Rosh Hashanah (רֹאשׁ הַשָּׁנָה) σημαίνει κατά πιστή απόδοση από την εβραϊκή «Κεφαλή του Χρόνου» και σηματοδοτεί την εβραϊκή Πρωτοχρονιά, την 1η ημέρα του μήνα Tishrei. Για τον Λαό Ισραήλ το νόημα του Rosh Hashanah, δεν είναι μια γιορτή αλλαγής του θρησκευτικού ημερολογιακού έτους, αλλά προσφέρει ένα βαθύτερο κέντρισμα, για τον άνθρωπο, ως νοήμονα ύπαρξη.
Το Rosh Hashanah συνδέεται ιδιαίτερα, σύμφωνα με την ορθόδοξη κυρίως πρόσληψη του Ιουδαϊσμού με τη δημιουργία του ανθρώπου και αναφέρεται στην ανανέωση ολόκληρης της ανθρώπινης ύπαρξης.
Είναι μια πρόσκληση και πρόκληση συνάμα, μιας και βρισκόμαστε στην αρχή ενός καινούργιου χρόνου και οφείλω, ως υπαρξιακό χρέος να δει ο καθένας και η καθεμιά, ποιος είμαι και πώς θέλω να συνεχίζω την επίγεια διαδρομή μου.
Το Rosh Hashanah εμπεριέχει και την υπόμνηση της «Yom ha Din», της «Ημέρας της Κρίσης».
Στην μακραίωνη παράδοση των Ραβίνων και των Σοφών του Ισραήλ, πιστεύεται πως κατά το Rosh Hashanah, ο Θεός κρίνει τον άνθρωπο για τη ζωή του κατά την χρονιά που πέρασε. Για τούτο το Rosh Hashanah αποτελεί την αφετηρία της περιόδου των Δέκα Ημερών Μετάνοιας και Επιστροφής (Aseret Yemei Teshuvah), που κορυφώνονται στην ημέρα του «Yom Kippur». Δεν προβάλλεται ο Αντονάι σαν ένας θεός-δικαστής, που τιμωρεί. Αλλά ως Πατέρας-Μητέρα, που με ανοιχτή αγκαλιά περιμένει τον κάθε άνθρωπο, χωρίς διάκριση, να επιστρέψει, κάνοντας η καθεμιά και ο καθένας την προσωπική «teshuvah (תשובה)». Πρόκειται για επιστροφή στην Πηγή της Ζωής, στον συνάνθρωπο, ως συνοδοιπόρο, αλλά και στον εαυτό μας, που συχνά αγνοούμε!
Με την απαντοχή του Rosh Hashanah στρέφω με σεβασμό την σκέψη μου στον Μωυσή Μαϊμονίδη, (εβραϊκά: מֹשֶׁה בֶּן־מַיְמוֹן Mōše bēn-Maymōn; αραβικά: موسى بن ميمون Mūsā bin Maymūn) ή Ραμπάμ όπως αναφέρεται μεταξύ των Ραβίνων και των μελετητών της Τορά και του Ταλμούντ, (από το αρτικόλεξο του τίτλου και του ονόματός του «RMBM», Ραβίνος Μωσέ μπεν Μαϊμόν) ( Κόρντοβα 30 Μαρτίου 1138 – Κάιρο 13 Δεκεμβρίου 1204). Ο Μαϊμονίδης ήταν Ραβίνος, Αριστοτελικός Φιλόσοφος, Θεολόγος, Ιατρός, Αστρονόμος και συγγραφέας. Υπήρξε ένας από τους πλέον παραγωγικούς μελετητές και ερμηνευτές της Τορά κατά τους Μέσους Χρόνους, ενώ η σύνολη σκέψη του, έχει ασκήσει τεράστια επιρροή, όχι μόνο μεταξύ των Εβραίων. Ο σπουδαίος Σαλαντίν τον είχε τιμήσει με την εμπιστοσύνη του και ο Μαϊμονίδης υπήρξε ο προσωπικός Ιατρός του. Ως Ραβίνος, είχε προσφέρει τη διακονία του στο Μαρόκο και στην Αίγυπτο.
Σήμερα τα έργα του και οι απόψεις του θεωρούνται θεμελιώδεις για την εβραϊκή, σκέψη.
Ένα από τα σημαντικά έργα του ήταν το βιβλίο Μισνέ Τορά, (σε κατά λέξη μετάφραση «Επανάληψη της Τορά»). Στο έργο αυτό, ο συγγραφέας κωδικοποίησε όλες τις υποχρεώσεις, θρησκευτικές, λατρευτικές κ.λπ. των Εβραίων, που πηγάζουν από την Τορά (Πεντάτευχος). Είναι οι γνωστές στον Ιουδαϊσμό 613 Μιτσβότ (εντολές) του Μαϊμονίδη
Με την ευκαιρία του Rosh Hashanah η προσοχή μου στέκεται σε ένα άλλο εξαιρετικά σημαντικό σύγγραμμα του Μαϊμονίδη. Το έργο έχει γραφτεί στα αραβικά με τίτλο Dalālat al-Ḥāʾirīn. Η απόδοσή στα αγγλικά είναι “The Guide of the Perplexed.
Ο τίτλος του αραβικού πρωτοτύπου Dalālat al-Ḥāʾirīn (دلالة الحائرين), δίνει βαρύτητα στη λέξη ḥāʾirīn, που σημαίνει «οι απορημένοι, οι αμήχανοι, όσοι βρίσκονται σε σύγχυση».
Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, ο Μαϊμονίδης υπήρξε σημαντικός μελετητής του Αριστοτέλη και της φιλοσοφικής σκέψης του, γεγονός που επηρέασε την αριστοτελική φιλοσοφική σκέψη στη Δύση.
Το παραπάνω έργο του Μαϊμονίδη θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά με τον τίτλο «Οδηγός των Απορημένων». Διότι με το έργο του αυτό ο Ραμπάμ, δεν αναφέρεται απλά στους ανθρώπους που «έχουν μπερδευτεί». Αναφέρεται κατά κύριο λόγο στους Εβραίους, αλλά και γενικότερα σε Μουσουλμάνους και Χριστιανούς, εφόσον όλοι τους είναι αποδέκτες μιας εξ αποκαλύψεως Πίστης, που έχοντας μελετήσει τη φιλοσοφία και ιδίως την αριστοτελική σκέψη, βρίσκονται σε αμηχανία, επειδή δεν μπορούν να συμφιλιώσουν τη φιλοσοφική λογική με την Τορά και την πίστη. Μια παρατήρηση εδώ: Η Τορά (Πεντάτευχος) είναι αποδεκτή ως θεόπνευστη, τόσο από τους Χριστιανούς, όσο και από τους Μουσουλμάνους).
Με αφορμή την απαντοχή του Rosh Hashanah ο Ραβίνος David Seidenberg, θέτει ένα ρηξικέλευθο και ίσως ανατρεπτικό ερώτημα, για τους αμύντορες της ιουδαϊκής ορθοδοξίας:
«Τι θα γινόταν αν ο Μαϊμονίδης ήταν ένας οικολογικός στοχαστής, αιώνες πριν υπάρξει η Οικολογία; Στο βιβλίο του "Οδηγός για τους Αμήχανους", ο Μαϊμονίδης απορρίπτει σθεναρά την ιδέα ότι το σύμπαν και η Φύση δημιουργήθηκαν προς όφελος της ανθρωπότητας, προσφέροντας ένα ριζικά μη ανθρωποκεντρικό όραμα του φυσικού κόσμου. Οι ιδέες του εγείρουν εντυπωσιακά ερωτήματα σχετικά με την ηθική των ζώων, την οικολογία, τη θεωρία της Γαίας και την εξελικτική βιολογία, ενώ παράλληλα υποδεικνύουν μια σαφώς εβραϊκή Οικοθεολογία».
Στο ΙΙΙ μέρος, κεφ. 13 του έργου «Οδηγός των Απορημένων», ο Μαϊμονίδης απορρίπτει αδίστακτα την ιδέα ότι, το σύμπαν δημιουργήθηκε για χάρη του ανθρώπου. Υποστηρίζει ότι, «το Σύμπαν δεν υπάρχει για χάρη του ανθρώπου, αλλά κάθε ον, υπάρχει χάριν του εαυτού του».
Η παραπάνω θέση του Μαϊμονίδη αποτελεί μια ρητή ανθρωποκεντρική ανατροπή της επικρατούσας ιουδαϊκής κοσμολογίας.
Ο Μαϊμονίδης στην ερώτηση: «Ποιος είναι ο σκοπός της δημιουργίας;», απορρίπτει την απάντηση, πως ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο για τον άνθρωπο.
Κοντολογίς, ο Μαϊμονίδης λέει ότι θα έπρεπε να εξηγήσουμε, γιατί υπάρχουν οι τεράστιες ουράνιες σφαίρες, οι αστερισμοί, τα ζώα, τα φυτά και όλα τα έμβια όντα, αφού ο άνθρωπος θα μπορούσε, τουλάχιστον νοητά καθ’ υπόθεση, να υπάρχει χωρίς πολλά από αυτά.
Η δική του, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα θέση, είναι η εξής: «Ο Θεός θέλησε να υπάρχουν όλα τα όντα και κάθε ον, έχει τη δική του θέση και τον δικό του σκοπό μέσα στην τάξη της Δημιουργίας».
Γι' αυτό γράφει, ότι όπως ήταν θέλημα του Θεού να υπάρχει ο άνθρωπος, έτσι ήταν θέλημά Του να υπάρχουν οι ουρανοί, τα αστέρια, οι άγγελοι και όλα τα άλλα όντα, και καθένα, διαθέτει κατά κάποιο τρόπο σκοπό της δικής του υπάρξεως.
Ο Μαϊμονίδης αποκαλύπτεται όχι απλά «μη ανθρωποκεντρικός» ως προς την κοσμολογική του θεώρηση, αλλά κυρίως είναι αντι-τελεολογικός ως προς τον σύμπαντα Κόσμο.
Στο ερώτημα του νου μας, «για ποιον σκοπό δημιουργήθηκε ολόκληρο το σύμπαν;», η απάντηση του Μοσέ μπεν Μαϊμόν είναι, πως η απάντηση σε τούτο το ερώτημα υπερβαίνει τις δυνατότητες της ανθρώπινης γνώσης και ότι ο τελικός λόγος της ύπαρξης του Σύμπαντος, είναι το θέλημα και η σοφία του Θεού!
Η παραπάνω θέση του Μαϊμονίδη προκαλεί μεγάλη εντύπωση, γιατί η ιδέα, ότι «όλα δημιουργήθηκαν για τον άνθρωπο» ήταν η κυριαρχούσα και απολύτως φυσική κοσμολογική απάντηση . Αργότερα, φιλόσοφοι όπως ο Θωμάς ο Ακινάτης ή ο Leibniz, θεώρησαν αρκετά δύσπεπτη αυτή τη θέση του Μαϊμονίδη.
Αν λάβουμε υπόψη το πρώιμο έργο του Μαϊμονίδη με τίτλο ‘Σχόλιο στη Μισνά’, αναδεικνύεται ο μπεν Μαϊμόν έντιμος και τολμηρός αναζητητής της αλήθειας. Διότι στο παραπάνω πρώιμο έργο του, αποδέχεται την επικρατούσα ανθρωποκεντρική τελεολογία, που στον Οδηγό των Απορημένων, την απορρίπτει, κάτι που επισημαίνεται από πολλούς σύγχρονους μελετητές ως φιλοσοφική μετατόπιση.
Ας ξαναγυρίζουμε στην Κεφαλή του Χρόνου, στο Rosh Hashanah του έτους 5787 από κτίσεως Κόσμου. Είναι μια ευκαιρία, με έναυσμα τις σκέψεις του Μοσέ μπεν Μαϊμόν, του μεγάλου Ραμπάμ, να υποδεχθούμε την εβραϊκή Πρωτοχρονιά, υπερβαίνοντας την περίσκεψη για τον εαυτό μας και τους συνοδοιπόρους μας, αλλά να συλλογιστούμε τη Yom ha Din, την Ημέρα της Κρίσης μας, σε σχέση με το πώς βλέπουμε την Κτίση, τον Όμορφο Κόσμο του Αντονάι. Και η τεσουβά, να έχει εύρος και βάθος, έτσι ώστε να αποκατασταθεί η εναρμόνισή μας με τον σύμπαντα Κόσμο!
Θεσσαλονίκη, 05/09/2026
No comments:
Post a Comment