Η ΟΔΥΝΗ ΤΟΥ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ

Η πίστη των χριστιανικών εκκλησιών, θεμελιώνεται σε έναν Κενό Τάφο, μνημείο της Ανάστασης του Ιησού Χριστού. Κι αυτό ισχύει ανεξάρτητα από την ομολογιακή ταυτότητα ή παράδοση που επικαλείται κάθε επί μέρους εκκλησία.

Όταν προσευχόταν ο Κύριος Ιησούς στον Κήπο της Γεθσημανή, πλημμυρισμένος αγωνία, τότε που ο ιδρώτας Του έπεφτε στη γη, λες και ήταν θρόμβοι αίματος (Λουκά 22:44), ανάμεσα στις άλλες ικεσίες προς τον Πατέρα είχε πει και τούτα τα λόγια: Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου οὓς δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἓν καθὼς ἡμεῖς (Ιωάννη 17:11).

Η συντριπτική πλειοψηφία των Χριστιανών της γης, πορεύονται ήδη την Εβδομάδα των Παθών, προσμένοντας να ζήσουν, μέσα στο μυστήριο της Εκκλησίας, την Ανάσταση του Χριστού, την ερχόμενη Κυριακή (21 Απριλίου). Οι Χριστιανοί, μιας οικογένειας εκκλησιών, -(Ελληνορθόδοξη Εκκλησία, Κοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία, Αρμενική Ορθόδοξη Εκκλησία, Συρορθόδοξη Εκκλησία, Ελληνοκαθολική Εκκλησία της Ουκρανίας)-, θα βηματίσουν νοερά, ακολουθώντας τον Κύριό τους Ιησού Χριστό στην Οδό του Μαρτυρίου (Via Dolorosa), την μεθεπόμενη εβδομάδα και δεν συνεορτάσουν το Πάσχα από κοινού με τους αδελφούς τους. Η Ανάσταση γι’ αυτούς τους Χριστιανούς θα εορτασθεί στις 28 Απριλίου.

Αυτή η κατάσταση, το λέω με βαρειά καρδιά, μου φαίνεται σαν προδοσία, απόλυτη ανυπακοή στην ιερή παρακαταθήκη που άφησε ο Χριστός στον Κόσμο, την ώρα της προσευχής της αγωνίας Του στον κήπο του Όρους των Ελαιών, όταν παρακαλούσε “ἵνα ὦσιν τετελειωμένοι εἰς ἕν” οι μαθητές Του και όσοι, στη διαδρομή των αιώνων θα πίστευαν στο μήνυμα του Ευαγγελίου και στην αλήθεια του Κενού Τάφου.

Η διαφορά στον χρόνο εορτασμού του ημετέρου Πάσχα, κατά τον Κανόνα της Αναστάσεως του Ιωάννου του Δαμασκηνού, ανάμεσα στους Χριστιανούς, τί άλλο μπορεί να καταδεικνύει, αν όχι το ότι δεν είμαστε “τετελειωμένοι”. Με άλλα λόγια, είμαστε λειψοί στην Αγάπη, ανώριμοι πνευματικά. Κι ενώ δεν κρατούμε κλειστό το στόμα, όταν πρόκειται για λόγια που προκαλούν αντιμαχίες, ως προς το ποιος τηρεί κατά γράμμα και ορθά όσα προέβλεψαν οι Πατέρες της Πρώτης Συνόδου της Νίκαιας ως προς τον εορτασμό του Πάσχα, αγνοούμε ότι “μείζων... ἡ ἀγάπη” (Α΄Κορινθίους 13:13). Γιατί “αὕτη ἐστὶν ἡ ἀγγελία ἣν ἠκούσατε ἀπ' ἀρχῆς, ἵνα ἀγαπῶμεν ἀλλήλους...Τεκνία μου, μὴ ἀγαπῶμεν λόγῳ μηδὲ τῇ γλώσσῃ, ἀλλ' ἐν ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ” (Α΄Ιωάννου 3:11,18).

Σχεδόν όλοι οι Χριστιανοί, όποια επί μέρους παράδοση και αν ακολουθούν, πριν από το Πάσχα καλούνται να διέλθουν την Μεγάλη Σαρακοστή. Μια περίοδος ημερών, που στην καρδιά της βρίσκεται η μετάνοια! Συχνά, περιορίζουμε την μετάνοια στην τήρηση νηστείας, στη συχνή παρακολούθηση ακολουθιών στην εκκλησία, πέραν της Κυριακής, ενώ μας ξεφεύγει το ουσιώδες: Μετάνοια σημαίνει μεταστροφή του νου, ανατροπή στην καρδιά, αν θέλουμε να ζήσουμε Ανάσταση Χριστού!

Αυτήν την Σαρακοστή, η μετάνοιά μας ας γίνει άδειασμα της καρδιάς από λόγια που φέρνουν διχασμό και ας αφεθούμε επί τέλους να γεμίσουμε Αγάπη, μιας και ο Θεός είναι Αγάπη (Α΄ Ιωάννη 4:16)....

Δεν είναι μόνον η φανέρωση του σχίσματος ανάμεσα στους Χριστιανούς με την διαφορά χρόνου ως προς τον εορστασμό του Πάσχα. Αποτελεί, τουλάχιστον έτσι φαντάζει στο φτωχό μυαλό μου, σκάνδαλο το γεγονός, ότι οι Χριστιανοί δεν είναι άξιοι να φυλάνε οι ίδιοι τα κλειδιά του Ναού της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ! Από το 1187, δηλαδή εδώ και περισσότερα από οκτακόσια χρόνια, οι διάφορες Εκκλησίες που μοιράζονται το Ιερό του Παναγίου Τάφου, δεν είναι σε θέση να ομονοήσουν μεταξύ τους, ως προς το ποιος θα κρατά της κλειδιά της πιο ιερής εκκλησίας της Χριστιανοσύνης. Τα κλειδιά της εκκλησίας αυτής τα φυλά η χασεμίτικη οικογένεια των Μουσουλμάνων Joudeh Al Husseini. Μάλιστα σε μια συνέντευξή του ο κ. Adeeb Jawad Joudeh Al Husseini, ο σημερινός φύλακας του κλειδιού του Παναγίου Τάφου, είχε δηλώσει, ότι πρόκειται για την μόνη περιουσία της οικογένειάς του και είναι τιμή, όχι μόνο για την οικογένειά του, αλλά για τους Μουσουλμάνους όλου του κόσμου!

Στην θεία λειτουργία του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, που με αυτήν τελείται τις περισσότερες Κυριακές του έτους, αλλά και σε άλλες ευκαιρίες η Ευχαριστιακή Σύναξη στις Ελληνορθόδοξες και στις Ελληνοκαθολικές Εκκλησίες σε όλο τον κόσμο, υπάρχει μια τρομερή εξομολογητική ευχή, που αναπέμπει ο λειτουργός: “ὑπέρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων καί τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων” (πρώτη ευχή των πιστών). Τί άλλο να ευχηθούμε τέτοιες μέρες, που ζούμε την απαντοχή της Λαμπροφόρου Αναστάσεως, παρά να αφεθούν οι Επίσκοποι και οι Ιερείς όλων των Εκκλησιών, που στηρίζουν την πίστη τους στον Κενό Τάφο, στην πνοή του Αγίου Πνεύματος, στην δύναμη και στη χάρη του Παρακλήτου, ώστε επί τέλους η ευχή κατά την Ευχαριστιακή Σύναξη “ὑπέρ τῆς τῶν πάντων ἑνώσεως” να είναι απόλυτα αισθητή και όχι μονάχα μια ευχή “ιερής ρουτίνας”. Αμήν.

Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΑΒΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ

Σήμερα στην Σαουδική Αραβία η χριστιανική παρουσία, δημόσια, είναι ανεπίτρεπτη. Παρόλα αυτά, αρχαιολογικά ευρήματα, που ανακαλύφθηκαν το 2014 από μια κοινή αποστολή Γάλλων και Σαουδαράβων Αρχαιολόγων, στην πόλη Najran, στα νότια της Σαουδικής Αραβίας και στα σύνορα της χώρας με την Υεμένη, αποκάλυψαν ότι στην Αραβική Χερσόνησο υπήρχαν Χριστιανοί, όπως και Εβραίοι. 

Τα ευρήματα αναφέρονται σε επιγραφές, με χαρακτηριστικό γνώρισμα το σημείο του σταυρού και αποδεικνύουν χριστιανική παρουσία, τουλάχιστον 150 χρόνια πριν από την εμφάνιση του Ισλάμ. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες η ανθούσα τότε χριστιανική κοινότητα της Najran ανήκε στην Ασσυριακή Εκκλησία της Ανατολής, που θεωρούνταν νεστοριανή.

Οι επιγραφές που αποκάλυψαν οι Αρχαιολόγοι είναι στην συριακή-αραμαϊκή γλώσσα, κάτι που δείχνει την σχέση των Χριστιανών της Αραβίας με τους Χριστιανούς της Συρίας.

Όταν ο Μωάμεθ, καταδιωγμένος από την Μέκκα, κατέφυγε στην Yathrib, μια πόλη που είχε εποικισθεί από Εβραίους και έμελλε να γίνει η δεύτερη ιερή πόλη του Ισλάμ ως Μεντίνα, δέχθηκε μια πολυμελή αντιπροσωπεία Χριστιανών από την Najran. Οι Χριστιανοί αυτοί, με επικεφαλής επίσκοπο ή ιερείς, ήθελαν να έρθουν σε επαφή με τον Μωάμεθ και να ανταλλάξουν απόψεις περί του προσώπου του Ιησού Χριστού. Μάλιστα ο Μωάμεθ, παρά τις αντιρρήσεις συντρόφων του, παραχώρησε στους Χριστιανούς το μικρό τότε τέμενος των Μουσουλμάνων, για να τελέσουν τις ακολουθίες τους.

Οι επίγονοι του Μωάμεθ ακύρωσαν έμπρακτα το πνεύμα σεβασμού και ανεκτικότητας, που είχε δείξει ο Προφήτης προς τους Χριστιανούς και αρκετά σύντομα, η χριστιανική παρουσία στην Αραβική Χερσόνησο ήταν εντελώς απούσα, καθόσον οι Χριστιανοί καταδιώχτηκαν μέχρι αφανισμού, ώσπου ήρθε η αρχαιολογική έρευνα να αποκαλύψει την αλήθεια για την παρουσία της Εκκλησίας του Χριστού στην Αραβική Χερσόνησο.

Στην φωτογραφία, έντοιχη μαρτυρία χριστιανικής παρουσίας σε αραβική πολίχνη.

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΟΒΙΚΗΣ ΑΡΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

g_doudos@yahoo.com

Ο Δήμος της Ηρωϊκής Πόλης Νάουσας είναι παρών στο διαδίκτυο με τον δικό του ιστοχώρο, www.naoussa.gr. Χωρίς περιττούς ενθουσιασμούς θα μπορούσα να πω, ότι η διαδικτυακή παρουσίαση της Νάουσας είναι μάλλον συμπαθητική.

Όπως είναι αναμενόμενο, στον παραπάνω ιστοχώρο της μακεδονικής Νάουσας, γίνεται παρουσίαση της πόλης και της ιστορίας της. Μπορεί ο επισκέπτης να πληκτρολογήσει την ένδειξη «παλαιότερη ιστορία της πόλης» και αμέσως πιο κάτω την ένδειξη «επανίδρυση».

Και να τί πληροφορείται ο φιλομαθής επισκέπτης, κατά κάποιον τρόπο επίσημα, σχετικά με το παρελθόν της Νάουσας, από τον ίδιο τον Δήμο της πόλης.

‘Παλαιότερη ιστορία της πόλης’: Στην ενότητα αυτών των πληροφοριών γίνεται αναφορά στις αρχαιότητες που ανέδειξε η αρχαιολογική έρευνα και συνδέονται με την Μίεζα, που μάλλον αυθαίρετα θεωρείται προδρομικός οικισμός της Νάουσας. Ο αναγνώστης, χωρίς καν να είναι ιστοριοδίφης θα καταπλαγεί, γιατί δεν πρόκειται να βρει καμιά απολύτως αναφορά ως προς την πόλη της Νάουσας. Απεναντίας, γίνεται λόγος για μια πολίχνη της ελληνιστικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας με το όνομα Μίεζα. Υπό το καθεστώς της ‘Νέας Αρχιτεκτονικής της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, πιο γνωστό ως ‘Πρόγραμμα Καλλικράτης’’, οι περιοχές των καταργημένων Κοινοτήτων Κοπανού και Λευκαδίων, όπου βρίσκονται αρχαιότητες, κυρίως ενδιαφέροντες μακεδονικοί τάφοι, που συνδέονται με την Μίεζα, ανήκουν στα όρια του διευρυμένου Δήμου Νάουσας. Οπότε θα ήταν πιο ακριβές και αξιόπιστο η επικεφαλίδα της παραπάνω ενότητας να είναι: ‘Παλαιότερη ιστορία της γύρω περιοχής της πόλης’.

Πληκτρολογώντας «επανίδρυση», ο φιλόμουσος αναγνώστης ενημερώνεται για τη ‘νεότερη ιστορία της Νάουσας, μετά την επανίδρυσή της’ και μαθαίνει τα εξής χαριτωμένα: «Αντίθετα με τις γειτονικές Βέροια και Έδεσσα, που έχουν συνεχή παρουσία στο χώρο, στην περιοχή της σημερινής Νάουσας παρατηρείται ένα σημαντικό χρονικό κενό στην κατοίκιση του χώρου με οργανωμένη μορφή οικισμού. Η αποσύνθεση των αρχαιότερων οικιστικών μορφωμάτων πρέπει ν' αναζητηθεί σε αρκετά προγενέστερες εποχές, με αρχή την όψιμη ρωμαιοκρατία και τους σκοτεινούς χρόνους που ακολούθησαν. Η τοπική παράδοση και άλλες έμμεσες ιστορικές μαρτυρίες τοποθετούν τον ανασυνοικισμό της σημερινής Νάουσας λίγο πριν από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) και λίγα χρόνια μετά την κατάληψη της Βέροιας από τους Τούρκους (1385-86). Αυτό έγινε στα πλαίσια μιας επιχείρησης επανεγκατάστασης των κατοίκων, που φοβισμένοι από τις παλιότερες, αλλά και από τις πιο πρόσφατες επιδρομές, είχαν βρει καταφύγιο σε δάση και σε ορεινά απρόσιτα σημεία στο όρος Βέρμιο, όπου αναγκάστηκαν να παραμείνουν για πολύ καιρό σε δύσκολες συνθήκες διαβίωσης. Ο τοπικός ιστορικός Ε. Στουγιαννάκης διασώζει μια ενδιαφέρουσα παράδοση για τον ανασυνοικισμό αυτό, με σαφείς αναφορές στο μύθο της Διδούς και του κομμένου σε λεπτές λωρίδες δέρατος βοδιού που περιέβαλε και καθόρισε τα σύνορα της πόλης».

Στην τοποθεσία που αναπτύχθηκε η πόλη Νάουσα δεν βρέθηκαν, έστω και ελάχιστα σπαράγματα, που να μαρτυρούν πως στην ίδια ακριβώς τοποθεσία υπήρξε κάποτε στο παρελθόν, μια πολίχνη ή έστω ένα χωριό, που η ύπαρξή του να ανατρέχει, είτε στους ελληνιστικούς, είτε στους ρωμαϊκούς χρόνους. Επομένως, το να μιλούμε για επανίδρυση της Νάουσας και για «ανασυνοικισμό» της, το λιγότερο που μπορούμε να πούμε, είναι πως πρόκειται για βιασμό ιστορικών δεδομένων.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, με το πρωτόκολλο των τότε μεγάλων δυνάμεων στο Λονδίνο (1830), υπό την αναμφίβολη επιρροή των φιλελλήνων ρομαντικών, άρχισε να οικοδομείται συγχρόνως και ο ελληνικός μύθος. Δηλαδή συγκροτήθηκε μια ελληνική εθνική ιδεολογία, που θεωρούσε το σύνολο των Ελλήνων υπηκόων του νεοσύστατου κράτους απογόνους των αρχαίων Ελλήνων!

Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η οθωμανική περίοδος του ελλαδικού χώρου, κατά την οποία αναπτύχθηκε η στ’ αλήθεια θαυμαστή κοινοτική ζωή των Ρωμιών, απογυμνώθηκαν κάθε τιμής και απωθήθηκαν στα ακραία περιθώρια του νεοσύστατου εθνικού κράτους των Νέων Ελλήνων.

Στην ιστοσελίδα του Δήμου Νάουσας, ακολουθείται η «εθνική γραμμή» του φιλελληνικού ρομαντισμού. Αγνοείται σκόπιμα το γενέθλιο συμβάν της πόλης της Νάουσας, προκειμένου να τραφεί η εθνικιστική φαντασίωση. Αναιρείται με τρόπο, λίγο αστείο, η ενδιαφέρουσα αλήθεια, ότι η Νάουσα, ή Νιάουστα ή Αγουστός, όπως την αποκαλούσαν οι Οθωμανοί ή Νέγκους, όπως την αποκαλούσαν οι Σλάβοι, υπήρξε μια πόλη που έχτισαν οι Οθωμανοί για να κατοικηθεί αποκλειστικά από Χριστιανούς, όπως και έγινε τουλάχιστον ως το 1822.

Αυτό που αποκρύπτει και αρνείται να προβάλλει για την πόλη, ο ανώνυμος συντάκτης των ‘ανιστορικών’ πληροφοριών του επίσημου ιστοτόπου του Δήμου Νάουσας, ενδεικτικά είναι τα εξής στοιχεία.

Η Νάουσα μολονότι δεν ανάγει την ύπαρξή της στην μακεδονική αρχαιότητα, όπως συμβαίνει με άλλες γειτονικές πόλεις της περιοχής, εντούτοις διαθέτει ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα και γοητευτικά στοιχεία, που κινούνται υπέροχα μεταξύ ιστορίας και μύθου και παραπέμπουν στην ίδρυσή της.

Υπάρχουν θρύλοι που αποδίδουν την ίδρυση της πόλης στον Οθωμανό στρατηγό Γαζή Εβρενός Μπέη και την τοποθετούν χρονικά στο δεύτερο μισό του 14^ου αιώνα (Ευστάθιος Στουγιαννάκης, Ιστορία της πόλεως Ναούσης Έδεσσα 1924, σσ. 37-44). Μάλλον όμως φαίνεται πιο σωστό, η Νάουσα να ιδρύθηκε από τον Αχμέτ Εβρενόσογλου, εγγονό του Γαζή Εβρενός, τον 15^ο αιώνα, ο οποίος είχε αναθέσει στον παιδαγωγό του, Σεΐχη Αμπντουλλάχ αλ Ιλαχί, να εποπτεύει την οικοδόμηση της νέας πόλης (Michael Kiel, Yenice Vardar (Vardar Yenicesi – Giannitsa) Byzantina Neerlandica 3, 1972, 300-39). Εξ αρχής, η Νάουσα είχε χτισθεί από τους Οθωμανούς για να οικισθεί αποκλειστικά από Χριστιανούς και προικίσθηκε με ποικίλα προνόμια, διαθέτοντας αυτονομία διοικητική και φορολογικές ατέλειες (Ε. Στουγιαννάκης, ό.π., σσ. 51-54).

Ως τον 18^ο αιώνα δεν υπάρχουν σημαντικές πληροφορίες για την πόλη της Νάουσας. Το 1705, σημειώνεται ανταρσία των κατοίκων της πόλης, που αντέδρασαν στη στρατολόγηση νέων για την στελέχωση του σώματος των Γενιτσάρων (ντεβσιρμέ). Μάλιστα σκότωσαν τους Οθωμανούς στρατιωτικούς, που ήταν εντεταλμένοι με την στρατολόγηση. Η ανταρσία εξελίχθηκε σε στάση κατά της οθωμανικής εξουσίας, όταν περίπου εκατό άνδρες, με επικεφαλής τον Ζήσο Καραδήμο και τους δυο γιους του σχημάτισαν ένοπλη συμμορία, η οποία διατρέχοντας βουνά και πεδιάδες των περιοχών Βέροιας και Νάουσας, λήστευαν και σκότωναν τους ανυπεράσπιστους Μουσουλμάνους των χωριών. Τελικά η ανταρσία αυτή καταλύθηκε από τον στρατό και όσοι από τους στασιαστές είχαν συλληφθεί εκτελέστηκαν. Η στάση των Ναουσαίων κατά της στρατολόγησης νέων και τα αιματηρά περιστατικά που επακολούθησαν, μάλλον οδήγησαν τις οθωμανικές αρχές να μην προβούν πλέον σε στρατολόγηση νέων από τη Νάουσα, όπως μπορεί να συναχθεί από την έλλειψη σχετικών διαταγών, είτε του Σουλτάνου, είτε του Μπεηλέρμπεη της Ρούμελης, στο αρχείο του Ιεροδικείου της Βέροιας. Πάντως τα παραπάνω γεγονότα της Νάουσας αποτέλεσαν τον επίλογο του θεσμού του ντεβσιρμέ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους Εκδοτική Αθηνών τ. Ι, Αθήνα 1974 σ. 65, Ι. Κ. Βασδραβέλλης επιμ., Ιστορικά Αρχεία Μακεδονίας Β΄, Αρχείον Βεροίας-Ναούσης (1598-1886), Θεσσαλονίκη 1954, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών). Η Νάουσα της οθωμανικής περιόδου μολονότι μικρή πόλη σε πληθυσμό, λόγω της θέσης και των προνομίων της, ανέπτυξε τον κοινωνικό ιστό της ως αστικό κέντρο. Εκτός από τη γεωργία, οι κάτοικοί της ασχολήθηκαν με επιτυχία με προδρομικές μορφές βιομηχανικής παραγωγής αγαθών και με το εμπόριο. Κατά την επανάσταση του Βερμίου το 1822, η Νάουσα αναδείχθηκε επίκεντρό της. Ο ιστορικός της Επανάστασης του 1821 και πρώτος πρωθυπουργός της αυτόνομης Ελλάδος Σπυρίδων Τρικούπης γράφει τα ακόλουθα σχετικά: «Η πόλις της Ναούσης διά το πλήθος των κατοίκων της Χριστιανών, Ελλήνων και Βουλγάρων, διά τους πόρους της και διά το περιτείχισμά της, εφάνη προσφυές ορμητήριον των κατ’ εκείνα τα μέρη επαναστατικών κινημάτων….» (Σπ. Τρικούπη, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, 2^ος τ., Λονδίνο 1860). Στο σημείο τούτο είναι αναγκαία μια διευκρίνιση. Ως Βούλγαροι χαρακτηρίζονταν εκείνη την εποχή αλλά και αργότερα, όλοι οι γηγενείς κάτοικοι της Μακεδονίας, που είχαν ως μητρική γλώσσα τα σλαβικά μακεδονικά. Στη Νάουσα είχαν εγκατασταθεί από τα γύρω χωριά, κυρίως του Βερμίου, πολλές οικογένειες σλαβικής γλωσσικής ταυτότητας και σ’ αυτούς αναφέρεται προφανώς ο Τρικούπης, μιλώντας για Βουλγάρους της πόλης.

Ο ιστορικός της πόλεως Ε. Στουγιαννάκης, αναφέρει τον Θεοφάνη τον Νέο, πολιούχο της Νάουσας και τον Σεχ Λεαή ως οσίους και πατέρες της πόλης (Ε. Στουγιαννάκης, ό.π. σ. 31). Ο Σεχ Λεαή είναι εκδοχή από παραφθορά του ονόματος του Σεΐχη Αμπντουλλάχ αλ Ιλαχί, που αναφέραμε πιο πάνω και υπήρξε από τους πιο σημαντικούς Σούφι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά την εποχή του. Είχε σχετισθεί με τον κοινωνικό επαναστάτη Σεΐχη Μπεντρετίν Σιμάβναλη, που οι Οθωμανοί κρέμασαν δημόσια στην πόλη των Σερρών και τον είχε υπερασπισθεί στην Κωνσταντινούπολη. Μετά απ’ αυτήν την πρωτοβουλία, η παραμονή του στην πρωτεύουσα ήταν επισφαλής και ο Γαζή Εβρενός Μπέη, που τον σεβόταν ιδιαίτερα, του πρόσφερε θέση παιδαγωγού των παιδιών της οικογένειάς του. Έτσι βρέθηκε στην κεντρική Μακεδονία. Η μνήμη του αγίου Θεοφάνη διατηρείται ζωντανή, ενώ η μνήμη του Σεΐχη Αμπντουλλάχ αλ Ιλαχί ωθείται στα υπόγεια της ιστορικής λήθης….

(2013-2019)

Σκέψεις του πρωινού...

Έρχεται η στιγμή, που η μοίρα σου ως ανθρώπου σε υποχρεώνει, να δεις κατάματα την αλήθεια, πως η ανηφόρα έχει πάψει πια να είναι δυνατότητα για σένα. Σου μένει ένα χρέος αξιοπρέπειας, απέναντι στον εαυτό σου, να αποδεχθείς την μοναδική πλέον πραγματικότητα· να διαχειριστείς με ευπρέπεια τον βιολογικό σου κατήφορο, ως τη στιγμή, που θα αποδεσμευτείς από τα εγκόσμια. Τέτοιες στιγμές, καταλαβαίνεις πόση σοφία κρύβει η ευχή της Εκκλησίας, κατά την θεία λειτουργία: “Χριστιανὰ τὰ τέλη τῆς ζωῆς ἡμῶν, ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα, εἰρηνικά...”. Σταυρώνεις τα χέρια και ψελλίζεις την ευχή, τα τέλη της ζωής σου, να είναι ανώδυνα, χωρίς ντροπές και προπάντων ειρηνικά. Οι αγωνίες, οι τύψεις, που στα έσχατα σε ταράζουν σύγκορμο, διώχνοντας τον λιγοστό ύπνο μακριά απ’ το μαξιλάρι σου τις νύχτες, είναι ολωσδιόλου περιττές. Το να σε κυνηγούν οι Ερινύες ενόσω πορεύεσαι να συναντήσεις την δύση του βίου σου, είναι τρομερή κατάσταση. Για τούτο, ψέλλιζε συνεχώς, νύχτα μέρα: Τα τέλη της ζωής ειρηνικά, κλείνοντας την ευχή με το “Αμήν”.

Θεσσαλονίκη, Ντεπώ 24/02/2019

Κυριακή του Ασώτου

In Memoriam Farrokhroo Parsa

Η Farrokhroo Parsa εκτελέστηκε στις 8 Μαΐου του 1980, αφού καταδικάσθηκε σε θάνατο από επαναστατικό δικαστήριο της Τεχεράνης. Υπήρξε γιατρός, πολιτικός και είχε διατελέσει Υπουργός Παιδείας στο Ιράν, πριν από την επικράτηση της Ιρανικής Επανάστασης του Αγιατολλάχ Χομεϊνί. Ήταν μια αγωνίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών και τις ίσες ευκαιρίες στην μόρφωση, ακολουθώντας τα χνάρια της μητέρας της Fakhr-e Āfāgh, που εξέδιδε το περιοδικό “Ο Κόσμος της Γυναίκας”. Όταν εγκαθιδρύθηκε η Ισλαμική Δημοκρατία η Farrokhroo Parsa αρνήθηκε να φορέσει το τσαντόρ, που είχε επιβληθεί από το νέο καθεστώς ως γυναικεία ενδυμασία. Ήταν μια πράξη αμφισβήτησης της ισλαμιστικής θεοκρατίας των Μολλάδων. Υπήρξε ένα από τα σημαντικά θύματα της λεγόμενης “Ισλαμικής Πολιτιστικής Επανάστασης” (1980-1983), που οργάνωσε το καθεστώς, με σκοπό να ευθυγραμμιστούν οι πνευματικοί άνθρωποι της χώρας με το επαναστατικό και πολιτικό Ισλάμ.

Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν γιορτάζει με ποικίλους πανηγυρισμούς, την εγκαθίδρυση του επαναστατικού καθεστώτος πριν σαράντα χρόνια.

Είναι μια ευκαιρία να τιμήσουμε τη μνήμη της Farrokhroo Parsa, που αμφισβήτησε εξαρχής την βαρβαρότητα του ισλαμιστικού καθεστώτος και δεν φοβήθηκε τον θάνατο, προκειμένου να διαφυλάξει την αξία της ύπαρξής της και το ελεύθερο φρόνημά της.

Στο τελευταίο γράμμα από τη φυλακή προς τα παιδιά της, η Farrokhroo Parsa, είχε γράψει: “Είμαι γιατρός κι έτσι δεν φοβάμαι το θάνατο. Ο θάνατος είναι μια στιγμή και τίποτα περισσότερο. Είμαι έτοιμη να δεχθώ το θάνατο με ανοιχτά χέρια, παρά να ζήσω με ντροπή, παρά να ζω αναγκασμένη να κρύβομαι. Δεν πρόκειται να υποκύψω σε εκείνους που περιμένουν να εκφράσω τη λύπη μου, για τα πενήντα χρόνια των προσπαθειών μου για ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Δεν είμαι έτοιμη να φορέσω το τσαντόρ για να επιστρέψω στην ιστορία”.

Στη φωτογραφία, η Farrokhroo Parsa μπροστά από το επαναστατικό δικαστήριο το 1979, που την καταδίκασε σε θάνατο. 

Η Farrokhroo Parsa ονομάσθηκε γυναίκα για όλες τις εποχές!

14/02/19

Η απώλεια του Ποιητή....

Οι Ποιητές, οι Προφήτες και οι Σαλοί

κρατούν τον Κόσμο

μακριά από την καταστροφή

υφαίνοντας την Αγιότητα

τριγύρω μας.

Οι Ποιητές, οι Προφήτες και οι Σαλοί

μένουν στην καταφρόνια

των ισχυρών κάθε λογής

που αρκούνται στην ικανοποίηση

της σαθρής όψης

των φαινομένων.

Οι Ποιητές, οι Προφήτες και οι Σαλοί

είναι ευλογημένοι

γιατί μεταγγίζουν στις ψυχές μας

τον Λόγο

φυλάγοντας τις συνειδήσεις μας

ξύπνιες,

τουλάχιστον εκείνων που το αποζητούν.

Ο Ποιητής, που η γη δέχεται το σκήνωμά του στον κόρφο της

δεν εγκαταλείπει τον Κόσμο

μα ξαγρυπνά μαζί μας,

όπως συνέβαινε πάντα,

όταν κυκλοφορούσε ανάμεσά μας

με την ανάσα του και την σάρκα του.

Ο Ποιητής, που η γη δέχεται το σκήνωμά του στον κόρφο της

αφουγκράζεται τις αγωνίες και τους στεναγμούς μας

ευφραίνεται με τις χαρές μας

γιατί ο θάνατος δεν αγγίζει την ύπαρξή του.

Μονάχα σε μας, μένει η πίκρα της απώλειας

στο στόμα, εξαιτίας της ολιγοπιστίας μας.

3 Ιανουαρίου 2018

Στη μνήμη του Μάρκου Μέσκου, του Ποιητή

Λόγου φανέρωσις ἐν σαρκί

Ἀπό σοῦ τόκου Λόγε

κενόν πάσης δόξης ἑαυτόν ἔδειξας

μορφήν περικαθάρματος ἐνδυθείς.

Ἐσαρκώθης γάρ δή, τῶν στερομένων

παρ᾿ ἀνθρώποις δόξης καί τιμῆς χάριν,

οἵαν παρά Πατρός ἐκέκτηντο,

ὡς κατ᾿εἰκόνα καί καθ᾿ὁμοίωσιν ἑαυτοῦ

πεποιημένοι.

Ὃθεν καί ἡμεῖς

ἐκζητοῦντες σήν χάριν,

ὡσεί φάτνην προσενέγκοντες ἐπιποθοῦμεν

ἐμάς καρδίας

τῷ νηπιάσαντι Ἰησοῦ.

.

Κυριακή πρό τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως

ἔτει σωτηρίῳ ͵βιη΄

Γεώργιος Ἀναγνώστης ὁ τάλας ἐποίησεν

Ο Άη Δημήτρης και η μικρή ιστορία ενός παρονόματος....

Ο παππούς μου απ’ την πλευρά του πατέρα μου, ο Γιώργης, είχε γεννηθεί στο χωριό Όσλιανι του Βερμίου, λίγο πιο πάνω απ’ το Γκολέμα Ρέκα. Όπως και πολλοί άλλοι από τα ορεινά χωριά είχε κατεβεί στη Νιάουστα να μάθει γράμματα και ν’ ανοίξουν τα μάτια του. Η γλώσσα που έμαθε απ’ τη μάνα του στο χωριό, ήταν τα μακεδόνικα. Στη Νιάουστα, όπου υπήρχαν καλά σχολειά έμαθε τα ελληνικά κι έτσι μπόρεσε να γίνει έμπορας. Τότε η Μακεδονία ήταν μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η Όσλιανι ήταν ένα από τα περίπου πενήντα χωριά του Καρακάμεν (Βέρμιο), που καταστράφηκαν με φωτιά, πέρα ως πέρα, από τους στρατιώτες του Μεχμέτ Εμίν Πασά, πιο γνωστού ως Εμπού Λουμπούτ, που είχε αναλάβει τον Απρίλιο του 1822 να καταπνίξει, κυριολεκτικά στο αίμα, την επανάσταση του Βερμίου, με κέντρο τη Νιάουστα. Τότε, όσοι απ’ τους κατοίκους του χωριού δεν πρόλαβαν να φύγουν και να κρυφτούν σφάχτηκαν από τους Οθωμανούς. Τα σπίτια, πριν τα καταφάγει η φωτιά που έβαλαν οι στρατιώτες, διαγουμίστηκαν απ’ τους ίδιους, παίρνοντας σα λάφυρα ό,τι πολύτιμο είχαν βρει.

Η Όσλιανι, που το 1926 το ελληνικό κράτος άλλαξε το όνομά της σε “Αγία Φωτεινή”, είναι κολλημένη στα πλευρά του Βερμίου, σε υψόμετρο περίπου 650 μέτρων. Βρίσκεται μέσα στο δάσος, με καστανιές, οξιές, δρένια και πιο ψηλά συναντιούνται τα πεύκα και τα έλατα.

Από νωρίς οι Οσλιανίτες, έφευγαν από το χωριό γυρεύοντας καλύτερη μοίρα. Όταν τα πράγματα ηρέμησαν μετά την Καταστροφή του 1822, ελάχιστοι ξαναγύρισαν στο χωριό. Πάρα πολλοί κατέβηκαν στη Νιάουστα και λιγότεροι διάλεξαν άλλα χωριά ή και πόλεις, όπως ήταν τα Βοδενά ή τα Καϊλάρια.

Η οικογένεια του Μητσιντούντου ήταν από εκείνες που σώθηκαν, αν και σκόρπισαν από δω κι από κει, λες κι ήταν φτερά πουλιά. Η ζάντρουγκα που υπήρχε άλλοτε στο χωριό χάθηκε. Ένα παλικάρι με τ’ όνομα Μήτσος κατέβηκε στη Νιάουστα, κουβαλώντας και το παρόνομα Μητσιντούντου. Έφτιαξε οικογένεια, δυο παιδιά, τον Γιώργη και τον Χρήστο και μια θυγατέρα την Μαριάνθη. Ο Μήτσος ο Μητσιντούντους δεν ήταν πλούσιος. Πάλευε δουλεύοντας τη γη σε κάτι αμπέλια. Έβγαζε καλό κρασί και τσίπουρο, πρώτο πράμα... ώσπου πλάκωσε η φυλλοξήρα και κατέστρεψε τα πάντα.

Ο παππούς ο Γιώργης, παντρεύτηκε στη Νιάουστα με την Λισσάβω την Τουρπάλη, απ’ το Ντόλνο Γκραμματίκοβο. Τρανή οικογένεια οι Τουρπαλαίοι, σόι με τους Λογγαίους, με τους Λαππαίους, με τους Γκούταδες. Το παρόνομα του παππού ήταν Μητσιντούντου, όπως το έγραψα πιο πάνω και το πρόλαβα κι εγώ ακόμα. Όταν κάποιες μπάμπες, που κάθονταν στις εξώθυρες κουτσομπολεύοντας το ένα και το άλλο ή λέγοντας μασλάτια να περνά η ώρα, στη Νιάουστα των παιδικών χρόνων μου, με ρωτούσαν ποιανού παιδί είμαι, κι εγώ απαντούσα: Του Αλκιβιάδη του Δούδου· αυτές επαναλάμβαναν: Α, του Μητσιντούντου.

Στα οθωμανικά χρόνια δεν υπήρχαν παρονόματα. Οι άνθρωποι ξεχώριζαν μεταξύ τους, είτε με κάποιο παρατσούκλι, είτε με κάτι που παρέπεμπε στη δουλειά τους, είτε στον τόπο καταγωγής, είτε σε οτιδήποτε άλλο.... Το Μητσιντούντου, ήταν το παρόνομα για να ξεχωρίζει η οικογένεια του παππού μου από άλλες οικογένειες.

Να μην πολυλογώ, ο παππούς κι η γιαγιά μου η Λισσαβούδα, έκαναν δυο κορίτσια όσο ζούσαν στη Νιάουστα. Η πρώτη ήταν η Δήμητρα που πέθανε βρέφος και η άλλη, η Μαριγούλα. Κατόπιν ξενητεύτηκαν στην Αίγυπτο.

Ο παππούς άνοιξε εμπορικό στο Ζαγαζίγκ, μια πόλη στο Νείλο, που ήταν το κέντρο εμπορίου του περίφημου βαμβακιού της Αιγύπτου. Στο Ζαγαζίγκ ήταν και το σπίτι της οικογένειας. Όταν οι δουλειές άρχισαν να ανθίζουν, ο παππούς άνοιξε και δεύτερο μαγαζί στην Τάντα, όπου έβαλε στο πόδι του τον έμπιστο Θανάση.

Στην Αίγυπτο ο παππούς διάλεξε σαν παρόνομα το ‘Δούδου’, που το βρήκα γραμμένο στα γαλλικά ως ‘Doudou’. Καθώς φαίνεται, από το Μητσιντούντου έκοψε το πρώτο συνθετικό κι άφησε το δεύτερο μονάχα. Και ο πατέρας μου, που είχε γεννηθεί στο Ζαγαζίγκ, όπως και τα άλλα αδέρφια του, δυο κορίτσια κι ένα αγόρι, ο πιο μικρός και άτακτος, ο Δημήτρης, λεγόταν ‘Δούδου’, όπως διαπίστωσα μια φορά που είχα χρειαστεί την ταυτότητά του. Σε μένα, το επώνυμο εξελληνίστηκε σχεδόν πλήρως, τουλάχιστον ως προς την κατάληξη και έγινε ‘Δούδος’, αγνοώντας ποιος έκανε την αλλαγή....

Το τί σήμαινε το ‘Μητσιντούντου’ κανένας δεν μου είπε. Άλλωστε ποτέ δεν είχε γίνει κουβέντα γι’ αυτό το θέμα, ούτε για την καταγωγή της οικογένειας από ένα χωριό της Μακεδονίας που εκείνα τα χρόνια όλοι οι χωριανοί μιλούσαν τα μακεδονικά. Άρχισα να το ψάχνω μόνος. Κατ’ αρχήν διαπίστωσα, πως η οικογένεια του πατέρα μου είχε σε μεγάλη υπόληψη το όνομα ‘Δημήτριος’ και επομένως και τον Άγιο Δημήτριο. Η οικογένεια του παππού, όταν ακόμα ήταν μια ζάντρουγκα στο χωριό, έστω μικρή σε ανθρώπους και περιουσία, είχε όπως όλες οι πατριές τον δικό της Άγιο και τη δική της οικογενειακή γιορτή, την σλάβα, όπως τη λέγανε στα μακεδονικά. Και ο Άγιος της οικογένειας των Μητσιντούντου, ήταν ο Άη Δημήτρης.

Η πρώτη αδελφή του πατέρα μου, είχε βαφτιστεί Δήμητρα κι επειδή πέθανε πρόωρα, βαφτίστηκε Δημήτρης ο μικρότερος γιος της οικογένειας. Ο προπάππος μου λεγόταν Δημήτριος, ο Μήτσος ο Μητσιντούντους που ανέφερα πριν λίγο.

Το πρώτο συνθετικό του ονόματος ‘Μητσιντούντου’ είναι το ‘Μήτση’, από παραφθορά του Μήτσα (στα μακεδονικά Μица ), που είναι υποκοριστικό της Δήμητρας στα μακεδονικά. Το δεύτερο συνθετικό είναι το ‘Ντούντου’, που είναι παραφθορά της μακεδονικής λέξης ‘ντόντα’ (дода). Η ‘ντόντα’, στην οργάνωση της μακεδονικής οικογένειας στα χωριά, της ζάντρουγκας (Задруга), ήταν ο τίτλος της πρωτοθυγατέρας της οικογένειας, που είχε ποικίλες σημαντικές αρμοδιότητες μες στην οικογένεια, όντας η άμεση βοηθός της Μάνας.

Μετά από τις περιπλανήσεις σε έρευνες και υποθέσεις, γιατί στοιχεία άμεσα και ακριβή δεν υπάρχουν, κατέληξα στην μάλλον βάσιμη υπόθεση, πως στην οικογένεια του πατέρα, υπήρξε κάποια εποχή μια Δήμητρα, που ήταν πρωτοθυγατέρα και την φώναζαν Μητσιντόντα

(Μицидοда).... Πάντως η Δήμητρα, πρέπει να ήταν δραστήρια, δυναμική και όμορφη γυναίκα και το όνομά της, το Μητσιντούντου (Μицидуду), έγινε το γνώρισμα της γενιάς που άφησε πίσω της για να ξεχωρίζουν οι απόγονοί της. Μπορεί, σε κάποια άγνωστη στιγμή, που έπεσε θανατικό και χάθηκε ο πατέρας της οικογένειας, η Μητσιντούντου να πήρε στα χέρια της τα “γκέμια” της οικογένειας που ήταν σε κίνδυνο αφανισμού. Ίσως αυτό να έγινε, όταν μετά το 1822 και την καταστροφή του χωριού, όσοι δεν χάθηκαν έτρεξαν πέρα δώθε για να σωθούν....

Η προ-προ-προγιαγιά μου πήρε το όνομα Δήμητρα, γιατί ευλαβούνταν σε όλη τη ζάντρουγκα τον Άγιο Δημήτρη απ’ τη Θεσσαλονίκη ( Св. Димитриј Солунски). Τη μέρα της γιορτής του, σαν σήμερα, η οικογένεια των προγόνων μου από την πλευρά του πατέρα μου, είχε την δική της σλάβα (слава).

Θέλοντας να τιμήσω κι ελόγου μου τη μνήμη του Άη Δημήτρη, έπλεξα τούτη την ιστορία, τσαλαβουτώντας σε αλήθειες και υποθέσεις, συνδέοντας τον Άγιο με την ζάντρουγκα στην Όσλιανι των Μητσιντούντου.

Γιώργος Δούδος

©26/10/2018