένο». Μετά απάγγειλε από το ιερό Κοράνιο το εδάφιο από την σούρα Αλ Σούρα (42), που λέει: «Επιδιώκουν να επιταχύνουν όσοι δεν πίστεψαν σε αυτό (στην Ώρα της Κρίσεως), και όσοι έχουν πιστέψει φοβούνται τον ερχομό της. Γνωρίζουν ότι είναι η Αλήθεια. Όσοι αμφιβάλλουν γι’ αυτή την Ώρα, είναι βέβαιο πως βρίσκονται σε μεγάλη πλάνη». Το σώμα του Μανσούρ αλ Χάλατζ περιχύθηκε με λάδι και πυρπολήθηκε, ενώ οι στάχτες του σκορπίστηκαν στον ποταμό Τίγρη. Την ώρα που η ψυχή εγκατέλειπε το σώμα του Μανσούρ, ακούστηκε η εξαγγελία «Αν-αλ-Χακ»! Με το μαρτύριό του ο Μανσούρ, χωρίς λόγια και διδασκαλίες θεωρητικές έδειξε την υψηλότερη εμπειρία του Σούφισμού, όπου ο θάνατος γίνεται γιορτή! Γιατί γελούσε ο Μανσούρ; Επειδή γνώριζε καλά, ότι αυτός που προσπαθούσαν να σκοτώσουν, αυτοί οι άνθρωποι δεν ήταν ο πραγματικός του Εαυτός. Το σπαθί του δήμιου δεν μπορούσε να φτάσει στο πραγματικό «εγώ». Ούτε τα καρφιά που τον σταύρωναν, άγγιζαν την αληθινή ύπαρξή του. Το γέλιο του, ως την τελευταία στιγμή, ήταν σα να έλεγε: «Τι παιχνίδι παίζουν αυτά τα θνητά όντα! Προσπαθούν να με σκοτώσουν, αλλά το κοφτερό σπαθί που μπορεί να με αγγίξει ή έστω να με πληγώσει δεν έχει φτιαχτεί ακόμα. Κι αν κάποια στιγμή φτιαχτεί το κοφτερό σπαθί, ή το σχοινί που θέλουν να περάσουν από το λαιμό μου ή τα καρφιά για να με σταυρώσουν, τότε θα σκοτώσουν αυτό το σώμα. Καταστρέφοντας όμως αυτό το φθαρτό σώμα, ετούτοι οι άφρονες, νομίζουν ότι μπορούν να με σκοτώσουν!» Γι' αυτό γελούσε ο Μανσούρ! Ήταν η έκσταση στο γέλιο του Μανσούρ, που είναι το αποκορύφωμα του Σουφισμού! 08/04/2026 ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΟΥΔΟΣ Η εικόνα της σταύρωσης και της πυρπόλησης του Μανσούρ αλ Χάλατζ είναι από χειρόγραφο του 19ου αιώνα, από το Κασμίρ.

Ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδροῦτσος Ὁ Μπεκτασής Ἥρωας καί Μάρτυρας τοῦ 1821

Ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδροῦτσος, Ἀρβανίτης ἀπό τίς Λιβανάτες, γεννήθηκε τό 1790 καί ἀνδρώθηκε στήν κυριολεξία στήν αὐλή τοῦ Ἀλῆ Τεπελενλῆ, Πασά τῶν Ἰωαννίνων. Πατέρας του ἦταν ὁ καπετάν Ἀνδρέας Βερούσης, γνωστός καί ὡς καπετάν Ἀνδροῦτσος, καλός φίλος του Ἀλῆ Πασά καί μητέρα του ἡ Ἀκριβή Τσαρλαμπᾶ, ἀπό τήν Πρέβεζα. Ὁ Ἀλής Τεπελενλής ἦταν Μπεκτασής Μουσουλμάνος καί ὁταν ὁ νεαρός Ὀδυσσέας ἦταν γύρω στά 18 μέ 20 του χρόνια, τόν ἐμύησε στὀ σούφικο τάγμα τῶν Μπεκτασίδων. Οἱ Μπεκτασήδες εἶναι μιἀ Ἀδελφότητα πού εἶχε ἱδρύσει ὁ Χαζρέτ Χατζή Μπεκτάς Βελή, γύρω στον 13ο αἰώνα. Ἐκεῖνο πού τούς διακρίνει, εἶναι ἡ εὐρυχωρία τῆς πίστεως, ὁ σεβασμός τοῦ ἱεροῦ Κορανίου, ἀλλά μέ εὐρύνοια καί προσπάθεια ἀποκάλυψης τοῦ “batin”, δηλαδή τοῦ μυστικοῦ καί κεκρυμμένου νοήματος τῶν “ayet” (τῶν ἐδαφίων) τοῦ ἱεροῦ Βιβλίου, δίχως πνευματικό ἐφησυχασμό καί προσκόλληση στά φανερά καί προσιτά νοήματα τοῦ Κορανίου (zahir). Οἱ Μπεκτασήδες τιμοῦν τούς Χριστιανούς Ἁγίους καί συνάζονται συχνά ἐντός ἀπομεμονωμένων ἐξωκκλησίων προκειμένου νά τελέσουν τό ζίκρ, ἀκολουθία στήν ὁποία οἱ συμμετέχοντες Δερβίσηδες, ἄνδρες καί γυναῖκες ἀπό κοινοῦ, ἐνθυμοῦνται τόν Ἀλλάχ καί τά πανάγια Ὀνόματά Του ἤ τελοῦν τό σεμά, μιά ίδιαίτερη τελετή κυκλοτεροῦς χοροῦ, πρός ἐναρμόνιση τῶν ἀνθρώπων, ἀδιακρίτως, μέ τήν ροή τοῦ Σύμπαντος, ὅπως ἐκδηλώνεται μέσω τῆς κινήσεως τῶν οὐρανίων σωμάτων. Στίς 8 Μαΐου τοῦ 1821, ὁ Ἀνδροῦσος κατενίκησε τον φοβερό καί τρομερό Ὀμέρ Βρυώνη στό Χάνι τῆς Γραβιᾶς. Παρόλα αὐτά υπήρξε ο πρωταγωνιστής της ηρωικής νίκης των Ελλήνων έναντι του φοβερού και τρομερού Ομέρ Βρυώνη, στο Χάνι της Γραβιάς. Αὐτόν τόν γενναῖο καί προπάντων εὐφυή ἀγωνιστή, προκειμένου νά τόν ἀπαξιώσουν ἄκαπνοι καλαμαράδες, κοτζαμπάσηδες καί πολιτικάντηδες πού ὀρέγονταν μονάχα τήν ἐξουσία καί την καθυπόταξη τῶν ταλαίπωρων Ρωμηῶν στά θελήματά τους, ὅπως ἦταν ὁ Ἰωάννης Κωλέττης, πού εἶχε διατελέσει ὁ προσωπικός ἰατρός τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ τῶν Ιωαννίνων, τόν ἀποκάλεσαν «Τουρκοδυσσέα»! Δέν ἔμειναν ὅμως στά λόγια οἱ διχαστές τοῦ λαοῦ πρός ἴδιον ὤφελος. Ἔφτασαν καί στόν ἀφορισμό τοῦ ἥρωα. Ἐκεῖνα τά χρόνια ὁ ἀφορισμός πού επέβαλλαν ὁ Πατριάρχης ἤ οἱ δεποτάδες, στούς ἁπλούς ἀνθρώπους κυρίως τῆς ὑπαίθρου ἀσκοῦσε τεράστια ἐπίδραση. Ἰδού ὁρισμένα ἀποσπάσματα ἀπό το κείμενον τοῦ ἀφορισμού κατά τοῦ Ὀδυσσεως Ἀνδρούτσου, πού ἐπέβαλλε μέν ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν Διονύσιος ὁ Καλλιάρχης τόν Ἰούνιον τοῦ 1822, ἐξαπέστειλε δέ σέ ὅλες τίς ἐπισκοπές καί ἐνορίες ὁ Μινίστρος (ὑπουργός) τῆς Θρησκείας τῆς Προσωρινῆς Διοικήσεως τῆς ἐπαναστατημένης Ἑλλάδος, ὁ Ἐπίσκοπος Ἀνδρούσης Ἱωσήφ: «Πανιερώτατοι καί Θεοφιλέστατοι Μητροπολῖται καί Ἐπίσκοποι, εὐλαβέστατοι ἱερεῖς, πανοσιώτατοι ἱερομόναχοι, εὐγενέστατοι ἄρχοντες, γενναιότατοι στρατάρχαι, ἀνδρεῖοι στρατιῶται, ὅσοι ἐνδύθητε τά ὅπλα καί χύνετε τό αἷμα σας διά τήν ἐλευθερίαν καί σωτηρίαν τοῦ γένους τῶν εὐσεβῶν, καί ἁπαξάπαντες εὐλογημένοι χριστιανοί, εἴητε κατ’ ἄμφω ὑγιαίνοντες. ….Ὅθεν διά τοῦ παρόντος συμβουλεύομεν καί ἐντελλόμεθα πατρικῶς, ὡς ἐπέχοντες τῦπον τοῦ ἀρχιποίμενος Κυρίου ἡμῶν Ίησοῦ Χριστοῦ, ἵνα τόν ρηθέντα κακεργάτην καί φιλοτύραννον καί αἱμοχαρή Ὀδυσσέα γνωρίζητε πᾶντες ὡς βδέλυγμα μυσαρόν καί ἀκάθαρτον καί ἀγγεῖον σατανικόν. Καί καθώς ὁ Θεός ἐγκατέλιπεν αὐτόν, οὕτω καί σεῖς πάντες, καθό χριστιανοί, τέκνα τῆς Ἑλλάδος γνήσια, μαχόμενα διά τήν σωτηρίαν του νά ἐγκαταλείπετε μόνον καί νά μή συγκοινωνήσατε μέ τάς ἁμαρτίας αὐτοῦ, ἵνα εὕρη μόνον αὐτόν ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ καί μή ἐπέλθῃ καί ἐφ’ ὑμᾶς. Ἐπειδή σεῖς βέβαια ἐστέ ἀθῶοι ἄχρι τῆς σήμερον καί ἀμέτοχοι τῶν ὅσων ἔπραξεν ὁ πονηρός καί ἐπίβουλος τῆς πατρίδος οὗτος Ὀδυσσεύς Ἀνδρίτζου…. Τήν δ΄ Ἰουνίου ́́́͵αωκβ΄, ἐν Ἄργει Ὁ Μινίστρος τῆς Θρησκείας Ὁ Ἀνδρούσης Ἰωσήφ». Τό ἦθος τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου μπορεῖ νά φανεῖ ἀπό τά λόγια τοῦ ἥρωα πρός τούς κατοίκους τοῦ Γαλαξειδίου, πού μέ προκήρυξή του τούς εἶχε ἀπευθύνει στίς 22 Μαρτίου τοῦ ἔτους 1822: «Τί τή θέλομε, βρέ ἀδέρφια, αὐτή τήν πολυπικραμένη ζωή, νά ζοῦμε ἀπό κάτω στή σκλαβιά, καί τό σπαθί τῶν Τούρκων νά ἀκονιέται στά κεφάλια μας; Δέν τηρᾶτε πού τίποτα δέ μᾶς ἀπόμεινε; Αἱ ἐκκλησίες μας γενήκανε τζαμιά καί ἀχούρια τῶν Τούρκων. »Κανένας δέ μπορεῖ νά πεῖ πώς τάχα ἔχει τίποτα ἰδικό του, γιατί τό ταχιά βρίσκεται φτωχός, σά διακονιάρης στή στράτα. Τίποτα, ἀδέρφια, δέ μᾶς ἔμεινε. Δέν εἶναι πρέποντας νά σταυρώσουμε τά χέρια καί νά τηρᾶμε τόν οὐρανό· ὁ Θεός μᾶς ἔδωκε χέρια, γνώση καί νοῦ· ἄς ρωτήσομε τήν καρδιά μας καί ὅ,τι μᾶς ἀπαντιχαίνει ἄς τὀ βάλουμε γλήγορα σέ πράξη, καί ἄς εἴμεθα, ἀδέρφια, βέβαιοι πώς ὁ Χριστός μας ὁ πολυαγαπημένος θά βάλει τό χέρι ἀπάνω μας… »Ἐγώ, καθώς τό γνωρίζετε καλότατα, ἀγαπητοί μου Γαλαξειδιῶτες, ἠμπορῶ νά ζήσω βασιλικά, μέ πλούτια, τιμές και δόξες. Οἱ Τοῦρκοι ὅ,τι καί νά ζητήσω μοῦ τό δίνουνε παρακαλώντας, γιατί τό σπαθί τοῦ Ὀδυσσέα δἐ χωρατεύει. »Μά σᾶς λέγω τήν πᾶσα ἀλήθεια, ἀδέρφια, δέ θέλω ἐγώ μονάχα νά καλοπερνῶ καί τό γένος μου νά βογγάει στή σκλαβιά· μοῦ καίεται ἡ καρδιά μου σά βλέπω καί συλλογοῦμαι πὠς ἀκόμα οἱ Τοῦρκοι μᾶς τυραγνεύουν…». Ἄλλα ἕνα δεῖγμα τοῦ φιλάδελφου ἤθους τοῦ Ἀνδρούτσου, εἶναι καί ἡ στάση του εντός τοῦ κλίματος ἀλληλοσπαραγμοῦ πού μεσοῦντος τοῦ ἀγώνα γιά τήν Ἐλευθερία τοῦ Γένους καί τῆς Πατρίδας, ἄνοιγε τρσάστιες πληγές ἀνάμεσα στούς ὁπλαρχηγούς καί τούς συντρόφους τους. Σέ μιά ἐπιστολή ἱκεσίας γιά ὁμόνοια πού εἶχε στείλει ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδρούτσος πρός τόν Κολοκοτρώνη, τόν Πλαπούτα καί τόν Νικηταρά, εἶχε γράψει καί τοῦτο τό παροιμιῶδες: «Ἔχετε γνῶσιν καί καταλαμβάνετε ὅτι πολεμοῦντες ὁ Γιάννης μέ τόν Κώστα, δέν κατορθώνουν παρά νά κερδίζῃ ὁ κοινός ἐχθρός». Ἡ ἀντίπαλη πλευρά ἔναντι τῶν μπαρουτοκαπνισμένων ἀγωνιστῶν, πού μηχανεύονταν τήν διχόνοια, πού ὁδήγησε σε δυό εμφυλίους πολέμους τῶν ἐπαναστατημένων Ρωμηῶν, (1823–1825), μέ μόνο σκοπό τόν ἔλεγχο τῆς ἐξουσίας, την διαχείριση χρημάτων, κυρίως ἀπό τά ἀγγλικά δάνεια καί τέλος τή νομιμοποίηση τῆς κυβέρνησης πού ὑποστήριζε ἡ κάθε φατρία. Ὁ ἀφορισμός τοῦ Ἀνδρούτσου τό 1822 ἦταν τό προοίμιο τῶν διώξεων, πού ἐπεφύλασσαν οἱ «πολιτκοί παράγοντες» κατά τήν περίοδο τῶν ἀγώνων κατά τῆς ὀθωμανικῆς αὐταρχίας. Ἐν τέλει ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδροῦτσος δολοφονήθηκε μέ φρικώδη τρόπο, τό βράδυ τῆς 5ης Ἰουνίου τοῦ 1825. Εἶχε κατηγορηθεῖ ὅτι εἶχε προδώσει τήν Ἐπανάσταση. Συνελήφθη καί κρατούνταν στίς φυλακές τῆς Ἀκρόπολης τῆς Ἀθήνας. Ἐν τῶ μεταξύ ὁ Κωλέττης εἶχε φροντίσει νά διορισθεῖ ὁ Γιάννης Γκούρας, πρωτοπαλλήκαρο καί ψυχογιός τοῦ Ἀνδρούτσου, φρούραρχος τῆς Ἀθήνας, προδίδοντας τόν καπετάνιο του. Ὁ Γκούρας εἶχε μάθει πώς ἡ κυβέρνηση σχεδίαζε νά δώσει ἀμνηστία στον Ὀδυσσέα Ἀνδροῦτσο καί νά τόν ἐπαναφέρει σέ ἡγετική θέση τοῦ στρατεύματος. Αὐτή ἡ προοπτική ἔκαμνε τόν Γκούρα νά τρέμει ἐξαιτίας τῆς προδοσίας του καί τῆς ἀναμενόμενης ἐκδίκησης σέ βάρος του ἐκ μέρους του Ἀνδρούτσου. Ἐπεχείρησε ὁ Γκούρας νά πείσει τήν κυβέρνηση νά ἐκετλεστεῖ ὁ Ἀνδροῦτσος γιά ἐσχάτη προδοσία, ἀλλά ἀπέτυχε. Κάτόπιν τούτου, ὡς Φρούραρχος δίνει ἐντολή δολοφονίας τοῦ Ὀδυσσέα, ἀλλά κατά τρόπον, πού νά φαίνεται σάν αυτοκτονία. Ὁ Ἀνδροῦτσος ἦταν νηστικός, βρώμικος καί βαρειά ἀλυσοδεμένος. Τή νύχτα, ἄνθρωποι τοῦ Γκούρα μπῆκαν στο κελί του, μέ ἀπόφαση νά τόν σκοτώσουν, άλλά νά φανεῖ σάν ἀτύχημα. Οἱ δολοφόνοι τοῦ Γκούρα χτυποῦσαν μέ τά χέρια καί τά ὅπλα τους τόν δύστυχο Ὀδυσσέα. Τά δόντια του σπάσανε καί σκίστηκαν τά χείλη. Οἱ πόνοι ἔκαναν τόν Ἀνδρούτσο νά μουγκρίζει. Στο τέλος, τόν ἀποτελείωσαν μέ τόν ἐξῆς ἄνανδρο τρόπο. Δύο τόν κρατοῦσαν κι ἕνας τρίτος τοῦ ἔστριψε τά γεννητικά ὄργανα. Λιποθύμισε από τούς πόνους, μά οἱ δήμιοί του συνέχισαν νά τόν χτυποῦν λιπόθυμο. Ὁ ρόγχος πού προμήνυε τόν θάνατο, ἐντούτοις δέν ἔφερε τό τέλος τοῦ θύματος καί τελικά τον στραγγάλισαν. Τό πτῶμα τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου βρέθηκε μπροστά από τό ναό τῆς Ἀθηνᾶς Νίκης. Ἡ ἰατροδικαστική ἔκθεση, μέ παρέμβαση τοῦ Γκούρα, ἀνέφερε πώς ὁ θάνατος ἐπῆλθε ἐξαιτίας πτώσης ἀπό τό κελί ὅπου κρατούνταν ὁ Ἀνδροῦτσος κατόπιν ἀνεπιτυχοῦς ἀπόπειτρας ἀπόδρασής του. Ἔτσι ἐτελεύτησεν ὁ βίος τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου, Μουσουλμάνου Μπεκτασή ἀγωνιστή γιά τήν Ἐλευθερία τῆς Πατρίδας, πού ὁ πατριωτισμός του δεν εἶχε να ζηλέψει τό ἐλάχιστον, ἀπό ἄλλους ἥρωες. Ὁ Μουσουλμάνος ἀγωνιστής μέ τό κατ’ ἐξοχήν ἑλληνικό ὄνομα, «Ὀδυσσεύς», πέραν τῆς δόξας τοῦ ἥρωα, φέρει καί αιμάτινο στεφάνι, ἐκεῖνο τοῦ μάρτυρα τῆς διχόνοιας τῶν Ἑλλήνων! 24 Μαρτίου 2026

ΙΡΑΝ: 47 ΧΡΟΝΙΑ ΘΕΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ!

Μετά την επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ κατά του Ιράν, παραθέτω ένα σχόλιο του Δημοκρατικού Γερουσιαστή Bernie Sanders στα κοινωνικά δίκτυα: «Το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία εξώθησαν τις ΗΠΑ να επιτεθεί κατά του Ιράν. Ο Νετανιάχου έχει δολοφονήσει 72.000 ανθρώπους στη Γάζα, οι περισσότεροι γυναίκες και παιδιά. Η Σαουδική Αραβία είναι μια βάναυση δικτατορία, που δεν ανέχεται αντιπολίτευση. Αυτοί είναι οι ηγέτες που θέλουν να φέρουν την “ελευθερία” στο Ιράν; Υπάρχει κάποιος, που πράγματι πιστεύει κάτι τέτοιο;» Το καθεστώς του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί ήταν προκλητικά αυταρχικό και δουλικά υποταγμένο στα συμφέροντα των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας. Ένας γέροντας εξόριστος στη Γαλλία, ο Αγιατολλάχ Ρουχολλάχ Χομεϊνί, επέστρεψε το 1979 στο Ιράν και ανέτρεψε τον Σάχη, προσφέροντας τουλάχιστον για λίγο, οξυγόνο στον Λαό του Ιράν. Πολύ σύντομα, αμέσως μετά την εδραίωση της εξουσίας του Χομεϊνί και των Σιϊτών κληρικών (μολλάδων) που τον στήριζαν έγινε μια φοβερή αποκάλυψη. Στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, αναδείχθηκαν σχεδόν όλα τα εγγενή ψήγματα ολοκληρωτισμού, που επί αιώνες, ερμηνευτές της ισλαμικής Παράδοσης (Σούννα) και του Κορανίου είχαν κατασκευάσει. Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, που ήδη έχει συμπληρώσει σαράντα επτά (47) χρόνια επιβολής τρόμου, αυταρχικότητας και παράνομου πλουτισμού των προνομιούχων, εμφάνισε και κάτι ακόμη πρωτότυπο. Ενώ ο συγκεντρωτισμός και ο ολοκληρωτισμός δεν ήταν αγαπητός μεταξύ των ακολούθων του Ιμάμη Αλή (όπως λέγονται οι Σιΐτες), σε αντίθεση με το πλειοψηφικό μουσουλμανικό ρεύμα των Σουννιτών, οι Μολλάδες του Ιράν οικοδόμησαν ένα απόλυτα ολοκληρωτικό καθεστώς. Στην αρχή υπό την απόλυτη καθοδήγηση του Αγιατολλάχ Ρουχολλάχ Χομεϊνί και μετά το θάνατό του υπό την ανώτατη ηγεσία του Αγιατολλλάχ Αλή Χοσεϊνί Χαμενεΐ. Στο Ιράν της «Ισλαμικής Δημοκρατίας», ο νόμος που πηγάζει από τη Σαρία δεν αμφισβητείται, αφού θεωρείται δεόσδοτος και υπάρχει ταύτιση της πολιτικής με τον θρησκευτικό νόμο. Επομένως, όποιος διαφωνεί ή αμφισβητεί με τους νόμους της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι εχθρός του Αλλάχ! Εκτός από τους πιστούς της θρησκείας Μπαχά’ι, που εξαρχής θεωρήθηκαν αποστάτες του Ισλάμ και καταδιώχθηκαν με ιδιαίτερη αγριότητα, σύντομα οι κομμουνιστές του Τουντέχ, που είχαν στηρίξει τον Χομεϊνί καταδιώχθηκαν, όπως και οι Μουτζαχεντίν ε-Χαλκ (Λαϊκοί Μουτζαχεντίν), γιατί τάσσονταν υπέρ της νεωτερικότητας και αντιτάσσονταν στην επιβολή του «ιερού νόμου». Ο ολοκληρωτισμός των Μολλάδων αντιμετώπισε με ιδιαίτερη σκληρότητα τους Ιρανούς Σούφι (μυστικιστικές αδελφότητες του Ισλάμ). Οι Σούφι Νεματουλλαχί Γκοναμπαντί (Ni‘matullāhī Gonabadi) έχουν καταδιωχθεί υπέρμετρα σκληρά από το θεοκρατικό καθεστώς γιατί αρνήθηκαν να δεχθούν την πνευματική αυθεντία του ανώτατου πνευματικού ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας και συγκεκριμένα του Αγιατολλλάχ Αλή Χαμενεΐ. Οι δυνάμεις του καθεστώτος κατέστρεψαν το 2008 το κεντρικό τζαμί των Νεματουλλαχί Γκοναμπανί. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τους διωγμούς των Νεματουλλαχί Γκοναμπανί από τις δυνάμεις του ισλαμιστικού καθεστώτος του Ιράν (https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/d-ir/dv/hr_violations_dervish/hr_violations_dervishes.pdf). Η Αδελφότητα των Νεματουλλαχί Σολτάν Αλί Σάχι (Ni‘matullāhī Sultan Ali Shahi) είναι κλάδος της μεγάλης παράδοσης των Νεματουλλαχί. Τα μέλη της είναι λιγότερα σε αριθμό αλλά το καθεστώς επιβάλλει σε βάρος τους συνεχή παρακολούθηση, ποικίλες πιέσεις, απαγορεύσεις συνάξεων. Η Αδελφότητα Ζαχαμπίγια (Zahabiyya) είναι αρχαία σούφικη αδελφότητα με ρίζες στον περσικό μυστικισμό. Μολονότι γενικά οι Ζαχαμπίγια είναι «χαμηλών τόνων», το καθεστώς τους θεωρεί «θεολογικά ύποπτους». Δεν έχουν επισημανθεί μαζικές διώξεις σε βάρος τους, αλλά οι δυνάμεις καταστολής του καθεστώτος έχουν τους Ζαχαμπίγια υπό συνεχή παρακολούθηση. Οι Σούφι διακηρύττουν με την ζωή τους, πως ο Θεός είναι ζήτημα βιώματος. Το καθεστώς των Μολλάδων επιβάλλει με κάθε μέσο το δόγμα: «Ο Θεός ερμηνεύεται από εμάς»! Οι Σούφι αντιμάχονται το θεοκρατικό καθεστώς με την στάση ζωής τους. Ο Σούφι σκέφτεται μόνος του, δίχως έξωθεν καθοδήγηση θεσμικής αυθεντίας και μάλιστα σιωπηλά! Επομένως, το ολοκληρωτικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, ουσιαστικά αντιμάχεται το Ισλάμ, αφού πολεμά κάθε μορφή του Ισλάμ που δεν μπορεί να ελέγξει! Ο Λαός του Ιράν, στην μεγάλη του πλειοψηφία δεν αντέχει άλλο το καθεστώς της θανατικής ποινής, της απαξίωσης της γυναικείας αξιοπρέπειας, ιδίως με την επιβολή του χιτζάμπ (κάλυψη της κεφαλής) και με την αστυνόμευση της «ηθικής» συμπεριφοράς…. Η κακοποίηση του Ισλάμ από το καθεστώς που επέβαλλε ο Αγιατολλάχ Χομεϊνί και συνεχίζει ο Αγιατολλάχ Χαμενεΐ στο Ιράν, με στόχους επέκτασης σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο είναι πρωτοφανής. Η χρήση βίας και τρομοκρατικών μεθόδων για την επιθετική αύξηση της επιρροής της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, κατά κύριο λόγο στην Μέση Ανατολή, (Χαμάς στην Γάζα και στα παλαιστινιακά εδάφη, Χεζμπολλάχ στον Λίβανο, Χούθι στην Υεμένη), καθιστά το καθεστώς των Μολλάδων, όχι απλά καταπιεστικό για τον λαό του Ιράν, αλλά και άκρως επικίνδυνο για την συνύπαρξη λαών με διαφορετικές παραδόσεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Εξαρχής, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει θέσει ως κύριο στόχο της την εξάλειψη του Κράτους του Ισραήλ από τον χάρτη των ανεξάρτητων κρατών του κόσμου! Δεν αρνείται απλώς την de jure ή de facto αναγνώριση του Κράτους του Ισραήλ, αλλά όπως λέχθηκε, επιδιώκει με κάθε μέσο και με την χρήση απάνθρωπης βίας να σβήσει το Ισραήλ! Η Χαμάς στην Γάζα, υπήρξε ένας από τους πληρεξούσιους του ισλαμικού Ιράν στα πλευρά του Ισραήλ και ως όργανο των Μολλάδων εισέβαλε στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και σκόρπισε θάνατο και τρόμο σε αθώους ανθρώπους! Ο Πρόεδρος Τραμπ είναι ένας αναξιόπιστος και επικίνδυνος τυχοδιώκτης και κάθε άλλο παρά ενδιαφέρεται για ένα ελεύθερο και δημοκρατικό μέλλον για τους πολίτες του Ιράν. Ίσως, σε περίπτωση τελικά ανατροπής του θεοκρατικού καθεστώτος, να «προσφέρει» ως πολιτειακή λύση τον Ρεζά Παχλαβί (πρωτότοκο γιο του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί), που διαμένει μόνιμα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, μολονότι είναι πρωθυπουργός του Ισραήλ, παραμένει υπόδικος και υπό έρευνα από την Δικαιοσύνη του Κράτους του Ισραήλ, αλλά εκκρεμεί σε βάρος του ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Οι πολιτικές δυνάμεις που στηρίζουν τον Νετανιάχου και την κυβέρνησή του είναι εξίσου επικίνδυνες με τις δυνάμεις των Μολλάδων του Ιράν. Πρόκειται για φανατικούς Εβραίους, που οραματίζονται ένα «Μεγάλο Ισραήλ», εμπνέονται από τον τρομοκράτη Ραβίνο Μεΐρ Καχάνε και με ποικίλα παράνομα μέτρα, που λαμβάνει το Ισραήλ, επιδιώκουν να σβήσουν την προοπτική δημιουργίας ενός ανεξάρτητου Κράτους της Παλαιστίνης. Παρόλα αυτά, επειδή, η αρχαία ελληνική παροιμία «οὐδέν κακόν ἀμιγές καλοῦ», δεν έχει αμφισβητηθεί από την ζωή, οι απροσδιόριστου αριθμού Ιρανοί αυτοεξόριστοι από την πατρίδα τους, νιώθουν αισιοδοξία, ότι σύντομα θα μπορέσουν να βρεθούν στην αγαπημένη τους χώρα, να ξαναδούν τους δικούς τους, που είναι επικίνδυνη ακόμα και η επικοινωνία μαζί τους, αφού τα πάντα παρακολουθούνται στο Ιράν, το διαδίκτυο είναι υπό απαγόρευση. Θα κλείσω με μια προσωπική μαρτυρία: Ένας νεαρός Ιρανός, από οικογένεια Μπαχά’ι, είχε εγκαταλείψει την πατρίδα του, γιατί κινδύνευε. Ο ίδιος δεν συμμεριζόταν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των γονιών του, αλλά είχε στρατευθεί στον χώρο της ιρανικής Αριστεράς. Έφτασε στην Ελλάδα, όπου ήδη βρισκόταν εγκατεστημένη η αδελφή του. Φιλοξενήθηκε για λίγο από την οικογένεια της αδελφής του και μετά από έρευνα, έφυγε για ένα νησί, όπου βρήκε δουλειά. Εκεί γνώρισε μια Ελληνίδα, που είχε σπουδάσει στα ΤΕΙ ‘Τουριστικά Επαγγέλματα’ και μάλιστα ήταν διδάσκουσα σε αντίστοιχο τμήμα των ΤΕΙ. Απέκτησαν δύο παιδιά, που ήταν ελληνόπουλα, αλλά έφεραν το επώνυμο του Ιρανού πατέρα. Η γυναίκα είχα μάθει τα φαρσί (όπως η περσική γλώσσα) και λόγω εξειδίκευσης που είχε αποκτήσει προσκλήθηκε στο Ιράν να διδάξει για συγκεκριμένο διάστημα σε σχολή Τουριστικών Επαγγελμάτων. Οι αποδοχές εξαιρετικές και η χαρά για όλους μεγάλη, μιας και θα γνώριζε από κοντά τους γονείς του συζύγου της. Κατά την δεύτερη πρόσκληση που δέχθηκε για το Ιράν, σκέφτηκε να πάρει μαζί τα δυο μικρά παιδιά της, ώστε να γνωρίσουν γιαγιά και παππού, αλλά κυρίως για να προσφέρει χαρά στα πεθερικά της. Η παραμονή των μικρών στο Ιράν ήταν ένα πανηγύρι για τους συγγενείς του άντρα της. Ήρθε η ώρα της αναχώρησης από τη χώρα. Όλα έτοιμα προς επιβίβαση στο αεροπλάνο της επιστροφής. Τότε, κλιμάκιο Φρουρών της Επανάστασης επεμβαίνει πριν από το επιβίβαση στο αεροσκάφος και επίσημα ο επικεφαλής ανακοινώνει στην Ελληνίδα κυρία, ότι η ίδια μπορεί να φύγει, αλλά τα παιδιά της, που έχουν Ιρανό πατέρα, θα παραμείνουν στο Ιράν, προκειμένου να λάβουν μουσουλμανική παιδεία! Μετά από αγώνα, μεταξύ Ελληνικής Πρεσβείας και Υπουργείου Τουρισμού του Ιράν κατά των Φρουρών της Επανάστασης, τελικά, μετά από άγχος, ιδρώτα, αβεβαιότητα, σε μεταγενέστερη πτήση για Αθήνα, η Ελληνίδα μαζί με τα παιδιά της επιβιβάστηκαν και επέστρεψαν στην Ελλάδα….. ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ 03/03/26