ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣⁱ

Ο Βουδισμός, συνήθως θεωρείται μια ανατολική θρησκεία. Μάλιστα, αντιμετωπίζεται σαν ένα σύγχρονο φαινόμενο διείσδυσης μιας θρησκείας της Ανατολής στη Δύση, που έχει γίνει λίγο του συρμού. Η αλήθεια είναι πως ο Βουδισμός είναι μια φιλοσοφία, που από κάποια ιστορική στιγμή της εξάπλωσής του ανάμεσα σε πλήθη απλών ανθρώπων και μετά, ντύθηκε το ένδυμα της θρησκείας, σε μια μεγάλη ποικιλία μορφών, χωρίς όμως να αλλοιωθεί ο φιλοσοφικός πυρήνας τουⁱⁱ.

Η τοποθέτηση του Βουδισμού, όπως και της Ινδίας στην Ανατολή, δεν μπορεί να έχει απόλυτη ισχύ. Γιατί η Ινδία λόγου χάρη, σε σχέση με την Κίνα είναι Δύση και καθώς εύστοχα είχε επισημάνει ο ποιητής Henry Thoreau, “η απώτατη δύση είναι ταυτόχρονα απώτατη ανατολή”.

Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους, αφότου ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας έφθασε ως την Ινδική Υποήπειρο και έκτοτε υπήρξε ελληνική παρουσία στην περιοχή, μπορούμε να ανιχνεύσουμε μια πολυεπίπεδη ώσμωση μεταξύ του ελληνιστικού πολιτισμού και του Βουδισμού.

Η προηγούμενη πολιτισμική συνάφεια δημιούργησε ό,τι αποκαλείται ‘Ελληνοβουδισμός’ (Greco-Buddhism). Πρόκειται για ένα πολιτιστικό συγκρητισμό, μεταξύ του ελληνιστικού πολιτισμού και του Βουδισμού, που είχε καλλιεργηθεί και αναπτυχθεί μεταξύ του 4ου π.Χ. αιώνα και του 5ου αιώνα μ.Χ. στην Βακτρία και στην Ινδική Υποήπειρο, που με τα σύγχρονα δεδομένα αναφερόμαστε σε εδάφη του σημερινού Αφγανιστάν, του Τατζικιστάν, της Ινδίας και του Πακιστάν.

Οι καρποί της παραπάνω πολιτισμικής ώσμωσης είναι φανεροί στην βουδιστική τέχνη. Εικάζεται με βεβαιότητα μάλλον, ότι οι πρώτες απεικονίσεις του Βούδα είναι προϊόν της συνάντησης της ελληνιστικής κουλτούρας με τον Βουδισμό.

Στα πρώιμα στάδια του Βουδισμού η “ιερή” τέχνη ήταν ανεικονική. Η απεικόνιση του Βούδα γινόταν με την παράσταση συμβόλων (λ.χ. ένας κενός θρόνος, το δέντρο Μπόντι, τα ίχνη των βημάτων του ιστορικού Βούδα, ο τροχός του Ντάρμα).

Φαίνεται πως η αποφυγή απεικόνισης του Βούδα και η ταυτόχρονη παράσταση ανεικονικών συμβόλων μάλλον ήταν σκόπιμη επιλογή στον πρώιμο Βουδισμό. Γίνεται αναφορά σε μια διδαχή του ιστορικού Βούδα, ο οποίος αποθάρρυνε αναπαραστάσεις του εαυτού του, αφού επρόκειτο για θνητό άνθρωπο, που μετά τον θάνατο το σώμα του θα κατέληγε σε αποσύνθεση¹.

Ο Robert Linssen στο έργο του ‘Living Zen’ (1994), είχε υποστηρίξει ότι όταν οι Έλληνες ήρθαν σε επαφή με τον Βουδισμό, επηρεασμένοι από έναν πολιτισμό που ήταν τολμηρός στις εξερευνήσεις του αγνώστου, δεν ένιωθαν την παραμικρή δέσμευση από την παράδοση που ακολουθούσαν οι Βουδιστές, αποφεύγοντας την εικονικές απεικονίσεις και πρώτοι αυτοί δημιούργησαν γλυπτικές αναπαραστάσεις του Βούδα.

Υπάρχουν αρκετά στοιχεία στις αναπαραστάσεις του Βούδα, που δείχνουν ελληνική επιρροή. Μπορούμε να αναφερθούμε λόγου χάρη στην ελληνορωμαϊκή τήβεννο ή στο ιμάτιο, που καλύπτει και τους δύο ώμους, με τα οποία εμφανίζεται ντυμένος ο ιστορικός Βούδας στα γλυπτά. Άλλο γνώρισμα είναι οι παραστάσεις του Βούδα σε όρθια στάση, με το σώμα του να στηρίζεται κατά κύριο λόγο στο ένα πόδι, που είναι ελαφρά προτεταμένο. Τα μαλλιά του Βούδα είναι κατσαρά, κάτι που παραπέμπει σε κατοίκους της Μεσογείου, ενώ το χτένισμά τους φέρει στην κορυφή του κεφαλιού ένα φιόγκο, κάτι που παραπέμπει στην απεικόνιση του Απόλλωνα του Μπελβεντέρε, αρχαίο αντίγραφο της εποχής του Αδριανού, από ένα πρωτότυπο του 330 π. Χ. που αποδίδεται στον γλύπτη Λεωχάρη. Μεγάλος αριθμός γλυπτών, που συνδυάζουν βουδιστικές απεικονίσεις με καθαρά ελληνική τεχνοτροπία έχουν ανακαλυφθεί στην Γκαντάρα.

Ο Δαλάι Λάμα (Τενζίν Γκυάτσο) αναφέρει τα εξής στον πρόλογο που έχει γράψει για το βιβλίο της Marian Wenzel “Echoes of Alexander the Great: Silk Route Portraits from Gandara” (Eklisa Anstalt, 2000): “Ένα από τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά της σχολής της τέχνης της Γκαντάρα, που εμφανίστηκε στην βορειοανατολική Ινδία, είναι ότι έχει ξεκάθαρα επηρεαστεί από τον νατουραλισμό της κλασικής ελληνικής τεχνοτροπίας. Έτσι, ενώ αυτές οι απεικονίσεις εξακολουθούν να μεταφέρουν την εσωτερική γαλήνη που προέρχεται με την εφαρμογή των διδαχών του Βούδα, μας μεταφέρουν επίσης μια εικόνα των ανθρώπων της εποχής, οι οποίοι περπατούσαν, μιλούσαν και κοιμόντουσαν, με τον ίδιο τρόπο που κάνουμε και εμείς. Νιώθω πως αυτό είναι πολύ σημαντικό. Οι αναπαραστάσεις αυτές εμπνέουν, γιατί δεν δείχνουν μόνο τον σκοπό, αλλά και την αίσθηση του τί μπορεί να καταφέρει ο κάθε άνθρωπος αρκεί να προσπαθήσει”.

Οι σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί μεταξύ των Ελλήνων που είχαν εγκατασταθεί στην Κεντρική Ασία με τον Βουδισμό είχαν ως αποτέλεσμα να προκύψουν φιλοσοφικές ανταλλαγές, που αποδείχθηκαν εξαιρετικά ενδιαφέρουσες. Θεωρείται ότι στο πρώιμο στάδιό του ο Βουδισμός του Μεγάλου Οχήματος (Μαχαγιάνα) είχε δεχθεί την γόνιμη επιρροή από τον ελληνικό φιλοσοφικό στοχασμό. Η μορφοποίηση της Μαχαγιάνα θεωρείται ως το ρεύμα εντός των κόλπων του Βουδισμού, που ξεκίνησε από τις ελληνοβουδιστικές κοινότητες της Ινδίας και υπήρξε καρπός σύνθεσης μεταξύ της ελληνικής φιλοσοφικής παράδοσης, που ήταν στοιχεία κυρίως της δημοκρίτειας και σκεπτικιστικής σχολής, όπως και της σοφιστικής, με τα θεμελιώδη εμπειρικά και σκεπτικιστικά στοιχεία, που χαρακτήριζαν τον πρώιμο Βουδισμό, χωρίς να έχουν σχηματοποιηθεί με επάρκεια².

Θα αναφέρουμε πιο κάτω ορισμένα κοινά γνωρίσματα στην φιλοσοφική θέαση των πραγμάτων, που συναντούμε στον Βουδισμό και στην ελληνική Φιλοσοφία. Το περιεχόμενο της Prajñāpāramitā, που αναφέρεται στον ολοκληρωμένο τρόπο θέασης της πραγματικότητας μπορεί να συναντηθεί λ.χ. στην φιλοσοφική σχολή του Πυρρωνισμού³. Υπάρχει ένας κοινός τόπος στον τρόπο αντίληψης της έσχατης πραγματικότητας μεταξύ των Ελλήνων Κυνικών, της βουδιστικής σχολής Μαντιαμίκα και αργότερα της παράδοσης Ζεν, σύμφωνα με την οποία, η έσχατη ή υπέρατη πραγματικότητα είναι προσιτή, μόνο μέσα από μια μη διαλεκτική και μη προφορική προσέγγιση⁴. Στην διαλεκτική του Ναγκαρτζούνα μπορούμε να βρούμε ομοιότητες με την ελληνική διαλεκτική παράδοση⁵.

Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο Ινδός βασιλέας Ασόκα, υιοθέτησε τον Βουδισμό, μετά από μια συνειδησιακή τραυματική κρίση που είχε ο ίδιος, από τη συμμετοχή του σε μια πολύνεκρη μάχη, μολονότι είχε αναδειχθεί νικητής. Μετά τη μεταστροφή του άρχισε μια εργώδη προσπάθεια διάδοσης του Βουδισμού σε κάθε γωνιά της Αυτοκρατορίας του, αποστέλλοντας δασκάλους του Ντάρμα ως την ελληνική Ιωνία και την Αίγυπτο. Πολλοί από τους Έλληνες που παρέμειναν στην Ινδία, ιδίως στις περιοχές της Βακτρίας και της Γκαντάρα ασπάστηκαν τον Βουδισμό. Οι Έλληνες της εποχής του Ασόκα κατοικούσαν ως υπήκοοί του, σε περιοχές της βορειοδυτικής Ινδίας και αναφέρονται σε κείμενα της εποχής ως ‘Yona, Yojanas ή Yavanas’, ονομασίες που προέρχονται από τη λέξη ‘Ίωνας’.

Υπήρξαν ορισμένα διάσημα Διατάγματα του βασιλέα Ασόκα, που είτε έχουν γραφεί στην ελληνική γλώσσα, είτε περιέχουν και την ελληνική. Θα αναφέρω το Διάταγμα που είναι γνωστό ως Kandahar Greek Edict of Ashoka, που αποκαλύφθηκε από την αρχαιολογική σκαπάνη στην περιοχή της πόλης Κανταχάρ του Αφγανιστάν, όπου βρισκόταν και η παλαιά Κανταχάρ, που πιστεύεται ότι υπήρξε στη θέση της Αλεξάνδρειας Αρχωσίας, που οικοδόμησε ο Αλέξανδρος τον 4^ο αιώνα π.Χ.. Πρόκειται για επιγραφή στην ελληνική γλώσσα λαξευμένη σε πέτρα. Ιδιαίτερη σημασία νομίζω πως έχει επιγραφή του Ασόκα, που υπολογίζεται ότι γράφτηκε το 285 π.Χ. και βρέθηκε στα μέσα του 20^ου αιώνα στο Αφγανιστάν. Η επιγραφή είναι γραμμένη στην σανσκριτική, στην ελληνική και στην αραμαϊκή γλώσσα και η λέξη ντάρμα αποδίδεται στα ελληνικά ως ευσέβεια ⁶.

Σ’ ένα ιστορικό ποίημα, γνωστό ως Mahavamsa (στα ελληνικά ‘Το Μεγάλο Χρονικό’), που έχει γραφεί στη γλώσσα πάλι, των βασιλέων της Σρι Λάνκα, σε μια περίοδο επί βασιλείας Vijaya (543 π.Χ.) ως τη βασιλεία Mahasena (334-361 μ.Χ.), αναφέρονται οι Έλληνες Βουδιστές μοναχοί, ‘γέροντες’ ή ‘πρεσβύτεροι’, -(στη γλώσσα πάλι ‘thera’)-, όπως τους καταγράφει, που είχαν σταλεί σε μακρινές χώρες για να διδάξουν το Ντάρμα επί ηγεμονίας Ασόκα.

«Ο γέροντας Mayantika στάλθηκε στο Κασμίρ και στη Γκαντάρα….

Στο Βαρανάσι είχε σταλεί ο γέροντας με το όνομα Rakkhita,

ενώ στο Απαραντάκα⁷ είχε στείλει τον Έλληνα (Yona) που ονομάζεται Dhammarakkhita.

Στο Μαχαράθα είχε στείλει τον γέροντα με το όνομα Mahadhammarakkhita,

αλλά ο γέροντας Maharakkhita είχε σταλεί στη χώρα των Ελλήνων (Yona)…» (Mahavamsa XII).

Ο Dharmaraksita⁸ (σανσκρ.) ή Dhammarakkhita (πάλι), υπήρξε πράγματι Έλληνας και αρχηγός της αποστολής στη χώρα Απαραντάκα. Ο Dharmaraksita υπήρξε δάσκαλος του αρχάτ⁹ Nagasena, προτού συναντήσει ο δεύτερος τον βασιλέα Μένανδρο, όπως αναφέρεται στο έργο ‘Milinda Panha’ (I 32-35). Στη Mahavimsa (XII) αναφέρεται ότι ο Dharmaraksita στην Απαραντάκα κήρυξε την Αγκικαντοπάμα Σούτρα και 37.000 ανθρώπων είχαν δεχθεί τη βουδιστική διδαχή, ενώ χιλιάδες άνδρες και γυναίκες έγιναν Μοναχοί και Μοναχές.

Ο γέροντας (thera) Mayantika στάλθηκε σε περιοχές με έντονη ελληνική παρουσία. Μονολότι στη Mahavamsa δεν αναφέρεται ρητά ως Έλληνας, το όνομά του μάλλον είναι σύνθεση μεταξύ των λέξεων ‘Maha’ (‘μεγάλος’ στα σανσκρ.) και του ονόματος ‘Antika’, από το κοινό ελληνικό κύριο όνομα ‘Αντίοχος’.

Ο γέροντας Maharaksita αναφέρεται πως στάλθηκε στη χώρα των Ελλήνων και κατά πάσα πιθανότητα ήταν Έλληνας, αν και είναι ανεπιβεβαίωτο τούτο.

Ένας από τους επιφανείς επιγόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην ινδική χερσόνησο υπήρξε ο Δημήτριος Α΄ της Βακτρίας, που το 185 π.Χ. ενσωμάτωσε στο βασίλειό του τη Γκαντάρα και το Παντζάμπ (Πενταποταμία στα ελληνικά). Αργότερα, διάφορες ομάδες Ελλήνων της Ινδίας άρχισαν να μάχονται μεταξύ τους με συνέπεια, από τη μια μεριά η Γκαντάρα να αποκτήσει την ανεξαρτησία της και από την άλλη να ιδρυθεί το Ινδοελληνικό Βασίλειο στην περιοχή.

Σπουδαίος Έλληνας βασιλέας του Ινδοελληνικού Βασιλείου της Βακτρίας αναδείχθηκε ο Μένανδρος Α΄(βασίλευσε 160-135 π.Χ.). Ο Στράβων τον θεωρεί έναν από τους πιο ισχυρούς βασιλείς εκείνης της εποχής, περισσότερο ισχυρό, ακόμα και από τον Μέγα Αλέξανδρο. Ο Μένανδρος έγινε διάσημος από ένα κείμενο, γραμμένο στη γλώσσα πάλι, που περιέχει τις ‘Ερωτήσεις του βασιλέα Μιλίντα’ και είναι γνωστό ως ‘Milinda Panha’¹⁰. Πρόκειται για έναν φιλοσοφικό διάλογο μεταξύ του Βουδιστή μοναχού Ναγκασένα και του βασιλέα Μενάνδρου, γύρω από τη διδασκαλία του Βούδα. Λέγεται πως ο βασιλέας έφθασε στην απελευθέρωση ενός Αρχάτ¹¹ και σ’ αυτή την περίπτωση ο Μένανδρος, -που στη γλώσσα πάλι το όνομά του αποδίδεται ως ‘Μιλίντα’-, θα πρέπει να υπήρξε ο πρώτος «Δυτικός» που έφθασε την Φώτιση.

Σύμφωνα με την Mahavamsa, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μενάνδρου Α΄, ο Ίωνας (Έλληνας-Yona) Βουδιστής μοναχός Mahadhammarakkhita (Mahadharmaraksita σανσκρ.), προερχόμενος από την ‘Alasandra’ (την Αλεξάνδρεια επί του Καυκάσου [Ινδοκούς] που είχε ιδρύσει ο Αλέξανδρος ο Μέγας, κοντά στην σημερινή Καμπούλ) επικεφαλής αντιπροσωπείας 30.000 Ελλήνων Βουδιστών μοναχών (130 π.Χ) συμμετείχαν στην αφιέρωση της ‘Maha Thupa’ (Μεγάλη Στούπα) στην Ανουρανταπούρα της Σρι Λάνκα¹².

Υπάρχουν πολλά στοιχεία που υποδεικνύουν επιρροή εκ μέρους του Βουδισμού στον πρώιμο Χριστιανισμό, ιδίως μεταξύ των Γνωστικών και των Εσσαίων, αλλά και στην παράδοση του χριστιανικού μοναχισμού. Μια αρκετά παράδοξη και από τις πιο απίθανες υποθέσεις βουδιστικής επιρροής στο Χριστιανισμό έχει σχέση με τον εκπληκτικό μύθο του Βαρλαάμ και του Ιωάσαφ¹³,¹⁴. Σύμφωνα με το μύθο του Βαρλαάμ και του Ιωάσαφ (στην λατινική αγιολογία αναφέρονται ως Barlamus et Iosaphatus), η καταγραφή και η διάσωση του οποίου αποδίδεται στον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό¹⁵. Το όνομα Ιωάσαφ αναφέρεται σ’ ένα Μποντισάτβα, που οι Άραβες ανέφεραν ως Μποντάσαφ, ενώ η όλη διήγηση αποτελεί μια εκχριστιανισμένη εκδοχή του βίου του Βούδα, που στη διήγηση αυτή αναφέρεται ως Βαρλαάμ. Η υιοθέτηση του μύθου αυτού από την Εκκλησία κατά τον 16^ο αιώνα, είχε ως συνέπεια κατ’ ουσία να συμπεριληφθεί ο ιστορικός Βούδας μεταξύ των αγίων του Χριστιανισμού¹⁶.

Όπως είναι γνωστό, ο Ελληνισμός ήρθε σε στενή επαφή με τον Χριστιανισμό, από τα πρώτα βήματα του δευτέρου στην ιστορία. Δεν είναι μόνον η ελληνική γλώσσα που υπήρξε το πρωταρχικό όχημα διακήρυξης του μηνύματος του Ιησού στον κόσμο. Ο Ανατολικός Χριστιανισμός υιοθέτησε τον ελληνικό τρόπο άρθρωσης ιδεών και δογμάτων, ενώ η πατερική γραμματεία της Ανατολής, είναι κατά κύριο λόγο διατυπωμένη στην ελληνική γλώσσα και με τον τρόπο της ελληνικής σκέψης. Επομένως, η διήγηση περί του Βαρλαάμ και του Ιωάσαφ, που κοσμεί την γραμματεία του ελληνόφωνου λογίου πατέρα της Εκκλησίας, Ιωάννη του Δαμασκηνού, είναι απόλυτα δικαιολογημένο να αποτελέσει στοιχείο στην σύντομη και μάλλον πρόχειρη αναφορά που έχω επιχειρήσει σχετικά με την κοινωνία μεταξύ Βουδισμού και Ελληνισμού.

Στο αρχαίο βασίλειο της Γκαντάρα (Gandhara), που εκτεινόταν σε περιοχές του σημερινού βορείου Πακιστάν και του ανατολικού Αφγανισγτάν, αναπτύχθηκε η γνωστή ελληνοβουδική τέχνη, μεταξύ των ετών 50 π.Χ. και 75 μ.Χ.. Ακόμα και όταν στη Γκαντάρα κυριάρχησε η Ινδοπαρθική δυναστεία, οι νέοι ηγεμόνες συνέχισαν να ενθαρρύνουν την ελληνική καλλιτεχνική παρουσία στην περιοχή.

Έλληνες γλύπτες εγκατεστημένοι στη Γκαντάρα έκαναν γλυπτές αναπαραστάσεις του Βούδα Σακυαμούνι, έχοντας ως πρότυπο τη γλυπτική απεικόνιση κυρίως του Απόλλωνα. Μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη για την βουδιστική τέχνη της Γκαντάρα και την αλληλοπεριχώρηση μεταξύ Βουδισμού και Ελληνισμού αποτελεί το βιβλίο του Νίκου Δήμου ‘Ο Έλληνας Βούδας’, το οποίο δυστυχώς είναι εξαντλημένο.

Η επαφή του Βουδισμού με τον Ελληνισμό υπήρξε μια γόνιμη ευλογία και για τους δύο. Από την στιγμή που ο Βουδισμός συνάντησε την ελληνική τέχνη, Έλληνες γλύπτες έπλασαν την γλυπτική υπόσταση του Γκαουτάμα Σακυαμούνι. Από την άλλη μεριά εμπλουτίστηκε ο ελληνικός φιλοσοφικός στοχασμός, όπως και ο Βουδισμός Μαχαγιάνα, από την περιχώρηση που επήλθε στα δύο σημαντικότατα για τον πολιτισμό μεγέθηⁱⁱⁱ.

©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

04/12/16-21/10/17

1 Sharma, R. C.: The Art of Mathura, India. Tokyo National Museum 2002, σ. 11.

2 McEvilly, Thomas, The Shape of Ancient Thought: Comparative Studies in Greek and Indian Philosophies. Allworth Press 2001, σ. 503.

3 McEvilly, Thomas, ό. π. σ. 419.

4 McEvilly, Thomas, ό. π. σ. 439.

5 McEvilly, Thomas, ό. π. σ. 500.

6 Paul Hacker (1965), Dharma in Hinduism, Journal of Indian Philosophy, Volume 34, Issue 5, σσ. 479–496 (English translated version by Donald R. Davis, 2006).

7 Η Απαραντάκα προσδιορίζεται με τα σύγχρονα δεδομένα ως χώρα του βορειοδυτικού τμήματος της ινδικής χερσονήσου και περιελάμβανε το βόρειο Γκουτζαράτ, την Καθιαβάρ, το Κατς και το Σιντ, όπου κατά την αρχαιότητα ήταν συγκεντρωμένος ο ελληνικός πληθυσμός της Ινδίας. Μάλιστα στο Γκουτζαράτ σήμερα, υπάρχει πόλη με την ονομασία ‘Junagadh’, από παραφθορά του αρχικού τοπονυμίου‘Yonagadh’, που σημαίνει ‘Πόλη των Ελλήνων’.

8 Το όνομά του σημαίνει ‘προστατευμένος από το Ντάρμα’.

9 Αρχάτ ή Άρχατ. Στην Σχολή του Βουδισμού Θεραβάντα η έννοια του Άρχατ ορίζεται ως «Αυτός που είναι άξιος» ή ως «τέλειο πρόσωπο» που απέκτησε τη νιρβάνα. Η έννοια του Άρχατ είναι διαφορετική σε άλλες βουδικές παραδόσεις, γιατί η ιδιότητα αποδίδεται σε ανθρώπους που έχουν προχωρήσει σημαντικά προς την Φώτιση, αλλά δεν την έχουν φτάσει.

10 Το κείμενο του Milinda Panha συγκαταλέγεται μεταξύ των ιερών βουδικών κειμένων του Κανόνα Πάλι (Pali Tipitaka), σε ορισμένες περιοχές, όπως λ.χ. στη Βιρμανία, όπου επικρατεί ο Βουδισμός Θεραβάντα. Υπολογίζεται πως η συγγραφή του έχει γίνει σε μια περίοδο που κυμαίνεται μεταξύ του 100 π.Χ και του 200 μ.Χ..

11 Αρχάτ (σανσκρ. λέξη), σημαίνει εκείνον που φωτίστηκε και ελευθερώθηκε από τη νομοτέλεια της επανενσάρκωσης, δηλαδή αναφέρεται σε κείνον που μετά από άσκηση εισήλθε στη νιρβάνα.

12 «Από την Αλασάντα, την πόλη των Ελλήνων ήρθε ο γέροντας Έλληνας Mahadhammarakkhita μαζί με τριάντα χιλιάδες μπικού (Βουδιστές μοναχούς)» (Mahavamsa, XXIX).

13 Δημήτρης Ι. Κουκουλομμάτης Νεοελληνική λογοτεχνία: ποίηση 1988. Σελίδα 13 "Ανατολικές επιδράσεις: Ομοιότητες παρατηρούνται ανάμεσα στο έπος του Διγενή και σ' άλλα έπη, όπως στο «Βίος Βαρλαάμ και Ιωάσαφ» που υποκρύπτει βιογραφικά στοιχεία του Βούδα".

14 John Walbridge The Wisdom of the Mystic East: Suhrawardī and Platonic Orientalism σσ. 129 – 2001 "The form Būdhīsaf is the original, as shown by Sogdian form Pwtysfi and the early New Persian form Bwdysf. ... On the Christian versions see A. S. Geden, Encyclopaedia of Religion and Ethics, s.v. "Josaphat, Barlaam and," and M. P. Alfaric, ..."

15 Ο μύθος του Βαρλαάμ και του Ιωάσαφ περιλαμβάνεται στην Πατρολογία Migne, P.G. XCVI μεταξύ των έργων Ιωάννη του Δαμασκηνού.

16 Η Ανατολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Βαρλαάμ και του Ιωσαφάτ στις 26 Αυγούστου, ενώ η Ρωμαϊκή Εκκλησία στις 27 Νοεμβρίου.

i Είχα την ευλογία πριν χρόνια, το 2008 να βρεθώ στο Ανόι του Βιετνάμ για να συμμετάσχω σε ένα retreat υπό την εμπνευσμένη καθοδήγηση του Σεβάσμιου Thích Nhất Hạnh. Αυτό το σημείωμα, το αφιερώνω στον υπέροχο Δάσκαλο, στον Thầy, που μου έδωσε το όνομα κατά το Ντάρμα, Εμπιστευόμενος την Φροντίδα της Καρδιάς (Trusting Care of the Heart).

ii Η θρησκειοποίηση του Βουδισμού δεν είναι μοναδικό φαινόμενο. Το ίδιο έχει συμβεί π.χ. με τον Ζωροαστρισμό, που με την διαδρομή του χρόνου, το εξόχως φιλοσοφικό μήνυμα του Ζαρατούστρα ντύθηκε τον μανδύα της θρησκείας.

iiiΜια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αναφορά στις σχέσεις που προέκυψαν από την κοινωνία μεταξύ Ελληνισμού και Βουδισμού, μετά την εποχή της παρουσίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ινδική Υποήπειρο, προσφέρει ο ιστότοπος: http://www.sunnataram.org/projects/alexander-the-great-and-the-buddha.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΩΝ

ΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΩΝ ΥΠΟΠΤΩΝ ΚΑΣΣΑΝΔΡΩΝ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ “ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ ΚΟΝΤΟΝΗ”

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

Είναι το λιγότερο γελοίο πια, να μιλούμε για καθαρές φυλές ανθρώπων, για έθνη απαλλαγμένα από το μίασμα των διαφυλετικών επιμειξιών! Εκτός αν καταφύγουμε σε νησιά που γειτονεύουν με τον άφιλο αρκτικό κύκλο, οπότε εκεί θα βρούμε περισσότερες ομάδες πληθυσμού απρόσβλητες από επιμειξίες ή στις επίσης άφιλες και άνυδρες εκτάσεις της Σαχάρας, όπου οι Τουαρέγκ οπωσδήποτε διατηρούν μια κάποια φυλετική καθαρότητα....

Κοντολογίς, καθαρές φυλές σε έμβια όντα μπορούμε να βρούμε σε ενδιαιτήματα αναπαραγωγής σκύλων και ιπποφορβεία, που οι ιδιοκτήτες τους επιδιώκουν να αναπαράξουν συγκεκριμένες ράτσες σκυλιών και αλόγων. Το πείραμα των Ναζί απέτυχε, ευτυχώς, κι έτσι η Άρια φυλή αλώθηκε από διαφόρους “βαρβάρους”, κι οι άνθρωποι έχουν ομορφύνει.

Μια σύγχρονη δημοκρατία, κυρίως στην Δύση, που αντιμετωπίζει με τρόμο τις κάθε λογής μειονότητες, που ζουν στη χώρα, είναι ανάπηρη! Και τέτοια είναι η Ελλάδα, δυστυχώς.

Επικρατεί ένα “δόγμα” στη χώρα μας, ότι υπάρχει μόνο μια μειονότητα, και αυτή είναι θρησκευτική. Αναφέρομαι στην Μουσουλμανική Μειονότητα της Θράκης. Μάλιστα το παραπάνω πολιτικό δόγμα προσθέτει, ότι η αναγνώριση της Μουσουλμανικής Μειονότητας οφείλεται στο γεγονός της αναγνώρισής της από ένα νομοθέτημα, παραπέμποντας στην γνωστή Συνθήκη της Λοζάνης του 1923, που έχει κυρωθεί με το νομοθετικό διάταγμα 25/25.08.1923!

Το επιχείρημα του παραπάνω “ελληνικού δόγματος”, ως προς την ύπαρξη μόνο μιας μειονότητας στην Ελλάδα, και μάλιστα αποκλειστικά θρησκευτικής, είναι φαιδρό, με την πλέον επιεική διάθεση. Ο λόγος είναι ο ακόλουθος: Οι μειονότητες σε μια χώρα δεν υπάρχουν γιατί το προβλέπει ή πολύ περισσότερο το επιτρέπει κάποιος νόμος. Οι μειονότητες υπάρχουν, γιατί απλούστατα υπάρχουν, σαν “φυσικά φαινόμενα”, και εμπλουτίζουν τον λαό της χώρας με την φυσική και πολιτισμική παρουσία τους. Οι νόμοι που αναφέρονται σε μειονότητες, δεν αποτελούν υποστατικό πρόκριμά τους, αλλά ρυθμίζουν ζητήματα που τις αφορούν, ως κοινότητες ανθρώπων με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ποικίλων φύσεων. Στα πλαίσια εφαρμογής διατάξεων του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που έχει αναπτυχθεί δειλά αλλά σταθερά, μετά την φρίκη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ιδίως όσον αφορά την Ευρώπη και τα κράτη που είναι μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, τα νομοθετήματα που αφορούν τις μειονότητες, οφείλουν να παρέχουν αποτελεσματική προστασία των μειονοτικών δικαιωμάτων και ακώλυτη έκφραση της μειονοτικής ιδιοπροσωπίας εντός της ευρύτερης εθνικής κοινωνίας.

Δεν έχω την πρόθεση να αναλωθώ στην λεπτομερή απαρίθμηση των μειονοτήτων που υπάρχουν στην Ελλάδα. Θα περιορισθώ να αναφέρω, ότι στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία κυρίως, υπάρχουν πολίτες της χώρας, που αυτοπροσδιορίζονται εθνοτικά ως Μακεδόνες “σλαβικής καταγωγής ή ταυτότητας”, στην Θράκη υπάρχουν πολίτες της χώρας, που αυτοπροσδιορίζονται εθνοτικά ως Τούρκοι. Πλάι στους εθνοτικά Μακεδόνες, υπάρχουν πολίτες, που ενώ αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες από πλευράς εθνικής συνειδήσεως, εντούτοις, έχουν πλήρη συναίσθηση της σλαβομακεδονικής πολιτισμικής ιδιοπροσωπίας τους, και δεν λησμονούν, είτε από προσωπική εμπειρία οι μεγαλύτεροι, είτε από διηγήσεις οι πιο νέοι, την καταπίεση και τους αλύπητους διωγμούς που έχουν υποστεί οι άνθρωποι της κοινότητάς τους! Δίπλα στους Τούρκους της Θράκης, υπάρχουν οι Πομάκοι, που η πολιτισμική ταυτότητά τους δεν αποτελεί παρακολούθημα βουλγαρικής καταγωγής, ή σύνδεσής τους με απώτατους προγόνους τους στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ή με τους εξαφανισμένους λόγω αφομοίωσης Πετσενέγους.... Υπάρχουν Αρμένιοι, που ενώ έχουν ριζώσει στην Ελλάδα και έχουν αφομοιωθεί με τον υπόλοιπο πληθυσμό, υπάρχουν ως μια θρησκευτική και πολιτισμική μειονότητα. Το γεγονός όμως, ότι στις εκκλησίες τους κυματίζει η αρμενική σημαία, υποδηλώνει αναμφίβολα, ότι Αρμένιοι της χώρας μας διατηρούν και την ιδιαίτερη εθνική ιδιοπροσωπία τους. Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε και σε άλλες, κυρίως πολιτισμικές, ή θρησκευτικές μειονότητες της χώρας, που στο παρελθόν τα μέλη τους, ένιωσαν στο πετσί τους, την αυταρχικότητα του κράτους ή την μισαλλοδοξία της Ορθόδοξης εκκλησίας, ή την περιφρόνηση για την διαφορετικότητά τους.

Η Ελλάδα έχει προσυπογράψει από τις 22 Σεπτεμβρίου 1997 την “Σύμβαση Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων” του Συμβουλίου της Ευρώπης, αλλά με περισσή πονηρία και επιμέλεια, αποφεύγει να την κυρώσει με νόμο στη Βουλή!

Ας επιστρέψουμε όμως στην αφορμή για να γραφεί τούτο το άρθρο. Η κυβέρνηση αποφάσισε να προβεί σε τροποποίηση του άρθρου 758 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Πρόκειται για την “τροπολογία Κοντονή”, όπως έγινε γνωστή η κυβερνητική πρωτοβουλία. Σύμφωνα με όσα είναι γνωστά, η τροπολογία συμπεριλήφθηκε στο σχέδιο νόμου με τίτλο «Ευρωπαϊκή εντολή έρευνας στις ποινικές υποθέσεις - Εναρμόνιση της νομοθεσίας με την Οδηγία 2014/41/ΕΕ». Με την τροποποίηση, σύμφωνα με το νομοσχέδιο, προστίθενται εδάφια στην παράγραφο 1 του άρθρου 758 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, έτσι ώστε να είναι δυνατή πλέον αίτηση ανάκλησης ή μεταρρύθμισης οριστικής απόφασης εκούσιας δικαιοδοσίας, μετά την έκδοση οριστικής απόφασης από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), με την οποία διαπιστώθηκε παραβίαση του δικαιώματος των πολιτών για δίκαιη δίκη ή παραβίαση διάταξης ουσιαστικού δικαίου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), έχει κυρωθεί από την χώρα μας με το νομοθετικό διάταγμα 53/1974, έχει εμπλουτίσει το εσωτερικό μας δίκαιο και έχει αυξημένη ισχύ, όπως προβλέπει το άρθρο 28 του Συντάγματος. Το άρθρο 46 της Σύμβασης, ρητά και χωρίς περιθώρια αμφιβολιών προβλέπει, ότι τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, που αυτονόητα έχουν καταστήσει την ΕΣΔΑ εσωτερικό τους δίκαιο, “αναλαμβάνουν την υποχρέωση να συμμορφώνονται προς τις οριστικές αποφάσεις του Δικαστηρίου (ΕΔΔΑ) επί των διαφορών στις οποίες είναι διάδικοι” και ότι, “η οριστική απόφαση του Δικαστηρίου διαβιβάζεται στην Επιτροπή Υπουργών, η οποία εποπτεύει την εκτέλεση της εν λόγω απόφασης”.

Ο Άρειος Πάγος, όσον αφορά την περίπτωση της “Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης”, προβάλλοντας ανακριβώς σαν αιτιολογία, την δήθεν μη δεσμευτικότητα των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, απέρριπτε το αίτημα της Ένωσης, για επανεγγραφή στο βιβλίο σωματείων του Πρωτοδικείου, παρά τα όσα προβλέπει το άρθρο 46 της ΕΣΔΑ που αναφέραμε πιο πάνω.

Δικαστήρια ουσίας, όπως λέγονται τα ειρηνοδικεία, τα πρωτοδικεία και τα εφετεία, κρίνοντας εκ νέου υποθέσεις, για τις οποίες το ΕΔΔΑ είχε εκδώσει οριστική απόφαση, αγνοούσαν “περιφρονητικά” την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και εξέδιδαν εκ νέου απόφαση, πέρα ως πέρα αντίθετη προς το περιεχόμενο της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ακόμα και όταν είχαν προηγηθεί καταδίκες της Ελλάδος και το Υπουργείο Δικαιοσύνης είχε γνωστοποιήσει αυτές τις καταδίκες στα αρμόδια δικαστήρια, με την “παράκληση” να ληφθούν υπόψη από τους δικαστές. Όσα αναφέρω πιο πάνω, απ’ όσο ξέρω, έχουν συμβεί με την περίπτωση της απόρριψης αίτησης για αναγνώριση της νομικής προσωπικότητας της “Στέγης Μακεδονικού Πολιτισμού”, τόσο από το Πρωτοδικείο Φλώρινας, όσο και από το Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας.

Οι Κασσάνδρες και οι Σίβυλλες, που κραυγάζοντας μονοπωλούν την εθνική ευαισθησία, πως δήθεν αν περάσει η “τροπολογία Κοντονή” θα αλωθεί η Θράκη από τους Τούρκους και άλλα ανόητα και φοβικά εθνικιστικά, δεν έχουν συναίσθηση των δεσμεύσεων της χώρας απέναντι στην Διεθνή Κοινότητα. Δεν έχουν συναίσθηση πως οι επανειλημμένες καταδίκες της Ελλάδος για παραβάσεις της ΕΣΔΑ από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αποτελούν διασυρμό για την χώρα, πέραν του οικονομικού βάρους από τις κυρώσεις που επιβάλλονται. Οι “εθνικόφρονες”, που έχουν την ψευδαίσθηση πως μόνον αυτοί νοιάζονται για την Ελλάδα, με τις φωνασκίες τους, δείχνουν περίτρανα, πως πάσχουν από πολιτικό αυτισμό!

Κατ’ αρχήν, πρέπει να ειπωθεί, ότι η τροπολογία δεν αφορά όπως λανθασμένα νομίζεται, μόνο την υπόθεση της “Τουρκικής Ένωσής Ξάνθης”, του “Πολιτιστικού Συλλόγου Τούρκων Γυναικών Νομού Ροδόπης” ή του “Συλλόγου Νεολαίας Μειονότητας Νομού Έβρου”, αλλά αφορά εξίσου την “Στέγη Μακεδονικού Πολιτισμού”, όπως και άλλες υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας, που δεν βρήκαν την αναμενόμενη λύση στα δικαστήρια.

Η τροποποίηση του άρθρου 758 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, εάν “περάσει”, παρά τις μέχρι παλινωδίες, σύμφωνα με το σχέδιο νόμου που αρχικά είχε κατατεθεί, απλά προβλέπει δικαίωμα επανάκρισης μιας υπόθεσης από το αρμόδιο εθνικό δικαστήριο, με δεδομένο την έκδοση απόφασης από το ΕΔΔΑ. Δεν καθίσταται ο εθνικός δικαστής υποχρεωμένος να αναγνωρίσει το δεδικασμένο που έχει παράξει η απόφαση του δικαστηρίου του Στρασβούργου. Απεναντίας, ο Έλληνας δικαστής κρίνει με απόλυτη ελευθερία και έχει το δικαίωμα να διατυπώσει δικανική κρίση αντίθετη προς το περιεχόμενο της απόφασης του ΕΔΔΑ, οπωσδήποτε απόλυτα αιτιολογημένα. Επομένως οι Κασσάνδρες της “εθνικής καταστροφής” και της δήθεν προδοσίας, καλά θα κάνουν να σιωπήσουν, γιατί αποδεικνύονται για άλλη μια φορά επικίνδυνες για την χώρα και τα πραγματικά συμφέροντά της.

Επιτρέψτε μου δυο λόγια για την ‘Συνθήκη της Λοζάνης’, στην οποία έχει ενσωματωθεί η ‘Σύμβαση περί ανταλλαγής των Ελληνικών και Τουρκικών Πληθυσμών’, που προβλέπει ως προς τους ‘Έλληνες κατοίκους της Κωνσταντινουπόλεως’ και ως προς τους ‘Μουσουλμάνους κατοίκους της Δυτικής Θράκης’ (άρθρο 2), την εξαίρεσή τους από την ανταλλαγή.

Η Τουρκία το 1923 και ενόσω διεξάγονταν οι διαπραγματεύσεις της Λοζάνης, βρισκόταν σε μεταβατικό στάδιο από άποψη πολιτειακή. Μολονότι την 1η Νοεμβρίου του 1922 είχε καταργηθεί ο Οθωμανός Σουλτάνος, ως ανώτατος άρχοντας της χώρας, η ανακήρυξη της Δημοκρατίας έγινε στις 29 Οκτωβρίου 1923. Για τούτο, τόσο στην κυρίως διεθνή Συνθήκη της Λοζάνης, που υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου 1923, όπως και στην επί μέρους σύμβαση ανταλλαγής των πληθυσμών, που υπογράφηκε στις 30 Ιανουαρίου 1923, η Τουρκία εκπροσωπείται από την Μεγάλη Εθνοσυνέλευση, κάτι που προς στιγμή είχε δημιουργήσει προβλήματα, όσον αφορά την εκπροσώπηση της χώρας, σύμφωνα με τους αποδεκτούς κανόνες του Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου.

Στην διάσκεψη της Λοζάνης, που κατέληξε ανάμεσα στ’ άλλα και στην υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, η αναφορά στο θρήσκευμα, κατά μία άποψη, είχε επιλεγεί σαν ασφαλές κριτήριο στον χαρακτηρισμό, ουσιαστικά, εθνικών πληθυσμών στην Τουρκία και στην Ελλάδα, καθότι στην Τουρκία τα θεμέλια του “εθνικού κράτους” δεν είχαν διαμορφωθεί ακόμα και το σύστημα των μιλλέτ, δεν είχε εξαλειφθεί παρά τους “εθνοκαθαρτήριους” μαζικούς διωγμούς των Νεοτούρκων κατά χριστιανικών κοινοτήτων της Οθωμανικής Τουρκίας. Αν λάβουμε υπόψη ότι στην Τουρκία της περιόδου των διαπραγματεύσεων της Λοζάνης, πέραν των Ελλήνων Ορθοδόξων της Κωνσταντινούπολης, υπήρχαν Βούλγαροι Ορθόδοξοι, οι χριστιανικές μειονότητες των Αρμενίων και των Ασσυρίων, όπως υπήρχαν και ελαχιστότατες μειονότητες Ελλήνων, που ήταν Ευαγγελικοί (λ.χ. υπήρχε μεγάλη Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία στα Κοτύωρα του Πόντου [Ορντού], αλλά και στην Κωνσταντινούπολη, στην Σμύρνη, στην Ανατολική Θράκη) ή Ελληνόρρυθμοι Καθολικοί (οι αναφέρομενοι ως Ουνίτες), τόσο στην Κωνσταντινούπολη, όσο και στην Ανατολική Θράκη, η αναφορά στην σύμβαση ανταλλαγής πληθυσμών σε ‘Έλληνες’ της Κωνσταντινουπόλεως, προσδιόριζε την πολυπληθέστερη μη μουσουλμανική κοινότητα, με θρησκευτικό κριτήριο, αναφερόμενη στους Ελληνορθοδόξους Χριστιανούς, που ήταν συνδεδεμένοι με το Πατριαρχείο στο Φανάρι. Το ίδιο συνέβη με την αναφορά σε ‘Μουσουλμάνους’ της Δυτικής Θράκης, αφού κατά το σύστημα μιλλέτ, οι Οθωμανοί Μουσουλμάνοι, προσδιορίζονταν έτσι, χωρίς επί μέρους αναφορά σε εθνοφυλετικές ταυτότητες.

Ως τις μέρες μας, σε Ελλάδα και Τουρκία, ο θρησκευτικός προσδιορισμός των πληθυσμών που εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή, σε Κωνσταντινούπολη και Θράκη, έχει γίνει αγκύλωση στις εξελίξεις της ζωής. Λόγου χάρη, στην Κωνσταντινούπολη, κάποιος Ρωμιός για να “απολαμβάνει” τα μειονοτικά δικαιώματά του, οφείλει να είναι γραμμένος στα μητρώα μιας ελληνορθόδοξης ενορίας του Πατριαρχείου. Όπως εδώ, αν κάποιος μειονοτικός Μουσουλμάνος διεκδικήσει το δικαίωμα δημοσιοποίησης της εθνοτικής του ταυτότητας, κυρίως σε συλλογικό επίπεδο, αντιμετωπίζει την άρνηση άσκησης αυτού του στοιχειώδους δικαιώματος, με επίκληση του “ελληνικού δόγματος” που προαναφέραμε.

Το ελληνικό κράτος δυστυχώς, δεν αντιμετώπισε πάντοτε την Μειονότητα της Θράκης με σεβασμό και αποδοχή χωρίς όρους. Θα μπορούσε να λεχθεί, ότι η Μουσουλμανική Μειονότητα στα χέρια της εξουσίας των Αθηνών ήταν κάτι σαν μπαλάκι του πινγκ πονγκ. Η πλειοψηφία της Μειονότητας ήταν και ως ένα σημείο παραμένει βαθειά θρησκευόμενη. Για τον προηγούμενο λόγο ήταν συντηρητική και ‘υπομονετικά’ υπάκουη στο ελληνικό κράτος. Οι ιδέες του κεμαλικού εθνικισμού δειλά έφταναν ως την Θράκη και επηρέαζαν λίγους μορφωμένους κατά κανόνα ή τέλος πάντων ξεχωριστούς Μουσουλμάνους. Οι περισσότεροι παρέμεναν αδιάφοροι ή ακόμα και εχθρικοί προς τις εξελίξεις στην Τουρκική Δημοκρατία.

Την δεκαετία του ’50, επί κυβερνήσεως Παπάγου και γενικού διοικητή Θράκης του υποστράτηγου ε.α. Γεωργίου Φεσσοπούλου, η Αθήνα αποφάσισε την βίαιη τουρκοποίηση της μειονότητας των Μουσουλμάνων, κατά τα ιδεολογικά πρότυπα που είχαν αναπτυχθεί ήδη στην Τουρκία. Όλοι οι Μουσουλμάνοι θα αποκαλούνταν ‘Τούρκοι’, ακόμα και αν είχαν συναίσθηση πως ήταν Πομάκοι ή Ρομά, τα διάφορα μειονοτικά ιδρύματα κ.λπ. θα μετονομάζονταν υποχρεωτικά σε ‘τουρκικά’, η διδασκαλία της τουρκικής γλώσσας θα κατελάμβανε περίοπτη θέση στα μειονοτικά σχολεία. Εκείνη την περίοδο, παρουσία του βασιλικού ζεύγους της Ελλάδος και του Προέδρου της Τουρκίας, έγιναν τα εγκαίνια του μειονοτικού εκπαιδευτηρίου ‘Τζελάλ Μπαγιάρ’ στην Κομοτηνή, στις 2 Δεκεμβρίου 1952.

Όταν τον Ιούνιο του 1952, το βασιλικό ζεύγος της Ελλάδος είχε επισκεφθεί επίσημα την Τουρκία, σε δεξίωση που δόθηκε προς τιμή του στα ανάκτορα του Ντολμά Μπαχτσέ, η Βασίλισσα Φρειδερίκη, απευθυνόμενη στον Πρόεδρο Τζελάλ Μπαγιάρ, του είπε: “Εξοχότατε, ξεκίνησα να πραγματοποιήσω ένα σπουδαίο έργο. Θα ιδρύσω ένα Λύκειο για τους Τούρκους της Δυτικής Θράκης”. Και τον παρακάλεσε να συναινέσει να βάλουν το όνομα του στο υπό ίδρυση μειονοτικό Εκπαιδευτήριο.

Το σωματείο “Τουρκική Ένωση Ξάνθης” είχε ιδρυθεί νόμιμα το 1927 και πολύ αργότερα, μετά από εξήντα χρόνια, με πρωτοβουλία του Νομάρχη Ξάνθης, ακυρώθηκε η νόμιμη ύπαρξή του! Η αρχική επωνυμία του σωματείου ήταν “Εστία της Τουρκικής Νεολαίας Ξάνθης” και μετά από σχετική τροποποίηση του καταστατικού, το 1936 μετονομάσθηκε σε “Τουρκική Ένωση Ξάνθης”. Σύμφωνα με την δικαστική απόφαση που έκρινε παράνομη την ύπαρξη της “Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης”, όπως και άλλων σωματείων μειονοτικών πολιτών που προσδιορίζονταν ως ‘τουρκικά’, η λέξη “τουρκική” στους τίτλους τους ως αναφορά στα μέλη που προέρχονταν από την Μουσουλμανική Μειονότητα της Ελλάδος, έθετε σε κίνδυνο την δημόσια τάξη και θα έπρεπε να χρησιμοποιείται μόνον όταν γίνεται αναφορά σε Τούρκους πολίτες!

Η συνέχεια είναι σε όλους γνωστή. Αποδοχή των προσφυγών της ‘ΤΕΞ’ από το ΕΔΔΑ, καταδίκη της Ελλάδος, αλλά παρόλα αυτά, επίμονη άρνηση των ελληνικών δικαστηρίων να λάβουν υπόψη την απόφαση του δικαστηρίου του Στρασβούργου....

Και επειδή πρωτύτερα αναφερθήκαμε, πως το ελληνικό κράτος, για πολλά χρόνια, με τρόπο απαράδεκτο “έπαιζε” με τη Μειονότητα της Θράκης, λες και ήταν μπαλάκι του πινγκ πονγκ, μια αναφορά, εν είδει παρενθέσεως, δεν θα ήταν θαρρών περιττή, στα επονείδιστα διοικητικά μέτρα αφόρητων και εξοντωτικών διακρίσεων, που είχε εφαρμόσει η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή (επί ΕΡΕ), με ενορχηστρωτή τον Ευάγγελο Αβέρωφ στην δεκαετία του ’60. Τότε η Ελλάδα, με την εφαρμογή των διοικητικών μέτρων κατά των μειονοτικών πολιτών της Θράκης, επιδίωκε να εξωθηθούν σε φυγή από την Ελλάδα. Τα μέτρα έπλητταν αδιακρίτως όλους τους Μειονοτικούς και όχι μόνο τους Τούρκους ή τουρκογενείς, όπως επιμένει να τους αποκαλεί ακόμα, δίκην στρουθοκαμήλου, το επίσημο κράτος. Μάλιστα τα χωριά των Πομάκων και στους τρεις νομούς της Θράκης, βρίσκονταν στην λεγόμενη απαγορευμένη ή επιτηρούμενη ζώνη και ήταν περίκλειστα σε ένα γκέτο, υπό την ασφυκτική εποπτεία του στρατού και των κρατικών αρχών ασφαλείας. Οι απαγορευμένες ζώνες στις παραμεθόριες περιοχές της Ελλάδος καθιερώθηκαν το 1936 από το καθεστώς Μεταξά. Τη δεκαετία του ’70 επί χούντας καταργήθηκαν παντού (Μακεδονία και Ήπειρος) εκτός της Θράκης, όπου καταργήθηκαν μόλις το 1995! Το χαρακτηριστικό ήταν οι ‘μπάρες’, που οριοθετούσαν τις επιτηρούμενες ζώνες από τις υπόλοιπες περιοχές της επικράτειας.

Θα κλείσω λέγοντας απερίφραστα, αυτό που πιστεύω: Η συντριπτική πλειοψηφία των Μουσουλμάνων, θρησκευτικά ή πολιτιστικά, πολιτών που ζουν κυρίως στην Θράκη, είναι απόλυτα νομοταγείς και αγαπούν αυτήν την κοινή πατρίδα. Αλλά, για να αποκτήσουν εμπιστοσύνη στην Ελλάδα ως κράτος, πρέπει να περάσουν χρόνια, σταθερής πολιτικής σεβασμού απέναντί τους, εκ μέρους κρατικών αρχών και υπηρεσιών, εξάλειψης διακρίσεων που είναι αισθητές ως τώρα. Επίσης τα πολιτικά κόμματα, οφείλουν να είναι εξαιρετικά υπεύθυνα ως προς τις επιλογές των υποψηφίων τους από τους κόλπους της μειονοτικής Κοινότητας, να μην θυμούνται τους μειονοτικούς πολίτες στις προεκλογικές περιόδους κατά κύριο λόγο, και να μην προσφέρουν γη και ύδωρ, πολλές φορές κατά εμετικό τρόπο, για να κλέψουν την ψήφο τους!

Η αναγνώριση εκ μέρους της Ελλάδος της πραγματικότητας, ότι στην χώρα υπάρχουν και εθνοτικές μειονότητες, πέραν των θρησκευτικών και των πολιτιστικών, είτε λέγονται Τούρκοι, είτε Μακεδόνες, που πρέπει επί τέλους ακώλυτα να έχουν το αυτονόητο δικαίωμα έκφρασης της ιδιαίτερης ταυτότητάς τους σε συλλογικό επίπεδο, θα είναι δείγμα ωριμότητας της δημοκρατίας στη χώρα μας και απόδειξη αποδέσμευσής της από τα αρνητικά δεσμά της βαλκανικής “πολιτικής περίπτωσης”.

Πριν κλείσω, θεωρώ σκόπιμο να μεταφέρω ένα απόσπασμα συνέντευξης του Υπουργού Εξωτερικών της Δημοκρατίας της Μακεδονίας Νίκολα Ντιμιτρόφ στην Frankfurter Allgemeine Zeitung, που κατά τη γνώμη μου αποτελούν από την πλευρά της γειτονικής μας χώρας σοβαρή ένδειξη ωριμότητας και υπευθυνότητας: “Δεν ισχυριζόμαστε ότι είμαστε οι αποκλειστικοί Μακεδόνες. Αισθάνομαι Μακεδόνας, αλλά δεν έχω τίποτα αντίθετο και με έναν Έλληνα από τη Θεσσαλονίκη, που αισθάνεται το ίδιο Μακεδόνας, είτε με τη γεωγραφική είτε με την πολιτισμική σημασία”.

©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

Οκτώβριος 2017

ⁱ

i Εκούσια δικαιοδοσία: Στις υποθέσεις που υπάγονται στην εκούσια δικαιοδοσία δεν υπάρχει αντιδικία. Το δικόγραφο προς το δικαστήριο λέγεται ‘αίτηση’ και όχι ‘αγωγή’. Με την αίτησή του ο ενδιαφερόμενος πολίτης ζητά από το δικαστήριο να εκδώσει απόφαση για ένα ζήτημα που τον αφορά (λ.χ. κήρυξη κύριας και δημοσίευση ιδιόγραφης διαθήκης, έγκριση σωματείου κ.λπ.). Ο νομοθέτης έχει επιλέξει την δικαστική οδό, στα πολιτικά δικαστήρια, γι’ αυτές τις υποθέσεις προκρίνοντας την σοβαρότητα που ενέχουν και για τούτο μπορεί να λάβει μέρος στις συνεδριάσεις των δικαστηρίων και ο αρμόδιος Εισαγγελέας.

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΛΟΝΙΑ

Η προοπτική της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, τουλάχιστον για όσους και όσες συντασσόμαστε υπέρ της Ευρωπαϊκής Ιδέας, είναι το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση δεν μπορεί προχωρήσει ούτε βήμα, αν η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει δέσμια μιας Ευρώπης των κρατών και μάλιστα με συγκεντρωτική δομή.

Η τοποθέτηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (European Commission) κατά του δημοψηφίσματος στην Καταλονία, με επιχείρημα, που περιφρονεί την πολιτική και μηρυκάζει τις θέσεις της κυβέρνησης Ραχόι, μάλλον ήταν αναμενόμενη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως είναι γνωστό, συντίθεται από “εκλεκτούς” των κυβερνήσεων κάθε κράτους μέλους της Ένωσης. Και αυτή τη στιγμή, ο προσανατολισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι επίσης γνωστός και προκαλεί πλήρη απογοήτευση. Διακρίνεται για την συντηρητικότητά της, και έχει καταντήσει διαχειριστής, κυρίως μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθηλωμένης σε νεοφιλελεύθερες επιλογές.

Η Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση, ως επιθυμητή προοπτική, αν θέλουμε να μην καταρρεύσει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα αν συνεχίσει την τωρινή πορεία, μπορεί να να υπάρξει μόνον ως συνεχής εξέλιξη και διεύρυνση της Δημοκρατίας και των Ελευθεριών των πολιτών, σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση, όχι των κρατών, αλλά των Πολιτών και πλήρους εγγύησης των δικαιωμάτων του Ανθρώπου, παντού....

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

02/10/17