Την αφορμή για τούτο το σημείωμα, μου έδωσε η δήλωση του Καθηγητή Γιάννη Στουρνάρα, διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, σε συνέντευξή του (24/07/2026) σε τηλεοπτικό κανάλι, ότι "θα είναι τρέλα η επαναφορά της 13ης σύνταξης".
Τα προσόντα του κ. Στουρνάρα δεν μπορεί να αμφισβητηθούν, όπως και οι πληροφορίες που συνάγονται από το βιογραφικό του, όσον αφορά τις σπουδές του, την διδακτική και ερευνητική προϋπηρεσία και την θητεία του σε θέσεις ευθύνες σε κυβερνήσεις της χώρας. Θεωρώ όμως, ότι ο κ. Στουρνάρας, όπως και άλλοι πολιτικοί, αποτελούν κλασικά δείγματα αυτού που λέμε «τεχνοκράτης».
Ας ορίσουμε τον όρο ‘τεχνοκράτης’: Τεχνοκράτης είναι κυρίως ο ειδικός σε έναν τομέα. Αντιμετωπίζει τα προβλήματα με βάση την κατάρτισή του, τα πρόδηλα δεδομένα, την αποτελεσματικότητα και τις τεχνικές λύσεις για την αντιμετώπιση κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων ή γενικότερα ζητημάτων. Το βασικό ερώτημα του τεχνοκράτη είναι: «Τι λειτουργεί καλύτερα;» Τολμώ να πω, ότι ο τεχνοκράτης λειτουργεί σαν τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, δίχως αισθήματα, δίχως συναισθήματα και έχει αποβάλλει από το νου και την καρδιά του κάθε πολιτικό οραματισμό!
Η σημερινή κυβέρνηση της Ελλάδος, αμέσως μόλις συγκροτήθηκε, μετά τις εκλογές του 2019, είχε καταρτίσει το νόμο 4622/2019 (ΦΕΚ Α΄133), με την χαρακτηριστική επικεφαλίδα, «Επιτελικό Κράτος: οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης». Με το νόμο αυτό εκφράστηκε η βούληση του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας, υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, να αναδείξει τους τεχνοκράτες, πρωταγωνιστές στο πολιτικό προσκήνιο της χώρας. Και πράγματι, αρκετά στελέχη της κυβέρνησης, τόσο κατά την πρώτη θητεία της, όσο κατά την τρέχουσα, νομίζω, πως μάλλον είναι τεχνοκράτες και ελάχιστα ή και καθόλου πολιτικοί.
Η κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη, αν και προέρχεται από το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, φορέα των πολιτικών αρχών της λεγόμενης ‘Λαϊκής Δεξιάς’, ουσιαστικά μιμείται επιλογές και πρακτικές του Κώστα Σημίτη και του υπό την ηγεσία του τεχνοκρατικού ΠΑΣΟΚ. Για τούτο, πολλά στελέχη του ΠΑΣΟΚ εκείνης της περιόδου στελεχώνουν τη Νέα Δημοκρατία και την κυβέρνηση της χώρας, με άνεση και χωρίς ίχνος «ιδεολογικής» διστακτικότητας.
Δεν έχω την πρόθεση να συνεχίσω με κριτική θετική ή αρνητική του «εφευρήματος» του ‘επιτελικού κράτους’. Αλλά είναι αναγκαίο να αναφέρω μια διαφορά που αντιπαραβάλλει τον πολιτικό από τον τεχνοκράτη. Για να αποφύγω και την ελάχιστη παρανόηση, πολιτικό δεν θεωρώ τον επαγγελματία που σταδιοδρομεί μέσω της πολιτικής, γιατί και αυτός, με τον τρόπο και τις μεθοδεύσεις του είναι ένας τεχνοκράτης, που επιδιώκει προσωπικά να νέμεται την εξουσία, ως ατομικό τρόπαιο!
Η πολιτική είναι η συνειδητή συμμετοχή στη ζωή της κοινότητας, με σκοπό την προαγωγή του κοινού αγαθού, με ευθύνη, μέσω συνεργασίας και υπέρβασης του ατομικού συμφέροντος. Με άλλα λόγια: Πολιτική είναι η έμπρακτη φροντίδα για τα κοινά, η βίωση του "εμείς" και η ανάληψη υπεύθυνων πρωτοβουλιών για το κοινό παρόν και το κοινό μέλλον. Όποια και όποιος μετέχει της πολιτικής, με το παραπάνω περιεχόμενο είναι ‘πολιτικός’ και αναμφίβολα διαφέρει από τον τεχνοκράτη, τόσο ως προς τους στόχους, όσο και ως προς τα μέσα που χρησιμοποιεί.
Ο τεχνοκράτης είναι χρήσιμος και αναγκαίος, αρκεί, κατά τη γνώμη μου να μη πρωταγωνιστεί στο προσκήνιο του δημόσιου βίου, αλλά να εποπτεύεται από τον πολιτικό ηγέτη και οι γνώσεις του να συνεισφέρουν στην υλοποίηση των στόχων της πολιτικής.
Γιατί ας ειπωθεί ξανά: Η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού μέσα από την σκοπιά του "εμείς". Ο τρόπος που μεταβάλλει την ατομική ευθύνη σε κοινή δημιουργία, όπου το κοινό καλό προηγείται κατά πάντα της ατομικής προβολής.
Η πολιτική αρχίζει εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να ρωτά μόνο "τι με συμφέρει;", αλλά εναγωνίως ρωτά "τι ωφελεί την κοινότητα στην οποία ανήκω;". Ο τεχνοκράτης, που πρωταγωνιστεί στο πολιτικό παίγνιο, κατά κανόνα περιορίζεται στο ερώτημα “τί συμφέρει;”.
Η Hannah Arendt έζησε τόσο την φρίκη του Ναζισμού, όσο και την κτηνωδία του Σταλινισμού και για τούτο προσπάθησε να απαντήσει στο ερώτημα: Τι χάνεται όταν εξαφανίζεται η πραγματική πολιτική;
Για την Arendt πολιτική δεν είναι ούτε η οικονομία, ούτε η διοίκηση, ούτε πολύ περισσότερο η γραφειοκρατία.
‘Πολιτική είναι ο δημόσιος χώρος της ελευθερίας’!
Στο έργο της «Η ανθρώπινη κατάσταση» (The Human Condition) [1958], διακρίνει τρεις ανθρώπινες δραστηριότητες: Την εργασία (labour): που παράγει ό,τι χρειάζεται για τη συντήρηση της ζωής, την κατασκευή (work): για τη δημιουργία του ανθρώπινου κόσμου, και την δράση (action):, που συνιστά την αυθεντική πολιτική.
Η δράση είναι η συνάντηση ανθρώπων, που μιλούν, πείθουν, συνεργάζονται και αρχίζουν κάτι νέο. Γι' αυτό η Arendt θεωρεί ότι η πολιτική γεννιέται μεταξύ των ανθρώπων. Η πολιτική δεν είναι υπόθεση ενός ατόμου, ακόμα κι αν πρόκειται για «χαρισματικό» ηγέτη, αλλά είναι απαύγασμα που δημιουργούν πολίτες ισότιμοι και ελεύθεροι! Μια εξαιρετικά σημαντική επισήμανση των στοχασμών της Arendt είναι η έννοια της plutality (πολλαπλότητας), που οφείλει να αποτελεί στοιχείο sine qua non της πολιτικής, καθόσον οι άνθρωποι δεν είναι ίδιοι, αλλά καθένας και καθεμιά αποτελεί έναν ξεχωριστό πολύτιμο μικρόκοσμο. Αν καταργηθεί η αποδοχή της πολλαπλότητας, χαρακτηριστικό των ανθρώπινων υπάρξεων, κάτι που επιχειρείται από τις δικτατορίες και τα ολοκληρωτικά καθεστώτα κάθε μορφής, τότε καταργείται η πολιτική και υποκαθίσταται από την διοίκηση που διαχειρίζεται την Εξουσία!
Ο Αριστοτέλης και η Hannah Arendt συναντώνται στα παρακάτω καίρια σημεία:
I. Η πολιτική δεν είναι επάγγελμα αλλά ανθρώπινη λειτουργία.
II. Ο άνθρωπος ολοκληρώνεται υπαρξιακά μόνο μέσα στην κοινότητα.
III. Το κοινό αγαθό προηγείται του ατομικού συμφέροντος,
IV. H πολιτική γεννάται μέσα από τον διάλογο και τη συμμετοχή.
V. H αδιαφορία για τα κοινά αποδυναμώνει όχι μόνο την κοινωνία αλλά καθιστά τον άνθρωπο καχεκτικό και τον υποβιβάζει στην κατάσταση του ιδιώτη, κατά την αρχαιοελληνική έννοια, που αποδίδεται ικανοποιητικά σε άλλες γλώσσες με τη λέξη idiot!
Οι τεχνοκράτες, όπως και ο κ. Στουρνάρας, αξιοποιούνται στο έπακρο από το ασυναίσθητο τραπεζικό και γενικότερα χρηματοοικονομικό σύστημα, από τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, που το μόνο που τις ενδιαφέρει είναι η αύξηση και συσσώρευση κερδών, αδιαφορώντας για το κοινωνικό περιβάλλον τους. Συνήθως, ο όρος «εταιρική ευθύνη» που ακούγεται συχνά, είναι κενός περιεχομένου, ιδίως ως προς το δεύτερο σκέλος της, τον όρο «ευθύνη», και προβάλλεται κατάλληλα κατά καιρούς, για λόγους διαφημιστικούς και προσέλκυσης νέας πελατείας και αύξησης κερδών!
Στην αντιμαχία πολιτικής έναντι των τεχνοκρατών, θεωρώ, πως η καλύτερη απάντηση, που αληθεύει ακατάπαυστα, είναι η ρήση του Γεωργίου Παπανδρέου, του ηγέτη της Ενώσεως Κέντρου, το 1960 στην Βουλή των Ελλήνων, όταν γινόταν από την τότε κυβέρνηση της ΕΡΕ για οικονομική ανάπτυξη: «Όταν ευημερούν οι αριθμοί, δυστυχούν οι άνθρωποι»!
©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ
30/07/2026
No comments:
Post a Comment