Στη μνήμη του Louis Massignon (1883-1962) και του William Montgomery Watt (1909-2006). Δύο Χριστιανών μελετητών του Ισλάμ, που το προσέγγισαν με κατανόηση και βαθύ σεβασμό.
Στις 26 Ιουλίου 2026, ένας 21χρονος Γερμανός πολίτης, ο Abdul Ballout, προκάλεσε με τη χρήση ενός οχήματος την δολοφονία ενός ανθρώπου και τον τραυματισμό άλλων είκοσι εννιά, στην εκδήλωση του Pride στο Βερολίνο. Είναι η τελευταία επιχείρηση διασποράς του τρόμου και του θανάτου, από τζιχαντιστές στην Ευρώπη. Ο νεαρός Abdul, σύμφωνα με πληροφορίες, είχε προσπαθήσει να γίνει μέλος του Ισλαμικού Κράτους.
Η ισλαμιστική τρομοκρατία στην Ευρώπη είναι μια πραγματικότητα. Ασκείται από το Ισλαμικό Κράτος (ISIS) και παλιότερα από την Αλ Κάιντα, αλλά και από μεμονωμένους ισλαμιστές, όπως στην περίπτωση του νεαρού Abdul Ballout. Η Europol (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Αστυνομίας), στις ετήσιες εκθέσεις της για την κατάσταση της τρομοκρατία στην Ευρωπαϊκή Ένωση (TE-SAT), έχει κάνει χρήση των εξής όρων: Κατά τα έτη 2006 έως το 2010 «ισλαμική τρομοκρατία», από το 2011 έως το 2014 «φανατική θρησκευτική τρομοκρατία», ενώ από το 2015 και μετά, χρησιμοποιεί τον όρο «τζιχαντιστική τρομοκρατία». Η Europol περιγράφει τον τζιχαντισμό ως μια "βίαιη ιδεολογία που εκμεταλλεύεται τις παραδοσιακές μουσουλμανικές αντιλήψεις». Οι τζιχαντιστές νομιμοποιούν τη χρήση βίας, επικαλούμενοι την μουσουλμανική ιδέα για το Jihad (τζιχάντ), έναν όρο που κυριολεκτικά σημαίνει "προσπάθεια" ή "αγώνας", αλλά που αρκετοί Μουσουλμάνοι Ουλεμάδες (ερμηνευτές του ισλαμικού νομικού συστήματος), του προσδίδουν την έννοια του «ιερού πολέμου» κατά των απίστων.
Ο Ισλαμισμός είναι κακοποίηση του Ισλάμ. Πρόκειται για την ιδεολογικοποίηση μιας πρότασης ενός τρόπου ζωής και κοσμοθέασης, που πηγάζουν από το Κοράνιο. Επικαλείται προσήλωση στο γράμμα του Κορανίου, εξ ου και χαρακτηρίζεται ως φονταμενταλιστές, ενώ ένα άλλο γνώρισμα που το διακρίνει από το Ισλάμ, είναι η χρήση, σε συλλογικό ή και ατομικό επίπεδο του τακφίρ. Στο Ισλάμ η αυθαίρετη ή η αβάσιμη καταγγελία ενός μουσουλμάνου ως άπιστου ονομάζεται τακφίρ (تكفير, takfīr). Ο όρος προέρχεται από τη λέξη κάφιρ (kāfir = άπιστος) και καθιστά τον Μουσουλμάνο που κρίνεται άπιστος ή αποστάτης, απόβλητο από την κοινότητα των πιστών (ούμμα).
Στη σύγχρονη εποχή γίνεται χρήση του όρου ‘τακφιρισμός’ (takfirism) για να περιγράψει ιδεολογίες ή ομάδες, που κάνουν κατάχρηση του takfīr, χαρακτηρίζοντας εύκολα άλλους μουσουλμάνους αποστάτες ή απίστους. Σε μουσουλμανικό θεολογικό επίπεδο, το τακφίρ θεωρείται ως βλασφημία κατά του Θεού (Αλλάχ), που είναι ο μόνος ακριβοδίκαιος κριτής των ανθρώπων, κάτι που εμπεριέχεται σε ένα από τα ενενήντα εννέα υπέροχα ονόματα του Θεού, το Al-Ḥakam (ٱلْحَكَم), που στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως ‘ο Κριτής’ ή ‘ο Δίκαιος Διαιτητής’. Πρόκειται για το κατ’ εξοχήν όνομα, που υποδηλώνει ότι ο Αλλάχ απονέμει την τελική και αλάνθαστη κρίση. Το όνομα τούτο του Θεού περιέχεται στην σούρα Al An’am 6, εδάφιο 114 του Κορανίου.
Το τακφίρ, όπως εφαρμόζεται από οργανώσεις, παλιότερα από την Αλ Κάιντα, αργότερα από το ‘ Ισλαμικό Κράτος’, από τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, τους Ντεομπάντι στο Πακιστάν, τους ‘Αδελφούς Μουσουλμάνους’ της Αιγύπτου, κυρίως σύμφωνα με τις διδασκαλίες του Sayyid Qutb (1906-1966) και από τη Χαμάς στην Λωρίδας της Γάζας, που είναι ‘παράρτημα’ των Αδελφών Μουσουλμάνων μεταξύ των Παλαιστινίων, είναι μια βλάσφημη πρακτική, που αμφισβητεί έμπρακτα την κρίση του Θεού, όπως ειπώθηκε και πιο πάνω.
Ένα κοινό γνώρισμα όλων των τάσεων των τζιχαντιστών Ισλαμιστών είναι η δαιμονοποίηση της Δύσης, χωρίς διάκριση.
Τούτο το μελέτημα αποτελεί απόπειρα κατανόησης του Ισλάμ και μια προσπάθεια επισήμανσης της συμβατότητάς του με τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό, όπως έχω προτάξει το θέμα στην επικεφαλίδα.
Η Αλ-Ανταλούς (Μουσουλμανική Ισπανία, 711–1492), η γνωστή Ανδαλουσία, υπήρξε ένα ζωντανό πνευματικό κέντρο, που προσέφερε στην Ευρώπη, αλλά και στον κόσμο, επιφανείς μελετητές, φιλοσόφους και ηγέτες.
Αναφέρω ορισμένους σημαντικούς Μουσουλμάνους της Ανδαλουσίας και επομένως της Ευρώπης:
Abul al-Qasim al-Zahrawi (Αμπού αλ-Κασίμ αλ-Ζαχράουι) (γνωστός στη Δύση ως Αλμπουκάσις) (+ 1013): Υπήρξε πρωτοπόρος γιατρός και χειρουργός, που συνέγραψε μια ιατρική εγκυκλοπαίδεια τριάντα (30) τόμων την Αλ-Τασρίφ. Ο Αλ-Ζαχράουϊ εισήγαγε καινοτόμα χειρουργικά εργαλεία και τεχνικές και του έχει αποδοθεί ο τίτλος του "πατέρα της σύγχρονης Χειρουργικής".
Ibn Rushd (Ιμπν Ρούσντ) (γνωστός στη Δύση ως Αβερρόης) (1126–1198): Υπήρξε μια επιβλητική μορφή στην Φιλοσοφία, στην Ιατρική, στην μουσουλμανική επιστήμη ερμηνείας του Δικαίου, καθόσον ήταν και Δικαστής. Έμεινε γνωστός ως "Ο Σχολιαστής", για τα έργα του για τον Αριστοτέλη και την φιλοσοφία του. Ο Ιμπν Ρουσντ έκανε γνωστό τον Αριστοτέλη στη Δύση και συνέβαλε στην καλλιέργεια της Σχολαστικής Θεολογία από τον Θωμά τον Ακινάτη.
Ibn Arabi (Ιμπν Άραμπι) (1165–1240): Ο Ιμπν Άραμπι έχει μείνει γνωστός στον κόσμο του Ισλάμ ως Shaykh al Akbar (που σημαίνει ο ‘Μέγιστος Διδάσκαλος’). Υπήρξε ένα Μουσουλμάνος Σούφι Διδάσκαλος, μυστικιστής, ποιητής και φιλόσοφος, με τεράστια ευρυκαρδία και ευρύνοια. Η σκέψη του, βιωματική και όχι εγκεφαλική, ασκούν έντονη επιρροή στους αναζητητές της Αλήθειας και πέραν του ισλαμικού κόσμου. Φανατικοί Μουσουλμάνοι, φονταμενταλιστές και σαλαφίτες (τζιχαντιστές) τον απορρίπτουν σαν αιρετικό ή ακόμα και ως άπιστο (kafir).
Ibn Hamz (Ιμπν Χαμζ). Υπήρξε επιφανής ιστορικός και κορυφαίος υποστηρικτής της σχολής ισλαμικής ερμηνείας του ιερού Ζαχίρι. Έχει συγγράψει περισσότερα από τετρακόσια (400) έργα και θεωρείται πρωτοπόρος στη συγκριτική Θρησκειολογία.
Tariq ibn Ziyad (Ταρίκ ιμπν Ζιγιάντ) (+ 720). Ο Ζιγιάντ υπήρξε στρατηγός των Ομεϋαδών Χαλιφών της Δαμασκού, που ξεκίνησε την μουσουλμανική κατάκτηση της Ιβηρικής Χερσονήσου το 711, μετά την αποβίβασή του στον Βράχο που τώρα φέρει το όνομά του: Τζαμπάλ Ταρίκ (Γιβραλτάρ).
Maslama al-Majriti (Μασλάμα αλ-Ματζρίτι) (+ 1007). Κορυφαίος Μαθηματικός, Αστρονόμος και Χημικός με έδρα την Κόρδοβα. Συχνά αναφέρεται ως ο ηγέτης των Επιστημόνων της Ανδαλουσίας.
Loubna al-Qortobiya (Λούμπνα αλ-Κορτόμπιγια) (10ος αιώνας). Μια γυναίκα διανοούμενη στην αυλή των Χαλιφών της Ανδαλουσίας Αμπντ αλ-Ραχμάν Γ΄ και Αλ-Χακάμ Β΄. Είχε ασχοληθεί με την Γραμματική, την Ποίηση, τα Μαθηματικά και την Καλλιγραφία και επέβλεπε τη βιβλιοθήκη της Μεντίνα Αζ-Ζαχράα.
Ibn al-Baytar (Ιμπν αλ-Μπαϊτάρ) (+ 1248). Υπήρξε διάσημος Βοτανολόγος και Φαρμακοποιός, είχε συντάξει μια τεράστια εγκυκλοπαίδεια για τα φαρμακευτικά φυτά.
Ibn Quzman al-Zuhri (Ιμπν Κουζμάν αλ Ζούχρι) (1087-1160). Είναι ο Ανδαλουσιανός ποιητής που διέδωσε το στυλ ζατζάλ στην ποίηση. Το zajal (ζατζάλ) είναι μια παραδοσιακή μορφή προφορικής, σε στροφές ποίησης που τραγουδιέται. Χρησιμοποιεί την καθημερινή αραβική διάλεκτο (darija) και όχι την κλασική αραβική γλώσσα. Η ποίηση ζατζάλ χαρακτηρίζεται από μελωδικότητα, έντονο ρυθμό ενώ τα θέματά της αναφέρονται στον έρωτα, σε κοινωνικά ζητήματα, ενώ συναντούμε και αυτοσχέδιες μονομαχίες στίχων. Το zajal διαφέρει από την κλασική αραβική ποίηση (qasida), μιας και είναι ελεύθερο από τους περιορισμούς της ομοιοκαταληξίας και του μέτρου, δίνοντας βαρύτητα στη μουσικότητα και την λαϊκή έκφραση.
Η ποίηση ζατζάλ είναι εξαιρετικά δημοφιλής και σήμερα, κυρίως στις χώρες του Μαγκρέμπ (Μαρόκο, Αλγερία) αλλά και στο Λίβανο. Το 2014 η λιβανέζικη φόρμα του ζατζάλ ανακηρύχθηκε Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά από την UNESCO.
Ibn Zaydun (Ιμπν Ζαϊντούν) (1003–1071). Υπήρξε ένας από τους πιο επιφανείς ποιητές της Ανδαλουσίας. Παρέμεινε γνωστός για την ερωτική του ποίηση προς την πριγκίπισσα Wallada bint al-Mustakli (Γουάλαντα μπιντ αλ Μουστακλί), που ήταν επίσης σπουδαία ποιήτρια της Αραβικής Ισπανίας.
Στην συνέχεια θα εκτεθούν ορισμένες αρχές, που πηγάζουν από το Κοράνιο και αποτελούν κατά εκπληκτικό τρόπο, στοιχεία του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.
Τον 7ο αιώνα που αποκαλύφθηκε το Κοράνιο, σε μια περίοδο είκοσι τριών χρόνων (609-632 κ.χ.), προσέφερε στην Ανθρωπότητα ορισμένες πρωτόγνωρες αρχές:
Διακηρύττεται η ισότητα των ανθρώπων και αμφισβητείται ριζικά ο θεσμός της δουλείας (Σούρες Αρ Ρουμ 30: 30, Αν Νισά 4: 1, Αλ Χουτζουράτ 49: 13, Αλ Άλακ 96: 2).
Συμβουλεύει τους ανθρώπους: «Μη δέχεστε πληροφορίες για θέματα πίστης παθητικά, αξιολογήστε τις κριτικά, με τη λογική και τις αισθήσεις σας» (Σούρα Αλ Ίσρα 17:36).
Ρηξικέλευθα προτείνει: Μην ακολουθείτε δογματικά ό,τι είναι καθιερωμένο (status-quo) και την παράδοση. Να είστε ανοιχτοί σε νέες ιδέες (Σούρες Αλ Χατζ 22:1, Ας Σουάρα 26:5, Σαντ 38:7).
Συνεχίζει με πρωτόγνωρες προτάσεις: Να είστε ανοιχτόμυαλοι και να προάγετε την ελευθερία της έκφρασης, ακούστε όλες τις απόψεις και ακολουθήστε την καλύτερη (Σούρα Αζ Ζουμάρ 39:18).
Μια πρόταση, που εν πολλοίς οφείλεται σ’ αυτήν η ανάπτυξη σημαντικών επιστημών στον Ισλαμικό Κόσμο: Μελετήστε τη δημιουργία του Θεού στους ουρανούς και τη γη, εξερευνήστε την αρχή της δημιουργίας (Σούρες Αλ Μπάκαρα 2:164, Αλι ‘Ιμράν 3:190, Αλ Άνκαμπουτ 29:20).
Αποκτήστε τη γνώση, αφού είναι το πιο πολύτιμο πράγμα στην εκτίμηση του Θεού (Σούρες Αλ-ι Ιμράν 3:18, Αρ Ράαντ 13:13, Αλ Άνκαμπουτ 29:43,49).
Μια εξαιρετικά σημαντική ενθάρρυνση: Να είστε ελεύθεροι, να μην ακολουθείτε τα πλήθη και να μην φοβάστε τα πλήθη (Σούρες Αλ Μπάκαρα 2:112, Αλ Μάιντα 5:54,69, Γιουνούς 10:62, Αζ Ζουμάρ 39:36, Αλ Αχκάφ 46:13).
Διαβάστε για να μάθετε και διαβάστε κριτικά (Σούρες Αλ Άλακ 96:1-5, Αρ Ραχμάν 55:1-4).
Μην χάσετε το πρωτεύον, σπαταλώντας το ενδιαφέρον σας σε μικρές και ασήμαντες λεπτομέρειες (Σούρες Αλ Μπάκαρα 2:67- 71, Αλ Μάιντα 5:101-102, Αλ Χατζ 22:67).
Να μην στηρίζεστε πάνω στην υποκειμενική κρίση σας, εάν δεν έχετε επαρκείς πληροφορίες, μην βιάζεστε να τοποθετηθείτε σε κάτι. Μια εξαιρετική ευχή: “Κύριέ μου, αύξησέ μου τη γνώση” (Σούρα Τα Χα 20:114).
Δεν υπάρχει καταναγκασμός στην Οδό της Ζωής (Σούρα Αλ Μπάκαρα 2: 256) [πολλοί μεταφραστές αποδίδουν με την λέξη ‘θρησκεία’ τον όρο ‘Οδός της Ζωής’].
Το Κοράνιο πρόβαλλε προς όλη την Οικουμένη, τον σημαντικό λόγο του Εβραίου Σοφού Χιλλέλ του Πρεσβύτερου (περίπου 110 π.Χ. - 10 μ.Χ.): Όποιος σκοτώσει έναν άνθρωπο, είναι σα να σκοτώνει όλο τον κόσμο. Και αν κάποιος σώσει μια ανθρώπινη ζωή, είναι σα να σώζει όλο τον κόσμο (Σούρα Αλ Μάιντα 5:32).
Ένα εδάφιο στο Κοράνιο, (Σούρα Αλ Χατζ 22: 40), αναφέρει, πως οι Μουσουλμάνοι, είναι διατεθειμένοι να θέσουν σε κίνδυνο και τη ζωή τους, για να διαφυλάξουν, όχι μόνο τα τζαμιά τους, αλλά και τα μοναστήρια, τις εκκλησίες και τις συναγωγές, «γιατί μέσα σ’ αυτά δοξάζεται το όνομα του Θεού»!
Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία, που αναφέρεται στον τρόπο που αντιμετώπισε ο Προφήτης Μωάμεθ, την περίπτωση ενός από τους πρώτους Μουσουλμάνους που μεταστράφηκε στο Χριστιανισμό:
Ο Ubayd Allah ibn Jahsh ibn Ri'ab (περίπου 588–627 μ.Χ.) ήταν χανεφίτης, δηλαδή άνθρωπος που αρνούνταν την πολυθεΐα και την ειδωλολατρεία που επικρατούσε στη Μέκκα. Όταν ο Μωάμεθ άρχισε να κηρύττει το Ισλάμ, ο Ubayd Allah έγινε ένας από τους πρώτους Μουσουλμάνους. Μάλιστα, ήταν πρώτος ξάδερφος του Προφήτη. Επίσης ήταν αδελφός της Zaynab bint Jahsh, μιας από τις συζύγους του Προφήτη. Σύμφωνα με τον Ibn Ishaq, πρώιμου ιστορικού της ζωής του Προφήτη, το έτος 615, ο Ubayd Allah, με τη σύζυγό του και την κόρη τους, μαζί με μια ομάδα Μουσουλμάνων, μετανάστευσαν ως πρόσφυγες στην χριστιανική Αιθιοπία για να γλυτώσουν από τον διωγμό που είχε αρχίσει στη Μέκκα εναντίον τους. Ενώ βρισκόταν στην Αιθιοπία, ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και πέθανε ως Χριστιανός. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο, ότι ο προφήτης Μωάμεθ μετά την αποκήρυξη του Ισλάμ εκ μέρους του Ubayd Allah ibn Jahsh και την προσχώρησή του στον Χριστιανισμό, έλαβε οποιοδήποτε μέτρο εναντίον του άλλοτε συντρόφου στην πίστη και συγγενή του και πολύ περισσότερο, δεν τον καταδίκασε σε θάνατο για την μεταστροφή του.
(Muhammad ibn Ishaq, Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. The Life of Muhammad, σσ. 98-99. Oxford University Press 1968).
Στο Ισλάμ υπάρχει μια απλότητα, χωρίς τους δογματικούς λαβύρινθους που διακρίνουν τον παραδοσιακό (συντηρητικό) Χριστιανισμό. Όσο και αν ακούγεται παράταιρο, λόγω άγνοιας ή προκαταλήψεων, το Ισλάμ αποτελεί έκφραση τρόπου ζωής και σκέψης, που κατά κανόνα ονομάζεται θρησκεία, αλλά, που δεν αντιτίθεται στην ορθολογική σκέψη και στο κριτικό πνεύμα του ανθρώπου. Στο Ισλάμ υπάρχει μια πρωτόγνωρη περιεκτικότητα: η αγάπη για τον Θεό συνυπάρχει με τον σεβασμό για τους Προφήτες Μωάμεθ, Ιησού, Μωυσή, Ζαρατούστρα και για ένα σωρό άλλους Απεσταλμένους και Αγγελιαφόρους, που πιστεύεται ότι η Φιλανθρωπία του Θεού έστειλε σε λαούς και εθνότητες κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Ο σεβασμός του Κορανίου, δεν αποκλείει τον σεβασμό άλλων ιερών Κειμένων, που τιμά ως τέτοια το ανθρώπινο Γένος. Αλλά, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, με παράθεση κορανικών εδαφίων, η μελέτη του ιερού κειμένου, οφείλει να γίνεται με κριτική προσέγγιση και όχι με δουλική δέσμευση στο γράμμα του Ιερού Βιβλίου...
Παρακάτω, αναφέρω αλήθειες, που φωτίζουν την κοσμολογία και την ανθρωπολογία του Κορανίου:
«...όπου και αν στραφείτε υπάρχει η παρουσία του Θεού» (Σούρα Αλ Μπάκαρα 2:115).
«Έχουμε δημιουργήσει τον άνθρωπο..., και είμαστε πιο κοντά σ’ αυτόν, από την σφαγίτιδα φλέβα του» (Σούρα αλ Καφ 18:16).
Ο Θεός ενυπάρχει σε ό,τι κοσμεί το Σύμπαν, στα πάντα, και όχι μονάχα στους ανθρώπους, όπως πιστεύουν πολλοί... Δεν υπάρχουν ασήμαντες γωνιές για τον Θεό, δεν υπάρχουν μέρη μιαρά και ανίερα, όπως νομίζουν άνθρωποι ανόητοι και υπερόπτες... Ο Στωικός φιλόσοφος Κλεάνθης (330-232 π.Χ.) και ο Άρατος ο Σολεύς (315-240 π. Χ.) είχαν διακηρύξει, ο μεν πρώτος στο έργο του Ὕμνος εἰς Δία, ενώ ο δεύτερος στο έργο του Φαινόμενα, την αλήθεια, που δανείστηκε ο Παύλος, μιλώντας στους Αθηναίους: «ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν, ὡς καί τινες τῶν καθ' ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασιν· τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν», (Πράξεις των Αποστόλων 17:28). Αυτή η αλήθεια, αποτελεί τον πυρήνα του tawhid, της κατ’ εξοχήν θεμελιώδους έννοιας της κοσμοθέασης του Ισλάμ, που αναφέρεται στην ενότητα και στην μοναδικότητα του Θεού, ως Πηγής της Ζωής στο Σύμπαν!
Ένας από τους συντάκτες της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου των Ηνωμένων Εθνών (1948) υπήρξε ένας διαπρεπής Μουσουλμάνος Νομικός, Δικαστής και λόγιος, με καταγωγή από το Πακιστάν, ο Muhammad Zafrulla Khan (1893-1985). Είχε διατελέσει Πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών και Πρόεδρος του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Ανάμεσα στα πολλά ενδιαφέροντα έργα που έχει συγγράψει ο Muhammad Zafrulla Khan είναι και το έργο με τίτλο «Islam and Human Rights», που εκδόθηκε πρώτη φορά το 1967. Η βαρύτητα του έργου έγκειται στο γεγονός, ότι ένας από τους συντάκτες της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Ο.Η.Ε. και Μουσουλμάνος, προσεγγίζει το πάντοτε επίκαιρο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη σκοπιά του Ισλάμ, έτσι όπως προβάλλονται στο κεφαλαιώδες υπόμνημα της Διεθνούς Κοινότητας, που είχε συνταχθεί ενόσω ήταν νωπές οι πληγές μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Στο Κοράνιο, που όπως ειπώθηκε φανερώθηκε στο προσκήνιο της ιστορίας τον 7ο αιώνα μ. Χ., προβάλλεται ως θεμελιώδης αρχή διακυβέρνησης, η συμβουλευτική συζήτηση, γνωστή στα αραβικά ως Shura (شُورَىٰ). Προβάλλεται η αξία της συλλογικής λήψης αποφάσεων και ο διάλογος και απορρίπτεται η αυταρχικότητα ή η ηγεμονική διακυβέρνηση, κατά τα πρότυπα της απόλυτης μοναρχίας.
Η λέξη ‘Shura’ αποδίδεται ως διαβούλευση, συμβουλή ή συζήτηση. Περιλαμβάνει την αναζήτηση διαφορετικών προοπτικών για την επίτευξη της καλύτερης δυνατής απόφασης. Το Κοράνιο στην σούρα Ash-Shura (42:38), επαινεί τους πιστούς που «διευθετούν τις υποθέσεις τους με αμοιβαία διαβούλευση». Στην σούρα Ali ‘Imran (3:159), ο Προφήτης Μωάμεθ δέχεται την υπόδειξη να συμβουλεύεται τους συντρόφους του, αποδεικνύοντας, ότι ακόμη και ένας ηγέτης που πιστεύεται ότι καθοδηγείται από τον Θεό ασκεί τα ηγετικά του καθήκοντα μέσω της διαβούλευσης και όχι αυταρχικά.
Ο σκοπός της ‘shura’ είναι η αποτροπή της κατάχρησης εξουσίας, η καθιέρωση της λογοδοσίας της ηγεσίας και η διασφάλιση αποφασιστικής λειτουργίας του θεσμού της δικαιοσύνης.
Καθεμιά και καθένας που θα κάνει τον κόπο να διαβάσει όλες τις παραπάνω σκέψεις, ας απαντήσει με ανοιχτό μυαλό και απαλλαγμένος από κάθε λογής προκαταλήψεις, αν το Ισλάμ είναι ξένο ή είναι ένα πολύτιμο κομμάτι της κληρονομιάς πολιτισμού της Ευρώπης!
Τα φιλελεύθερα και προοδευτικά κινήματα εντός του Ισλάμ προσεγγίζουν την ομοφυλοφιλία, με την αξίωση ‘δημιουργικής’ ερμηνείας ή επανερμηνείας τόσο του ιερού Κορανίου, όσο και των γενικά αποδεκτών κειμένων, που αναφέρονται στην ζωή και σε διδαχές του Προφήτη Μωάμεθ και δεν συγκρούονται με το κορανικό μήνυμα. Κατά την συνεχή και ανύστακτη διαδικασία της δημιουργικής προσέγγισης κυρίως του Κορανίου, δίδεται θεμελιώδης βαρύτητα στην κοινωνική δικαιοσύνη και διαχωρίζεται ο έμφυτος σεξουαλικός προσανατολισμός από τις παραδοσιακές ‘νομικές’ προσεγγίσεις. Η δημιουργική ερμηνεία του κορανικού κειμένου, αφορά έναν τρόπο ερμηνετικής προσέγγισης και άλλων «ιερών» κειμένων (Εβραϊκή Βίβλος, Καινή Διαθήκη, Ουπανισάντ, Μπαγκαβάντ Γκιτά κ.ά.), με σημαντικό χαρακτηριστικό την λήψη σοβαρά υπόψη από τους μελετητές της ιστορικότητας επί μέρους στοιχείων του ιερού κειμένου.
Η επικρατούσα συντηρητική, έως έντονα αναχρονιστική ισλαμική ακαδημαϊκή κοινότητα θεωρεί τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις ως απαγορευμένες (haram), ενώ οι φιλελεύθεροι ακαδημαϊκοί και οι queer Μουσουλμάνοι υποστηρίζουν, ότι η πίστη περιλαμβάνει τη σεξουαλική και έμφυλη ποικιλομορφία.
Ένα ζήτημα που αφορά την αντιμετώπιση της ομοφυλοφιλίας στο Ισλάμ και γενικότερα, ό,τι αναφέρεται στην ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, είναι η κορανική διήγηση στον προφήτη Λωτ (Λουτ στα αραβικά) και τα συμβάντα στα Σόδομα και Γόμορρα. Οι προοδευτικοί ακαδημαϊκοί στο Ισλάμ, για το συγκεκριμένο ζήτημα, προβάλλουν την ανάγκη μιας εκ νέου ερμηνευτικής προσέγγισης του όλου θέματος στο Κοράνιο, λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της νεοτερικότητας: Στην ιστόρηση περιστατικών του προφήτη Λωτ στο Κοράνιο, καταδικάζεται η αρπακτική συμπεριφορά, η άρνηση παροχής φιλοξενίας και οι μη συναινετικές πράξεις, που αντιπαραβάλλονται στις σχέσεις αγάπης και αφοσίωσης μεταξύ ανθρώπων του ιδίου φύλου.
Οι ερευνητές Μουσουλμάνοι, που προβάλλουν την ανάγκη λήψης υπόψη της ιστορικότητας κατά την ερμηνευτική προσέγγιση του Κορανίου, επισημαίνουν και πολύ ορθά, κατά τη γνώμη μου, ότι τα προ-νεωτερικά αραβικά ισλαμικά κείμενα, δεν διέθεταν ένα άμεσο ισοδύναμο με τη σύγχρονη, βασισμένη στην ταυτότητα έννοια του σεξουαλικού προσανατολισμού, που σημαίνει, ότι οι κλασικές καταδίκες στόχευαν συγκεκριμένες πράξεις, αγνοώντας εξ αντικειμένου την εσωτερική ταυτότητα του προσώπου.
Οι μεταρρυθμιστικές απόψεις στην ερμηνευτική του Κορανίου, υποδηλώνουν ότι η ανθρώπινη ποικιλομορφία, συμπεριλαμβανομένων των διαφορετικών σεξουαλικών προσανατολισμών, είναι μέρος της δημιουργίας του Θεού και πρέπει να αντιμετωπίζονται με τήρηση της ισότητας και προσήλωσης στη διαφύλαξη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Εντός του Ισλάμ έχουν δημιουργηθεί ομάδες ή φιλελεύθερα Τεμένη, όπως και οργανισμοί, που συνηγορούν και αγωνίζονται για την αποδοχή χωρίς διακρίσεις Μουσουλμάνων που ανήκουν στην ΛΟΑΤΚΙ+ Κοινότητα.
Περιορίζομαι να αναφέρω το μουσουλμανικό Τέμενος Ibn Rushd-Goethe στο Βερολίνο, που ίδρυσε η Γερμανίδα Δικηγόρος (τουρκοκουρδικής καταγωγής) Seyran Ateş, τον οργανισμό Muslims for Progressive Values, με έδρα τις ΗΠΑ και δράση και στην Μαλαισία, το ερευνητικό κέντρο Muslim Educational Centre of Oxford (U.K.), που ίδρυσε και διευθύνει ο Δρ Taj Hargey.
Πολλοί queer Μουσουλμάνοι καθοδηγούνται έμπρακτα στην πίστη τους, δίνοντας προτεραιότητα στις προσωπικές σχέσεις με τον Θεό και υποστηρίζοντας βάσιμα, ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αγάπη και η κοινωνική δικαιοσύνη είναι κεντρικές αξίες του Ισλάμ.
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Τούτο το μελέτημα το αφιέρωσα στη μνήμη του Louis Massignon, ο οποίος υπήρξε πιστός Καθολικός Χριστιανός και Ελληνοκαθολικός Μελχίτης Ιερέας. Ως ερευνητής και ακαδημαϊκός άνοιξε απροκατάληπτους ορίζοντες στην προσέγγιση και κατανόηση του Ισλάμ, κυρίως στους κόλπους της Καθολικής Εκκλησίας και έχει συμβάλλει στις θέσεις που αποτυπώνονται στην Διακήρυξη Nostra Aetate (1965) της Β΄Βατικανής Συνόδου έναντι του Ισλάμ. Η αφιέρωση επίσης στη μνήμη του William Montgomery Watt, είναι επίσης επιβεβλημένη. Ο Watt υπήρξε Ιερέας της Επισκοπελιανής Εκκλησίας της Σκωτίας (μέλους της Αγγλικανικής Κοινωνίας), ακαδημαϊκός και ερευνητής του Ισλάμ. Όπως και ο Massignon άνοιξε νέους ορίζοντες στην κατανόηση του μουσουλμανικού κόσμου και της κοσμοθέασης του Ισλάμ, με βαθύ σεβασμό. Θεωρώ χρέος πνευματικής εντιμότητας να τιμήσω την μνήμη του αγίου Φραγκίσκου της Ασσίζης, που το 1209 , κατά την 5η Σταυροφορία, συναντήθηκε στη Δαμιέτη της Αιγύπτου με τον Σουλτάνο Μαλίκ αλ Καμίλ, Μουσουλμάνο της χώρας του Νείλου, και μετά από την συνάντηση εκείνη, εγκατέλειψε την προσπάθεια «ευαγγελισμού» των Μουσουλμάνων και επέστρεψε στην Ιταλία. Ο άγιος Φραγκίσκος στο πρόσωπο του Σουλτάνου Μαλίκ συνάντησε έναν άνθρωπο που λάτρευε αυθεντικά τον Θεό, κατανοώντας τον ένθεο χαρακτήρα της πίστης του και πως ήταν περιττή κάθε προσπάθεια προσηλυτισμού.
©Γιώργος Δούδος
25/03/2026-30/07/2026
No comments:
Post a Comment