Ο Σεβασμιότατος Καθολικός Αρχιεπίσκοπος πρώην Κερκύρας Ιωάννης Σπιτέρης, Καπουκίνος Μοναχός ο ίδιος, της μεγάλης Φραγκισκανικής Οικογένειας, με ανάρτησή του πριν από καιρό, μας είχε θυμίσει, ότι η Καθολική Εκκλησία το 2026 το έχει αφιερώσει στα οκτακόσια χρόνια από την κοίμηση του αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης το 1226. Μάλιστα ο Σεβασμιότατος Ιωάννης Σπιτέρης, μελετητής της Ορθόδοξης Θεολογίας και της Πνευματικότητας της Ανατολικής Εκκλησίας, έχει συγγράψει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο, «Ο Φραγκίσκος της Ασσίζης και η χριστιανική Ανατολή-Μια σύγκριση» (έκδοση του Αποστολικού Βικαριάτου Θεσσαλονίκης, σειρά Analecta Theologica, 2009).
Στο οπισθόφυλλο του παραπάνω βιβλίου, διαβάζουμε τα εξής, κατά τη γνώμη μου αξιοσημείωτα: «Μπορούμε να πούμε ότι ο Φραγκίσκος είναι ο άνθρωπος που αποτέλεσε το αποφασιστικό σημείο συνάντησης και διαχωρισμού μεταξύ της λατινικής και ελληνικής πνευματικότητας. Είναι αρκετά Λατίνος για να αντιπροσωπεύει το πιο υψηλό πνευματικό σημείο του δυτικού Μεσαίωνα, αλλά έφτασε να αντιλαμβάνεται και να ζει πολλές αξίες του Χριστιανισμού των πρώτων αιώνων, όταν οι δύο Εκκλησίες ήταν ενωμένες και όταν ο τρόπος να σκέφτεται και να ζει κανείς τον Χριστιανισμό δεν ήταν ακόμη πολύ διαφοροποιημένος. Ο Φραγκίσκος ήταν ικανός να διαισθάνεται εκείνα τα σημεία που ένωναν και ενώνουν μέχρι τώρα τις δύο παραδόσεις και, χωρίς να σταματήσει να είναι ο άνθρωπος της εποχής του, ήξερε να βυθίζεται στις πηγές και να αποτελεί μια από τις εκφάνσεις της αιώνιας ψυχής του Χριστιανισμού».
Στις 4 Οκτωβρίου η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Φτωχούλη του Θεού. Σήμερα, ημέρα μνήμης του αγίου Φραγκίσκου, η Εκκλησία της Δύσης, προσφέρει ένα χάρισμα στην Οικουμένη, όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά δε όλη την κτίση.
Ο άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης ενώ έζησε μετά το Μεγάλο Σχίσμα Ανατολής και Δύσης (1054), σε μια περίοδο που η «επικοινωνία» των δύο Εκκλησιών ήταν μάλλον ανύπαρκτη, παρόλα αυτά έχει αναδειχθεί ο Οικουμενικός Άγιος της Εκκλησίας του Χριστού, που υπερβαίνει σχίσματα, διχόνοιες και αντιμαχίες.
Για να βεβαιωθεί η παραπάνω πεποίθησή μου, αξίζει να αναφερθεί το πώς Ορθόδοξοι Έλληνες έχουν μιλήσει για τον άγιο Φραγκίσκο, έναν Άγιο της Καθολικής Δύσης.
Πρώτα πρώτα οφείλουμε να αναφερθούμε στον Νίκο Καζαντζάκη.
Ο Καζαντζάκης, προτού γράψει το μυθιστόρημα-‘συναξάρι’ του με τίτλο «Ο Φτωχούλης του Θεού – Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης», είχε μεταφράσει την βιογραφία του Αγίου, που είχε γράψει ο Δανός συγγραφέας Johannes Jørgensen (Γιοχάνες Γιόργκενσεν).
Ο Jørgensen ήταν Δανός Καθολικός λογοτέχνης, με ζωηρό ενδιαφέρον στον μυστικισμό.
Η βιογραφία του αγίου Φραγκίσκου ήταν ένα εξαιρετικά σοβαρό, πνευματικό έργο και όχι ένα αγιογραφικό φυλλάδιο.
Ο Καζαντζάκης δεν μετέφρασε τυχαία το έργο του Γιόργκενσεν. Στην βιογραφία του αγίου Φραγκίσκου, εκτιμάται πως στο πρόσωπο του συγγραφέα της, ο Καζαντζάκης αναγνώρισε έναν συγγενή αναζητητή, όχι έναν θεολόγο, οχυρωμένο στην ασφάλεια της πίστης του.
Το βιβλίο του Γιοχάνες Γιόργκενσεν (Johannes Jørgensen), «Ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης», σε μετάφραση Νίκου Καζαντζάκη, κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1951.
Ο Νίκος Καζαντζάκης ενώ βρισκόταν στην Αντίμπ (Antibes) της Γαλλίας γράφει το 1953 τον «Φτωχούλη του Θεού», που το αφιερώνει «στον Άγιο Φραγκίσκο του καιρού μας, τον Dr. Albert Schweitzer».
Ο «Φτωχούλης του Θεού» δημοσιεύεται για πρώτη φορά σε συνέχειες, στην εφημερίδα ‘Ελευθερία’ το 1954.
Ο Φώτης Κόντογλου, στο φύλλο 407/03.04.1949 της εφημερίδας ‘Ελευθερία’. δημοσιεύει ένα κείμενο με τίτλο, «Ο Άγιος Φραγκίσκος. Ο φτωχός ζητιάνος από την Ασσίζι». Στο δημοσίευμα του Κόντογλου γράφονται μεταξύ άλλων και τα εξής: «Ένας από τους πιο αγνούς μαθητές του Χριστού στάθηκε ο άγιος Φρατζέσκος που γεννήθηκε στην Ασσίζι της Ιταλίας στα 1182. Έζησε καθαρά όπως παρήγγειλε ο Χριστός χωρίς να ξεκλίνει καθόλου από το δρόμο που έδειξε εκείνος…. Ο άγιος Φρατζέσκος απόδειξε πως μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει ολότελα κατά τα λόγια του Χριστού, ωσάν τα κρίνα του αγρού…. Ο άγιος Φρατζέσκος ζούσε μέσα στην ελευθερία του Χριστού».
Τα λόγια του Φώτη Κόντογλου έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, αν λάβουμε υπόψη ότι υπήρξε θερμός πολέμιος του ‘Παπισμού’ και συγγραφέας ενός μικρού βιβλίου με τον τίτλο, «Τί είναι η Ορθοδοξία και τί είναι ο Παπισμός; Απλαί και ταπειναί σκέψεις ενός πιστού τέκνου της Μιας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας», (εκδόσεις ‘Αστήρ’ 1992).
Ο Αρχιμανδρίτης και Καθηγητής Πανεπιστημίου Βασίλειος Στεφανίδης, (Θεολογική Σχολή Χάλκης 1912-1922, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1924-1949), στο έργο του ‘Εκκλησιαστική Ιστορία απ’ αρχής μέχρι σήμερον’ (έκδοση ‘Αστήρ’ 1978), γράφει: «Οὐδείς ἄνθρωπος ἐγεννήθη μέ τόσον εὐρείαν καρδίαν, ὅσον ὁ Φραγκῖσκος»!
Τέλος, αξίζει να γίνει αναφορά στην έκδοση στα ελληνικά, του έργου «Τα Μικρά Άνθη του αγίου Φραγκίσκου», με εξαιρετική εισαγωγή, μετάφραση και σημειώσεις του Παναγιώτη Αρ. Υφαντή (εκδόσεις ‘Ελληνικά Γράμματα’ 2002).
Ο φιλοσοφικός και θεολογικός όρος «πανενθεϊσμός» υπήρξε σύλληψη του Γερμανού φιλοσόφου Karl Krause το 1828, προκειμένου να επισημάνει την διαφορά των ιδεών του Hegel (1770-1831) και του Schelling (1775-1854), ως προς τη σχέση του Θεού με το Σύμπαν, σε σύγκριση με τον πανθεϊσμό του Baruch Spinoza.
Η χριστιανική πνευματικότητα, τουλάχιστον στην Ανατολή, αυτό που περιγράφεται με τον όρο «πανενθεϊσμός», το διακηρύττει σε έναν ύμνο του δοξαστικού των Αίνων του όρθρου της Κυριακής της Πεντηκοστής, γνωστού ως «Βασιλεύ Ουράνιε». Ο ύμνος δεν αποδίδεται σε κάποιον επώνυμο δημιουργό, ούτε είναι καταγεγραμμένος ο ακριβής χρόνος σύνθεσής του. Πάντως, θεωρείται έργο της πρώιμης χριστιανικής υμνογραφίας και συνδέεται με την θεολογική διατύπωση των όρων περί της τριαδικότητας του Θεού κατά τον 4ο αιώνα. Παραθέτω τον σύντομο και υπέροχο ύμνο προς το Άγιο Πνεύμα:
«Βασιλεῦ Οὐράνιε Παράκλητε, τό Πνεῦμα τῆς Ἀληθείας, ὁ πανταχοῦ παρών καί τά πάντα πληρῶν, ὁ θησαυρός τῶν αγαθῶν καί ζωῆς χορηγός, ἐλθέ καί σκήνωσον ἐν ἡμῖν καί καθάρισον ἡμᾶς καί σῶσον Ἀγαθέ τάς ψυχάς ἡμῶν».
Η ευχή της επικλήσεως του Παρακλήτου, περιέχει εφτά λέξεις, που κατά τη γνώμη μου, υποδηλώνουν την υποστατική σχέση του Θεού με τον Κόσμο: ‘ὁ πανταχοῦ παρών καί τά πάντα πληρῶν’. Ο αγιοπνευματικός ύμνος φανερώνει αυτό, στο οποίο αναφέρεται ο όρος «πανενθεϊσμός» στην φιλοσοφία και στην θεολογία.
Αναδιφώντας τον πλούτο της Φραγκισκανικής Πνευματικότητας συναντούμε τον πανενθεϊσμό. Πρόκειται για την περί Θεού πρόσληψη, που συχνά συνδέεται με μορφές όπως, ο Άγιος Μποναβεντούρα, στο έργο του «Itinerarium Mentis in Deum» (Η πορεία του νου προς τον Θεό), αλλά και σύγχρονους εκφραστές αυτής της θεολογικής θέσης, όπως ο π. Richard Rohr. Η πανενθεϊστική χροιά της Φραγκισκανικής Πνευματικότητας διδάσκει ότι ο Θεός διαπερνά τα πάντα, τα πάντα υπάρχουν εντός της θείας παρουσίας, η δημιουργία είναι αντανάκλαση της θείας σοφίας και ο τελικός προορισμός όλων των όντων είναι η επιστροφή και ένωση με τον Θεό. Με μια άλλη διατύπωση, σε όλα τα πράγματα είναι παρούσα η αγαθότητα του Θεού, χωρίς να θίγεται η υπερβατικότητα του Θεού.
Εν συνόψει, στην Φραγκισκανική Πνευματικότητα απαντώνται οι ακόλουθες θεμελιώδεις βασικές πτυχές: "Ο Θεός υπάρχει ή διαχέεται σε όλα τα πράγματα". Σε αντίθεση με τον πανθεϊσμό, που ταυτίζει τον Θεό με τον Κόσμο, ο πανενθεϊσμός μαρτυρεί ότι ο Θεός είναι παρών μέσα σε όλη τη δημιουργία και τη συντηρεί. Είναι μια διδαχή που διακηρύττει την Ιερότητα της Δημιουργίας. Αυτή η διδασκαλία δίνει έμφαση στην εγγενή αγαθότητα που κοσμεί τον Κόσμο, ως άμεση αντανάκλαση της αγάπης και της παρουσίας του Θεού, ενώ καλλιεργεί τον σεβασμό προς τη Φύση και όλα τα πλάσματα.
Ο Φραγκισκανός θεολόγος άγιος Μποναβεντούρα δίδασκε, ότι ο Θεός είναι "μέσα σε όλα, αλλά δεν περιορίζεται σε αυτά· είναι έξω από όλα, αλλά δεν αποκλείεται από αυτά".
Ο π. Richard Rohr, όπως και άλλοι σύγχρονοι Φραγκισκανοί, κάνουν λόγο για έναν «Συμπαντικό Χριστό», μια ισχυρή μαρτυρία για την παρουσία του Θεού σε όλη την Κτίση εξ αρχής́.
Η πτυχή του πανενθεϊσμού, που διαφαίνεται στην Φραγκισκανική Πνευματικότητα, αντικρίζει την Φύση ως ευλογία και αντανάκλαση της στοργής του Προσώπου του Θεού, που οπωσδήποτε υπερβαίνει τα αισθητά όρια της Φύσης.
Ένα μικρό αφιέρωμα από έναν άνθρωπο της Ανατολής, που αγαπά και τιμά τον άγιο Φραγκίσκο και πριν πολλά χρόνια, αξιώθηκε να γίνει προσκυνητής στην Ασίζη.
Μνήμη αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης 2026
No comments:
Post a Comment