Η μετανάστευση του ανθρώπινου γένους αποτελεί την πρώτη ομαδική πράξη, που σηματοδοτεί την περίοδο που ο άνθρωπος ήταν ακόμα κυνηγός. Αργότερα, όταν πλέον έγινε καλλιεργητής της γης, άρχισε να εγκαθίσταται σε συγκεκριμένους τόπους, χωρίς να εξαλειφθεί το φαινόμενο της μετανάστευσης. Η μετανάστευση πληθυσμών, είναι σύμφυτη με τον πολιτισμό. Η μετακίνηση ανθρώπων από τόπου εις τόπον, με σκοπό την πρόσκαιρη ή μόνιμη εγκατάσταση, σημαδεύει από πλευράς αρχαιότητας την ίδια την ανθρωπότητα. Αν οι άνθρωποι δεν μετανάστευαν, πιθανότατα το ανθρώπινο γένος να βρισκόταν «στριμωγμένο», εκεί που παλαιοντολόγοι και ανθρωπολόγοι έχουν βρει τα πιο αρχαία ευρήματα της παρουσίας πρωτανθρώπων.
Η μετανάστευση πάντοτε συνδέεται με την έννοια της προσφυγιάς. Μετανάστευση και προσφυγιά, είναι φαινόμενα, που είναι αδύνατον πάντοτε και σε όλες τις περιπτώσεις να είναι υπό έλεγχο. Κατά κανόνα, η μετανάστευση επιτελείται από ανθρώπους που φέρουν την ιδιότητα του πρόσφυγα. Άνθρωποι που εγκαταλείπουν τον τόπο τους αναζητώντας καταφύγιο σε άλλο άλλο τόπο, υπό την πίεση ποικίλων αναγκών. Αυτή είναι η πραγματικότητα.
Αιτίες που εξαναγκάζουν τους ανθρώπους να μεταναστεύσουν σχεδόν πάντοτε είναι οι εξής: Πόλεμοι, φτώχεια, ανεργία, πολιτικοί διωγμοί, φυσικές καταστροφές και συνέπειες που προκαλεί η κλιματική αλλαγή. Μάλιστα, συχνά οι παραπάνω αιτίες συνυπάρχουν και κάνουν ανυπόφορη την παραμονή ανθρώπους στις πατρίδες τους.
Η μετανάστευση που γίνεται από ανάγκη, δεν μπορεί να περιμένει για «νόμιμους λόγους» διαφυγής, από το ανασφαλές περιβάλλον του τόπου προέλευσης. Τότε ακριβώς μετανάστευση και προσφυγιά είναι καταστάσεις ταυτόσημες.
Η ύπαρξη συνόρων μεταξύ των κρατών και σημείων ελεγχόμενης διέλευσης από το ένα κράτος στο άλλο, η εξ ανάγκης μετανάστευση προσφύγων, αδυνατεί να τηρεί τις προϋποθέσεις νομότυπης εισόδου στην επικράτειά τους, οπότε έχουμε την παράτυπη μετανάστευση. Αποφεύγω τον επιθετικό προσδιορισμό «παράνομη» μετανάστευση, διότι οι νόμοι των κρατών, πολύ συχνά δεν εμπεριέχουν στις ρυθμίσεις τους το κατ’ ουσίαν δίκαιο, ενώ το φαινόμενο μια κατάσταση, σήμερα να θεωρείται «μη νόμιμη» και αύριο «νόμιμη», είναι αρκετά συνηθισμένο. Αποφεύγω την χρήση του όρου «λαθρομετανάστης», διότι περιέχει υβριστική απαξία εναντίον ανθρώπων που βρίσκονται σε ανάγκη και ακριβώς αυτή η ανάγκη τους ωθεί να εγκαταλείψουν ό,τι συνδεόταν με την κοινωνική τους ύπαρξη!
Η μοίρα του πρόσφυγα, είναι από τα πιο συγκλονιστικά θέματα της αρχαίας τραγωδίας. Ο πρόσφυγας στην ελληνική τραγωδία περιγράφεται πριν από δυόμιση χιλιάδες χρόνια και παρόλα αυτά οι τραγωδίες μιλούν για πράγματα, που είναι τραγικά επίκαιρα σήμερα: Ξεριζωμός, απώλεια της πατρίδας καταγωγής, εξάρτηση από τη φιλοξενία ξένων, συνεχής αβεβαιότητα για το αύριο.
Το χαρακτηριστικό στην αρχαία τραγωδία είναι ότι ο πρόσφυγας είναι «ικέτης», ένας άνθρωπος που ζητά προστασία, καθόσον η ύπαρξή του βρίσκεται σε εμπερίστατη κατάσταση! Αλλά η ζητούμενη προστασία εξαρτάται από την βούληση άλλων, σε καμιά περίπτωση δεν είναι δεδομένη.
Οι Τρωάδες του Ευριπίδη (415 π.Χ.), είναι μάλλον το πιο σκληρό έργο για την προσφυγιά. Αποτυπώνεται στην τραγωδία ο απόλυτος ξεριζωμός του ανθρώπου.
Ο Αισχύλος στις Ικέτιδες (463 π.Χ. περίπου), καταγράφει την αγωνία της απόρριψης, που αντιμετωπίζει ο πρόσφυγας ως ικέτης.
Ο Σοφοκλής, στις δύο τραγωδίες του, Οιδίπους τύραννος (428 π.Χ.) και Οιδίπους επί Κολωνώ (406 π.Χ.) προσδίδει στο πρόσωπο του πρόσφυγα ιερότητα.
Στην αρχαία τραγωδία παρουσιάζεται η ύπαρξη του πρόσφυγα ανθρώπου γυμνή και ανυπεράσπιστη. Ο πρόσφυγας είναι στερημένος από την πατρίδα του και επομένως έχει απωλέσει την αίσθηση του ανήκειν. Είναι ασκεπής από την προστασία του νόμου. Κατά κανόνα οι δεσμοί με την οικογένειά του έχουν διαρραγεί βίαια υπό την πίεση της ανάγκης. Η κοινωνική θέση του έχει καταβαραθρωθεί στην πλήρη ανυποληψία. Η πατρίδα του έχει γίνει μια ανάμνηση, συχνά πικρή και στυφή. Ακόμα και το όνομα του πρόσφυγα, συχνά είναι παραπεταμένο και αμελητέο: είμαστε μάρτυρες περιπτώσεων μεταναστών στη χώρα μας, που μας είναι γνωστοί, με ένα «ψεύτικο» όνομα, εύηχο και εύληπτο από τον ελληνικό τους περίγυρο.
Οι Έλληνες αποτελούν παράδειγμα λαού, που αναγκάστηκε να διαλέξει τη μετανάστευση, από τη φτώχεια και την πείνα: Μετανάστευση προς ΗΠΑ (1900–1920), μετανάστευση προς Δυτική Γερμανία και Αυστραλία ( δεκαετία 1960).
Συχνά η αντίδραση των εντόπιων πληθυσμών απέναντι στους επήλυδες, όπως είναι οι μετανάστες πρόσφυγες, ακόμη και όταν έχουν «νομιμοποιηθεί», είναι έντονα εχθρική έως δολοφονική.
Το πρόσφατο τραγικό συμβάν στα ανοιχτά της Χίου, παλιότερα στην Πύλο, είναι γεγονότα που πέραν της σκληρότητας της κρατικής εξουσίας, ως έκφραση πολιτικής επιλογής της απανθρωπίας, φανερώνουν την βαρβαρότητα που είναι υπαρκτή σε ανθρώπους με στρεβλή συνείδηση, που θέλουν να αγνοούν την έννοια «αλληλεγγύη», από την καθημερινότητά τους!
Θα επιχειρήσω μια σύντομη αναδίφηση στα καθ’ ημάς, όσον αφορά την αντιμετώπιση του μετανάστη, που ως πρόσφυγας κατά κανόνα είναι παράτυπος στον τόπο μας.
Το 1844 η Ελλάδα απέκτησε το πρώτο της κοινοβούλιο, με βουλευτές που είχαν εκλεγεί από το εκλογικό σώμα, που συγκροτούσαν μόνον άνδρες. Σ’ εκείνη την πρώτη βουλή, ένα από τα μείζονα θέματα που είχε κυριαρχήσει, ήταν η απόπειρα των «αυτοχθόνων» να κυριαρχήσουν εις βάρος των «ετεροχθόνων».
Αυτόχθονες ήταν κυρίως αγωνιστές και κοτζαμπάσηδες από την Πελοπόννησο (Μωριάς) και την Στερεά Ελλάδα (Ρούμελη).
Ετερόχθονες ήταν αγωνιστές του 1821, που προέρχονταν από περιοχές του ελλαδικού χώρου, που δεν είχαν ενσωματωθεί στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος.
Σε μία από τις συνεδριάσεις της Βουλής του 1844, «ετερόχθονες» και «αυτόχθονες» βουλευτές σε «εχθρικό» κλίμα μεταξύ τους, επιχειρούσαν να ορίσουν τα κριτήρια του «Έλληνα υπηκόου», εντός των πλαισίων της συνταγματικής Μοναρχίας του Όθωνος.
Μεταξύ των μελών της Α΄Εθνοσυνέλευσης ήταν ο Χριστόδουλος Κλονάρης, αλλά και ο κοτζαμπάσης Γεώργιος Ντερντιτσιώτης.
Ο Κλονάρης ήταν Ηπειρώτης και κατά την παραμονή του εγκατασταθεί στο Παρίσι, είχε σπουδάσει νομικά. Όταν εξερράγη η ελληνική επανάσταση άρχισε να αρθρογραφεί στην παρισινή εφημερίδα «Συνταγματική», υπερασπιζόμενος το δίκαιο του απελευθερωτικού αγώνα. Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1825. Είχε ορισθεί «Δημόσιος Συνήγορος» (αντίστοιχο λειτούργημα με του Εισαγγελέα) στο «Ανέκκλητον Κριτήριον» (το πρώτο ανώτατο δικαστήριο στην επαναστατημένη Ελλάδα), που είχε ιδρυθεί το 1828 με ψήφισμα του Κυβερνήτη Καποδίστρια.
Ο Γεώργιος Ντερντιτσιώτης ήταν ένας κοτζαμπάσης, μάλλον ολιγογράμματος, που εναντιωνόταν στους μορφωμένους ετερόχθονες, που πίστευε ότι είχαν έρθει στην Ελλάδα για να πλουτίσουν. Ο Ντερντιτσιώτης πρόσεξε ότι ο Κλονάρης ετοιμαζόταν να ανέβει στο βήμα για να μιλήσει και τον κοίταζε επίμονα. Ο κοτζαμπάσης παρεξηγήθηκε και φώναξε δυνατά στον Κλονάρη: «Τι με τηράς βρε; Δεν είμαι δραχμές να με φας»! Ένα καταγεγραμμένο ανέκδοτο, που καθένας και καθεμιά μπορεί να συναγάγει τα συμπεράσματά του, ιδίως όσον αφορά το αφήγημα της εθνικής ομοψυχίας, στα πρώτα βήματα του νεόφυτου Βασιλείου της Ελλάδος!
Η καταστροφή του μικρασιατικού ελληνισμού δεν οφείλεται μόνο σε διωγμούς των Τούρκων, αλλά και σε συγκεκριμένα σκόπιμα μέτρα των ελληνικών κυβερνήσεων της εποχής. Τον Ιούλιο του 1922 ψηφίσθηκε ο νόμος 2870/1922 ‘Περί της παρανόμου μεταφοράς προσώπων ομαδόν ερχομένων εις ελληνικούς λιμένας εκ της αλλοδαπής’ (ΦΕΚ Α΄119), με τις υπογραφές του βασιλέα Κωνσταντίνου, του Γούναρη και του Ρούφου, με τον οποίο απαγορεύτηκε με μεγάλη αυστηρότητα στον ελληνικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας να αποχωρήσει από την περιοχή. Τούτο αποφασίσθηκε και επιβλήθηκε ενώ ήδη είχε αποφασισθεί η εκκένωση της Μικράς Ασίας από τον ελληνικό στρατό. Την ίδια περίοδο η κυβέρνηση των Αθηνών με τηλεγράφημα προς τον Ύπατο Αρμοστή της Σμύρνης Αριστείδη Στεργιάδη, του ζητά να μην επιτρέψει στους Έλληνες της Ιωνίας να φύγουν για την Ελλάδα. Ο Γρηγόρης Δαφνής (Η Ελλάς μεταξύ των δύο πολέμων, β’ έκδ., τόμ. Α’, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα,1974, σελ. 16) έχει διασώσει το εξής περιστατικό: «Λίγο πριν την αναχώρηση από τη Σμύρνη των ελληνικών υπηρεσιών και ενώ το μέτωπο είχε σπάσει, ο νεαρός πολιτικός Γεώργιος Παπανδρέου ενημερώνεται από τον Στεργιάδη για την επερχόμενη καταστροφή. Στην ερώτηση του Παπανδρέου ‘γιατί δεν ειδοποιείτε τον κόσμο να φύγει;’, ο Στεργιάδης απαντά: ‘Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα’…».
Στις 27 Αυγούστου 1922 (κατά το ισχύον τότε Ιουλιανό ημερολόγιο), ο Αρχηγός του Ελαφρού Στόλου της Ελλάδας, Υποναύαρχος Γ. Ε. Καλαμίδας, με την υπ’ αριθμόν 36 διαταγή του, διατάζει τη χρήση βίας κατά των πλοίων που θα μετέφεραν πρόσφυγες από την Μικρά Ασία στην Ελλάδα!
Η απάνθρωπη αντιμετώπιση των προσφύγων, δυστυχώς για το ελληνικό κράτος δεν είναι μόνο σημερινή πρακτική…
Το 1922 για το κράτος των Αθηνών και την απάνθρωπη αντιμετώπιση των προσφύγων από την Μικρά Ασία, καμιά σημασία και αξία δεν είχε το «όμαιμον», το «ομόγλωσσον» και το «ομόθρησκων» των απελπισμένων προσφύγων. Τελικά οι Μικρασιάτες Ρωμιοί, είτε από την Ανατολία, είτε από την Ιωνία, είτε από τον Εύξεινο Πόντο, υπήρξαν τα θύματα της τυχοδιωκτικής πολιτικής της Ελλάδος και της συμμετοχής της στην προσπάθεια διάλυσης και διαμελισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, εκ μέρους των τότε μεγάλων δυνάμεων της Δύσης.
Η διαταγή του Υποναυάρχου ήταν σαφής: Να βυθιστούν τα σκάφη με τους πρόσφυγες!
Η διαταγή είχε εκδοθεί μόλις μια μέρα αφού είχαν αποχωρήσει τα τελευταία ελληνικά στρατεύματα από τη χερσόνησο της Ερυθραίας. Το ίδιο βράδυ ακολούθησε η είσοδος στη Σμύρνη των τουρκικών στρατευμάτων υπό την διοίκηση του Μουσταφά Κεμάλ, με την σφαγή και την πυρπόληση της πρωτεύουσας της Μικράς Ασίας.
Στην παραπάνω διαταγή του αρχηγού του Στόλου, οι κυβερνήτες εμπορικών πλοίων που είχαν επιταχθεί για τη μεταφορά των ελληνικών στρατευμάτων προς τα νησιά, ο Υποναύαρχος, κατ’ εντολή της κυβέρνησης των Αθηνών αναφέρει επί λέξει: «Αξιούμεν την αυστηράν τήρησιν των οριζομένων δρομολογίων. Πάντα τα πολεμικά πλοία διετάχθησαν να μεταχειρισθώσι βίαν και εν ανάγκη να βυθίσωσι παν εμπορικόν πλοίον αρνούμενος να συνορφωθή»!
Επομένως, η καταστροφή των Μικρασιατικού Ελληνισμού, δεν οφείλεται σε γενοκτονία που όπως ισχυρίζεται η «επίσημη ιστοριογραφία» διέπραξαν οι Τούρκοι. Η ευθύνη των Ελλήνων πολιτικών που νέμονταν την κρατική εξουσία «εν ονόματι του βασιλέως», εκείνης της περιόδου, υπήρξε βαρύτατη. Με ποικίλους τρόπους οι νομείς της εξουσίας το 1922, προκάλεσαν τις απώλειες των Ελλήνων της Ιωνίας, και η ευθύνη τους αποτελεί το κατ’ εξοχήν μελανό σημείο της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Χιλιάδες πρόσφυγες Μικρασιάτες αναζήτησαν άσυλο στη Συρία, που το 1922 βρισκόταν υπό γαλλική κατοχή. Τρέφονταν από τα συσσίτια του Αμερικάνικου Ερυθρού Σταυρού, ήταν εξαθλιωμένοι και είχαν εγκατασταθεί σε πρόχειρους καταυλισμούς στο μέσον πλατειών της Δαμασκού. Για τους περισσότερους, η Συρία ήταν ένας ενδιάμεσος σταθμός για την μετάβασή τους σε ελληνικά εδάφη ή αλλού. Όσοι παρέμειναν δημιούργησαν τον πυρήνα της ελληνικής χριστιανικής κοινότητας της Συρίας.
Η αντιμετώπιση του ενάμιση εκατομμυρίου των Μικρασιατών προσφύγων (1922-1923), από τους ντόπιους στην Ελλάδα ήταν μικτή. Κυμαινόταν μεταξύ της αλληλεγγύης έως την εχθρότητα, λόγω οικονομικής εξάντλησης και κυρίως της πολιτικής πόλωσης που επικρατούσε.
Από τη μια μεριά, δίπλα στην υποδοχή των προσφύγων από τους εντόπιους, ήταν διαδεδομένες επίσης ρατσιστικές συμπεριφορές. Οι πρόσφυγες αποκαλούνταν ακραία υποτιμητικά «τουρκόσποροι» και πιο ήπια «τουρκομερίτες». Στη Νάουσα της Μακεδονίας, Πόντιοι, Μικρασιάτες και Αντατολικοθρακιώτες πρόσφυγες σε ενιαία χωροταξικά περιοχή της πόλης, γνωστή μέχρι σήμερα ως «Συνοικισμός». Εκεί είχαν χτιστεί από την Πρόνοια τα σπίτια των προσφύγων, όλα πανομοιότυπα, μικρά και «χαριτωμένα». Οι εντόπιοι Ναουσαίοι τα πρώτα χρόνια, συνήθιζαν να φοβίζουν τα παιδιά τους με την εξής φράση: ‘Κάνε αυτό ή εκείνο, να μη σε φάει ο πρόσφυγκας’!
Παρατίθεται απόσπασμα άρθρου του Γεωργίου Βλάχου, εκδότη της «Καθημερινής» στην εφημερίδα του στις 30/07/1928: “Συμπονούμεν και συμπαθούμεν τους πρόσφυγας ως ανθρώπους και αδελφούς δυστυχήσαντας και παθόντας, αλλά δεν τους θέλομεν – ούτε ως ψηφοφόρους, ούτε ως εκλογείς, ούτε ως εκλεξίμους, ούτε ως πολίτας δικαιουμένους να κυβερνήσουν την Ελλάδα”!
Αρχές 1923. Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες ήταν εξαρχής ανεπιθύμητοι στην Ελλάδα. Αναφέρθηκαν προηγουμένως, ο νόμος του 1922 που φέρει τις υπογραφές του βασιλέα Κωνσταντίνου και των κυβερνώντων τότε Δ. Γούναρη και Λ. Ρούφο και η διαταγή του Αρχηγού του Ελαφρού Στόλου.
Μετά την άφιξη των προσφύγων, η εγκατάστασή τους ππολύ συχνά αναδείκνυε το μίσος των εντοπίων. Όταν το Ροδολείβος (σήμερα Ροδολίβος) ανήκε στο νομό Δράμας (σήμερα ανήκει στην περιφερειακή ενότητα Σερρών), φανατισμένοι ντόπιοι απειλούσαν ότι: «θα σφάξωσι, θα εκδιώξουσι τους πρόσφυγας δι’ όπλων, μαχαίρων, και ροπάλων»!
Στην Πρώτη Σερρών (Κιούπκιοϊ), τον Φθινόπωρο του 1924, οι κάτοικοι αποφάσισαν να επιλύσουν το πρόβλημα της αποκατάστασης προσφύγων με τον τρόπο τους: «ετραυμάτισαν 17 πρόσφυγας, το πλείστον γυναίκας, πυρπολήσαντες τας σκηνάς, τους σταύλους, τους αχυρώνας, λεηλατήσαντες τας αποσκευάς…». Οι πρόσφυγες που είχαν εγκατασταθεί σε σκηνές έξω από το Κιούπκιοϊ, μολονότι Χριστιανοί Ορθόδοξοι δεν ήταν καλοδεχούμενοι από τους εντόπιους, γιατί ήταν τουρκόφωνοι. Μάλιστα στο πογκρόμ κατά των προσφύγων ήταν επικεφαλής ο δάσκαλος του χωριού Γεώργιος Καραμανλής, πατέρας του Κωνσταντίνου Γ. Καραμανλή, προέδρου της Δημοκρατίας.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, έκαψαν τις σκηνές των 120 οικογενειών ποντιακής καταγωγής, σκότωσαν εννέα πρόσφυγες και βίασαν γυναίκες. Οι εντόπιοι ήταν οπλισμένοι με αξίνες, φτυάρια και δίκαννα όπλα.
Πίσω από το μίσος των εντόπιων κατά των προσφύγων κρύβονταν οικονομικά συμφέροντα. Οι γηγενείς επιδίωκαν να διώξουν τους πρόσφυγες, ώστε να καταπατήσουν οι ίδιοι τα ανταλλάξιμα κτήματα και να μη δοθούν στους πρόσφυγες. Αιτία ήταν η επιδίωξη των γηγενών να εκδιώξουν τους πόντιους πρόσφυγες από τα Ανταλλάξιμα κτήματα ώστε να τα καρπωθούν οι ίδιοι.
Η φιλοβασιλική εφημερίδα «Βραδυνή» γράφει για τους προσφυγικούς καταυλισμούς των Μικρασιατών το 1923:
«Αφγανιστανούπολις
Τζιεράκια τηγανίζονται, κωλόπανα κυματίζουν, σανιδώματα προχείρων ικριωμάτων τοποθετούνται εις τα καλύτερά μας πεζοδρόμια, μανδήλια, τσεμπέρια, βλαχόκαλτσες, τηγάνια, παλιοπάπουτσα, αντεριά, κρεμώνται εις καλύβας του αθιγγανικοτέρου είδους, χαλβάδες και ρεβανές εκτίθενται προ ευπρεπών καταστημάτων, κηπάρια δημοτικά, τα οποία είχαν αποκτήσει ολίγους καλούς πρασίνους τόνους ηρημώθησαν. Την στιγμήν οπού η πόλις μας έβαινε προς την ευπροσωποτέραν εμφάνισήν της, επήλθον η αρρυθμία, η τσαπατσουλοσύνη, η ασχημία, η βαρβαρότης και έστησαν βάναυσον χορόν εις τα πλέον συχναζόμενα ευπρεπή μέρη της. Ευθύνην δεν δυνάμεθα να αποδώσωμεν εις τους διαπράττοντας τας ασχημίας ταύτας. Αυτοί όπως ήξευραν και όπως ηδυνήθησαν έπραξαν. Μη έχοντες το αίσθημα της τάξεως, δεν ηδύναντο να την εκδηλώσουν, αγνοούντες δε την έννοιαν του καλού δεν ηδύναντο να την φανερώσουν. Την ευθύνην έχουν οι αρμόδιοι, οι εντεταλμένοι δια την υγιεινήν, την τάξιν, την ευπρέπειαν. (…) Αφήκαν τους κεντρικούς εμπορικούς δρόμους να κατακτηθούν υπό του ψιλικατσιδισμού, αδιαφορήσαντες όχι μόνον προς την ευπρέπειαν, αλλά και προς τα συμφέροντα των εμπόρων καταστηματαρχών, οι οποίοι πληρώνουν ακριβά ενοίκια, βαρείς φόρους, μεγάλους δασμούς, ριψοκινδυνεύουν κεφάλαια. Ταυτοχρόνως, διά της μεταβολής των εμπορικών μας οδών εις μπαγιατοπάζαρα κατέστησαν δυσχερεστάτην την κυκλοφορίαν των διαβατών και των τροχοφόρων. (…) Αλλά όπως οι επερχόμενοι σωρηδόν εις τας Αθήνας και τον Πειραιά εννοούν καλά και σώνει να εγκατασταθούν εις τας δύο ταύτας πόλεις, αν και η μέχρι τούδε μόνιμος κατοικία των ήτο κάποιον άγνωστον χωρίον, παρομοίως όλοι ζητούν να καταλάβουν την κεντρικοτέραν θέσιν μαζί με τον ταβλάν των, με την παράγκαν των, τα συκωτάκια των, τα μπακαλιαράκια των, τα χαλβαδάκια των, τα γαλακτομπουρεκάκια των, τας τσουράπας των και τα ζωνάρια των.» (Εφημερίδα Βραδυνή, 03/12/1923).
Στις 9 Νοεμβρίου 1923, διοργανώνεται στις στήλες του Ολυμπίου Διός συλλαλητήριο, με μαζική συμμετοχή βασιλοφρόνων κατοίκων των Μεσογείων. Το κύριο σύνθημα ήταν: «Φωτιά στους τουρκόσπορους πρόσφυγες»!
Οι «ανήθικοι τουρκομερίτες» θεωρούνταν πως ήταν απειλή για τα ήθη της Παλαιάς Ελλάδας. Ο εκδότης της Καθημερινής Γεώργιος Βλάχος, που τον ανέφερα πρωτύτερα, έχει γράψει: «Το σύμβολο της Παλαιάς Ελλάδος εκπορθείται και βεβηλώνεται από την “προσφυγικήν αγέλην”. Η Αθήνα δεν είναι πια η πόλη μόνο των “καθαρών” Ελλήνων, αλλά και πόλη των προσφύγων»!
Ο Ιωάννης Μεταξάς ήταν έντονα κατά των προσφύγων και όσων είχαν εισφέρει από τις πατρίδες τους στην Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, το καθεστώς ξεκινά σειρά απαγορεύσεων, που συνδέονταν με τον Προσφυγικό Ελληνισμό. Απαγορεύονται: Τα ρεμπέτικα και τα χασικλίδικα, οι αμανέδες, ο καραγκιόζης… «Πνευματικός κόσμος» της εποχής Μεταξά, ανεξαρτήτως ιδεολογίας ή πολιτικής τοποθέτησης υποστηρίζουν τις απαγορεύσεις Μεταξά. Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, χαρακτηρίζει τον αμανέ «ατελεύτητο και απερίγραπτο μηδέν» (Εφημερίδα ‘Ελεύθερο Βήμα’ 03/07/1938). Σε άλλο του δημοσίευμα γράφει ο Ζ. Π.: «Ήτο καιρός! Εις την Τουρκίαν, που υπήρξε και η πατρίς των, οι αμανέδες καταργήθηκαν προ ετών όπως και το φέσι – φερετζές» (Εφημερίδα ‘Έθνος’ 30/11/1937).
Μεγάλα θύματα της λογοκρισίας Μεταξά, ήταν η «Σμυρνέικη Κομπανία», που έδρευε στον Πειραιά. Η μικρασιάτικη μουσική και τα ρεμπέτικα χαρακτηρίζονταν ως εκφυλισμένα και αντιαισθητικά, σε μια βίαιη προσπάθεια του καθεστώτος επιβολής ενός εξευρωπαϊσμού της ελληνικής μουσικής και εξάλειψης των εξ Ανατολών επιρροών. Το άλλο θύμα της μεταξικής δικτατορίας ήταν οι τρόπο (τα μακάμια) της Βυζαντινής Μουσικής, που οι «γηγενείς» Αθηναίοι ονόμαζαν Τουρκομερίτικους!
Ο φιλομοναρχικός τύπος είχε περιπέσει σε αντιπροσφυγική υστερία. Κυριαρχούσαν προσκλήσεις προς εξέγερση των ‘αυτοχθόνων’ κατά των προσφύγων στις σελίδες των φιλοφρόνων εφημερίδων της εποχής...
«Οι γηγενείς καλούνται να συνασπιστούν σε συλλόγους ‘αμύνης’ κατά των προσφύγων» (Εφημερίδα ‘Ακρόπολις’ 06/02/1936).
Ο Νίκος Κρανιωτάκης, εκδότης του ‘Πρωινού Τύπου’, φανατικός μοναρχικός, είχε προτείνει το 1933 να υποχρεωθούν οι πρόσφυγες να φορούν ένα κίτρινο περιβραχιόνιο για να ξεχωρίζουν από τους Έλληνες! Για τους πρόσφυγες, πέραν των χαρακτηρισμών «τουρκόσπορος», προστίθεντο και οι εξής: «σκατοουγλούδες», «παληοαούτηδες», «λεφούσια». Οι πρόσφυγες γυναίκες λέγονταν «παστρικές», όπως αποκαλούσαν και τις γυναίκες ελευθερίων ηθών!
Τα τελευταία χρόνια από πάρα πολλούς «Έλληνες» και «Ελληνίδες», που μολονότι μπορεί να έχουν πρσφυγική καταγωγή, έχουν απωλέσει τη μνήμη της ρίζας τους, χρησιμοποιείται η λέξη “λαθρομετανάστης”, με την σκόπιμη υποτιμητική αντικειμενοποίηση, για όποιον κατάφερε να αποδράσει από την κόλαση της πατρίδας του, αναζητώντας ένα καλύτερο αύριο. Τα ήθη και τα έθιμα του παράτυπου μετανάστη θεωρούνται μιαρά και επικίνδυνα σε σύγκριση με τα δικά μας. Όπως τότε και τώρα, στο πρόσωπο των μεταναστών και των προσφύγων φανερώνεται όλη η κόλαση και το χάος της ψυχής ανθρώπων, που έχουν χάσει το στοιχείο που αποτελεί την ειδοποιό διαφορά, μεταξύ θηλαστικών και ανθρώπων, την ανθρωπιά!
Ανατρέξαμε πρωτύτερα στην άθλια συμπεριφορά κατά το παρελθόν των εντόπιων παρελθόν απέναντι στους Μικρασιάτες πρόσφυγες, που μοιράζονταν κατά κανόνα κοινή γλώσσα, έθιμα και θρησκεία. Τα ίδια βλέπουμε και σήμερα κυρίως από πολίτες της χώρας, που καπηλεύονται το όνομα «πατρίδα», το όνομα «έθνος», ακόμα και το όνομα «θρησκεία»!
Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος Ρούσσας, από άμβωνος, δηλαδή σε κήρυγμά του στις 10 Οκτωβρίου του 2015 είχε πει για τους πρόσφυγες των ημερών μας:
«Τους καλοδεχόμεθα, τους αγαπάμε, τους φροντίζουμε, τους προωθούμε αλλά εδώ στην Ελλάδα δεν χωράμε άλλοι».
© ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ
10/02/2026
No comments:
Post a Comment