Η ΜΝΗΜΗ….

Υπάρχει μια ιδιαίτερη αξία στη μνήμη. Έχει ειπωθεί, πως η μνήμη προβάλλει το παρελθόν στο παρόν. Από την άλλη, η μνήμη μάχεται τη λήθη, την κατάσταση που επιβάλλει την αμνησία, αλλά και την αμνηστία σε περιστατικά που πλήγωσαν κι άφησαν κακοφορμισμένες πληγές επί δεκαετίες. Μιλώ κυρίως για περιστατικά του κοινού βίου που αφορούν όλους …. Τις προάλλες στο facebook δημοσιεύθηκαν αρκετές φωτογραφίες από καταστροφές στη Νάουσα, μετά την τριήμερη κατάληψη της πόλης από δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Τις αναδημοσίευσα αυτές της εικόνες της φρίκης, προσθέτοντας ένα σχόλιο. Την ανάρτησή μου την είδαν πολλοί συνδαιτυμόνες του κοινωνικού δικτύου. Δύο σχολιασμοί σκάλωσαν την προσοχή μου. Στον ένα, σχολιαζόταν εγκλήματα του εθνικού στρατού του χρόνου και του τόπου. Η φρίκη ενός Εμφυλίου Πολέμου είναι ανυπόφορη και δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι, γιατί πολύ συχνά, οι συγκυρίες τα φέρνουν έτσι, που ο ένας αδελφός κρατά το όπλο, στοχεύοντας άθελά του τον αδελφό του, που βρίσκεται απέναντι! Ο μακαριστός Μουφτής Κομοτηνής Μέτσο Τζεμαλή, μου είχε διηγηθεί το εξής περιστατικό. Τον ειδοποίησαν στη Μουφτεία, ότι ένας άγνωστος κύριος ήθελε να τον δει. Ο Μουφτής συναίνεσε, καθώς πάντοτε ήταν καλοσυνάτος και ευγενής. Ο κύριος που μπήκε στο γραφείο ήταν μεν ηλικιωμένος, αλλά εξαιρετικά ευθυτενής. Συστήθηκε με το όνομά του, προσθέτοντας τον βαθμό του ως ανώτατου απόστρατου αξιωματικού του στρατού. «Μουφτή μου, βασανίζομαι δεκάδες χρόνια και ειρήνη δεν βρίσκει η ψυχή μου. Ήρθα εδώ για να εξομολογηθώ σε σας το αμάρτημά μου. Τον καιρό του εμφυλίου, εσείς ήσασταν έφηβος στο χωριό σας στον Εχίνο. Θυμάστε, που έξω απ’ το χωριό, βρέθηκαν δύο πτώματα νέων συγχωριανών σας, σκοτωμένων φρικτά; Ήμουν νεαρός ανθυπολοχαγός τότε και βρισκόμουν με ουλαμό οπλιτών στον Εχίνο. Όταν βρέθηκαν τα πτώματα και όλο το χωριό βυθίστηκε στο πένθος, εμείς του στρατού και οι χωροφύλακες, είχαμε διαδώσει πως το έγκλημα είχε γίνει από τους αντάρτες. Έτσι έμεινε στην ιστορία του τόπου σας. ‘Οι κομμουνισταί αντάρται είχαν δολοφονήσει δύο νέα παλικάρια, άδικα και χωρίς λόγο…’. Μουφτή μου, αυτό που είχε διαδοθεί τότε ήταν ψέμα. Εμείς, του εθνικού στρατού σκοτώσαμε τους δυο συγχωριανούς σας, για να ενοχοποιήσουμε τους αντάρτες στα μάτια σας, κι έτσι να αποτρέψομε κάθε συνδρομή εκ μέρους των χωρικών του Εχίνου, προς αυτούς». Στο τέλος, ο στρατηγός ξέσπασε μπροστά στον Μουφτή σε κλάματα σαν μικρό παιδί… (Υπήρξα στενός συνεργάτης του Μουφτή Κομοτηνής και την παραπάνω εξιστόρηση, μου την είχε διηγηθεί ο ίδιος). Ο πόλεμος, ακόμα κι αν πρόκειται για άμυνα σε βάναυση επίθεση, αφήνει πολύ πόνο. Ο εμφύλιος πόλεμος όμως, αποτελεί χωρίς την παραμικρή δικαιολογία, την έσχατη κατάρα για το ανθρώπινο γένος. Είναι φρικτή υπόμνηση της κληρονομιάς της δολοφονίας του Άβελ από τον αδελφό του Κάιν (Γένεσις 4: 8-12). Οι φράσεις του βιβλικού μύθου βοούν και μαγαρίζουν τις συνειδήσεις εκείνων, που έχουν προκαλέσει το ξέσπασμα εμφυλίου πολέμου: «Το αίμα του αδερφού σου μου φωνάζει γοερά από τη γη! Από δω και πέρα θα σε καταριέται η ίδια η γη, που άνοιξε για να δεχτεί το αίμα του αδερφού σου, που εσύ τον σκότωσες». Κανένας αγώνας για την πραγμάτωση της όποιας ουτοπίας, καμιά υπεράσπιση της πατρίδας και του έθνους δεν δικαιολογεί έναν Εμφύλιο Πόλεμο. Νομίζω πως στην ταινία «Ψυχή βαθιά» (2009) του Παντελή Βούλγαρη, αποτυπώνεται η τραγωδία του ελληνικού Εμφυλίου, με τη συναισθηματική φόρτιση του κλίματος της εποχής. Κατά τη γνώμη μου, το σημείωμα του ‘Ριζοσπάστη’ στο φύλλο της Τρίτης 13 Οχτώβρη 2009 (διατηρώ τον τρόπο απόδοσης του μήνα), με τίτλο “«Ψυχή βαθιά» και παραποίηση της ιστορίας. Με αφορμή την νέα ταινία του Π. Βούλγαρη” , που επιχειρεί μάλλον να μηδενίσει τις ευθύνες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας για τον εμφύλιο, μόνον τα μέλη του κόμματος μπορεί να πείσουν…. Προσωπικά πιστεύω την φράση, που σε μια ανέκδοτη νουβέλα λέει ο ήρωας Ντον Ερνέστο ντε λα Μπάρκα: «...στη ζυγαριά της αλήθειας, ο πόνος του ανθρώπου, βαραίνει περισσότερο, από οποιοδήποτε ανατρεπτικό κίνημα, χάριν της ουτοπίας». Με τα σχόλια που πρόσθεσα στην σειρά των φωτογραφιών από την καταστροφή της Νάουσας το 1949, δεν είχα την πρόθεση να παραθέσω έκθεση ιδεών συνηγορίας της «εθνικόφρονος παρατάξεως», όπως σχολίασε αγαπητός φίλος. Αλλά, με την πείρα των χρόνων και τις εμπειρίες που απέκτησα τα χρόνια της στράτευσής μου στο ΚΚΕ εσωτερικού, πρόγονο του ΣΥΡΙΖΑ, κατέληξα να πιστεύω, πως το όραμα του Ενρίκο Μπερλιγκουέρ, του Σαντιάγκο Καρίγιο, του Λεωνίδα Κύρκου, του Μπάμπη Δρακόπουλου και άλλων, που δεν μου έρχονται στο νου, για έναν σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο, που ήταν το logo του κινήματος του Ευρω-Κομμουνισμού, έσβησε μπροστά στη βαρβαρότητα της κληρονομιάς του Στάλιν, που τουλάχιστον στην Ελλάδα επιβιώνει. Τα χρόνια που ήμουν δικηγόρος, στο γραφείο μου, τόσο στη Νάουσα, όσο και στη Θεσσαλονίκη, υπήρχε στον τοίχο το σκίτσο του Νίκου Μπελογιάννη με το γαρύφαλλο στο χέρι, που είχε φτιάξει ο Πάμπλο Πικάσο. Όταν πριν λίγο καιρό, έμαθα, πως ο Νίκος Μπελογιάννης ήταν ο πολιτικός επίτροπος της Μεραρχίας του ΔΣΑ που επιτέθηκε τον Ιανουάριο του 1949 στη Νάουσα, την κατέλαβε επί τρεις μέρες και άφησε καταστροφές…, ένιωσα πλήρη κατάρρευση ενός μύθου, στην δομή των αριστερών πολιτικών μου επιλογών. Και κάτι ακόμα. Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη, στις 6 Ιανουαρίου 1949, μετά από επίπονη κύηση της μητέρας μου. Ο πατέρας μου εργαζόταν στου Λαναρά στη Νάουσα. Ειδοποιήθηκε για την επικείμενη γέννησή μου κι έφρασε εγκαίρως στη Θεσσαλονίκη. Μόλις η Νάουσα καταλήφθηκε από τις δυνάμεις του ΔΣΑ, σύμφωνα με αδιάψευστες μαρτυρίες, άρχισαν να αναζητούν τον πατέρα μου. Στη δουλειά, στο σπίτι, ρωτώντας φίλους και γνωστούς. Δεν τον βρήκαν και εν αγνοία μου έγινα ο σωτήρας του πατέρα μου…. 23/11/2025 Γιώργος Δούδος

ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΚΟΥΒΕΝΤΙΑΖΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ;

ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΣΕΙΣ DE PROFUNDIS

“...στη ζυγαριά της αλήθειας, ο πόνος των ανθρώπων βαραίνει περισσότερο, από οποιοδήποτε ανατρεπτικό κίνημα, χάριν της Ουτοπίας”. Don Ernesto de la Barca Στη διάρκεια των σπουδών μου στο Πανεπιστήμιο, άρχισε να εδραιώνεται η αμφισβήτηση της χούντας και της Δεξιάς γενικότερα. Η ρήξη μεταξύ των πολιτικών θέσεων του πατέρα μου και των προσωπικών επιλογών μου, επήλθε στη διάρκεια της μου στρατιωτικής θητείας. Μετά την αφυπηρέτησή μου από το στρατό, το 1975 και την έναρξη της δικηγορίας στη Νάουσα, αποφάσισα να ενταχθώ στο ΚΚΕ εσωτερικού. Ο «σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο», που πρόβαλλε ως απαίτηση για ριζική αλλαγή στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, το παραπάνω κόμμα ήταν που με προσέλκυσε να γίνω μέλος του. Δεν υπήρχαν ταξικές προϋποθέσεις, ούτε οικογενειακά τραύματα από διωγμούς στην Κατοχή ή στο Εμφύλιο από την πλευρά των ηττημένων. Ούτε ο διαλεκτικός υλισμός άγγιζε έστω κατ’ ελάχιστον την κοσμοαντίληψή μου. Εκείνο που στάθηκε ο πιο σημαντικός παράγοντας στην πολιτική επιλογή μου στράτευσης στην Αριστερά, ήταν ο λόγος ενός Προφήτη των αρχαίων χρόνων: “δικαιοσύνην μάθετε, οἱ ἐνοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς” (Ησαΐας 26:9). Μάλλον σύντομα, έχοντας ανελιχθεί ως μεσαίο στέλεχος στο ΚΚΕ εσωτερικού, είδα κατάματα το φρικτό και ματωμένο φάντασμα του Στάλιν να βαδίζει βαριά σε κομματικές συνδιασκέψεις και κομματικά γραφεία και να πετάει στα σκουπίδια το όραμα για έναν σοσιαλισμό μες ανθρώπινο πρόσωπο. Το ΚΚΕ εσωτερικού δεν υπήρχε για μένα τουλάχιστον ως χώρος ανάσας ελευθερίας κι έτσι επέλεξα να παραμείνω ασκεπής κομματικά επί δεκαετίες. Η μακρά περίοδος της άρνησης συμμετοχής μου σε κομματικές διαδικασίες θεωρώ πως ήταν γόνιμη. Το Όραμα μιας πιο δίκαιης κοινωνίας, όχι ως Ουτοπίας, μα ως πολιτικής πρότασης, πίστευα και πιστεύω πως παραμένει επίκαιρο. Οι αδικημένοι άνθρωποι, οι μη προνομιούχοι συμπολίτες, θύματα κοινωνικής και οικονομικής εκμετάλλευσης, τραγική παρουσία στην εποχή μας των sans-culottes του Παρισιού, καταδικάζουν συνεχώς το σκάνδαλο στον κόσμο και στη χώρα μας, μια μειοψηφία ισχυρών της οικονομίας να διαφεντεύει τις ζωές μας, χάριν του κέρδους, που γεννά κατόπιν την δύναμη και την επιβολή! Η ανάδειξη ως κυβέρνησης στη χώρα μας της Νέας Δημοκρατίας του Κυριάκου Μητσοτάκη ώθησε στο προσκήνιο του δημόσιου βίου μια εμμονική προσήλωση στη ιδεολογία του Νεοφιλελευθερισμού. Πέραν αυτής της εμμονής, υπήρξαμε, τουλάχιστον οι νοήμονες πολίτες, μάρτυρες σκόπιμης αμφισβήτησης θεσμών που συνιστούν την έννοια του κράτους δικαίου, σύμφωνα με το ελληνικό Σύνταγμα και νομοθετήματα αυξημένης ισχύος, που εκουσίως η χώρα έχει εισαγάγει στην έννομη τάξη. Η εμπιστοσύνη μεγάλης μερίδας πολιτών έχει τρωθεί απέναντι στην τρίτη λειτουργία της πολιτείας, αυτήν της Δικαιοσύνης. Ευθεία παραβίαση του άρθρου 16 του Συντάγματος και θέσπιση λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων. Δεν θεωρώ περιττό να αντιγράψω τη διάταξη του άρθρου 16 παράγραφος 5 του Συντάγματος: «H ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση. Tα ιδρύματα αυτά τελούν υπό την εποπτεία του Kράτους, έχουν δικαίωμα να ενισχύονται οικονομικά από αυτό και λειτουργούν σύμφωνα με τους νόμους που αφορούν τους οργανισμούς τους…». Με ποικίλα μέτρα είμαστε μάρτυρες εμπορευματοποίησης της Υγείας, ως δημόσιου αγαθού και αποδυνάμωσης του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Τα ολιγοπώλια ιδίως στην λιανική πώληση αγαθών καθημερινής ανάγκης, λειτουργούν ανενδοίαστα με συνέπεια την επιβάρυνση της πλειοψηφίας του λαού που δεν ανήκουν στην ελίτ των προνομιούχων εξαιτίας της ακρίβειας. Τα σκάνδαλα των υποκλοπών, της χειραγώγησης μεγάλης μερίδας ιδίως τηλεοπτικών ΜΜΕ, της NOVARTIS, του ΟΠΕΚΕΠΕ έχουν δημιουργήσει ένα ασφυκτικό περιβάλλον στον δημόσιο βίο και από την άλλη μεριά τα στελέχη της κυβέρνησης Μητσοτάκη, είτε επιχειρούν να μειώσουν τις συνέπειες, είτε ακόμα και να επιβάλλουν την κάλυψη, που στην υπόθεση των υποκλοπών και της NOVARTIS μάλλον το έχουν καταφέρει. Σ’ αυτή την κατάσταση της χώρας, αποφάσισα να ενταχθώ στο κόμμα ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και το έπραξα. Στις εσωκομματικές εκλογές για την ανάδειξη προέδρου επέλεξα τον Στέφανο Κασσελάκη. Απεχθάνομαι την προσωπολατρία και την θεωρώ πέρα ως πέρα ασύμβατη με τις αρχές και τις αξίες της Αριστεράς. Έκρινα πως ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ όφειλε να μετεξελιχθεί σε ένα σύγχρονο κόμμα μιας Αριστεράς, χωρίς εξαρτήσεις από βαρίδια του παρελθόντος. Δυστυχώς, λάθη ανωριμότητας του ίδιου του Κασσελάκη, αλλά κυρίως η ακραία αμφισβήτηση του προέδρου του κόμματος από “ιστορικά” στελέχη και ιδρυτικά μέλη του ΣΥΡΙΖΑ, με αποκορύφωνα τον τραγέλαφο του συνεδρίου, που ακύρωσε συλλήβδην, κατά τα σταλινικά πρότυπα, κάθε έννοια δημοκρατικής διαδικασίας, με έθεσαν εκτός κόμματος. Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς είχε γράψει, “…ἔμφυτος ἅπασιν ἀνθρώποις ὁ τῆς ἐλευθερίας πόθος…” (Ρωμαϊκή Αρχαιολογία, Λόγος δ΄, κεφάλαιον ΠΓ, 2). Η Αριστερά, όπως την κατανοώ, αναγνωρίζει δυο αγκωνάρια που την στηρίζουν: Την Ελευθερία και την Αλληλεγγύη. Αξίες, που θεωρώ απαρέγκλιτες και απόλυτα αδιαπραγμάτευτες. Στόχος δεν είναι η αποκάλυψη επί γης της Ουτοπίας, αλλά η εφικτή φανέρωση, μέρα με τη μέρα της Ανοιχτής Κοινωνίας. Ανοιχτή Κοινωνία, δίχως αποκλεισμούς, δίχως περιθωριοποιήσεις, δίχως φράχτες διακρίσεων για οποιοδήποτε λόγο.... Η Αριστερά, με όλα τα προσωπεία που έχει φορέσει στη διαδρομή του χρόνου, επέμενε να φανερώσει πάνω στη γη μιαν Ουτοπία. Και σε τούτο τον αγώνα, η μέθη για την πραγμάτωση ενός άπιαστου ονείρου σκόρπισε πολύ πόνο, έγιναν φρικτά εγκλήματα. Δολοφονήθηκαν αθώοι άνθρωποι, γιατί οι Αριστεροί νόμιζαν, πως στέκονταν εμπόδιο στην πραγμάτωση της Ουτοπίας. Ξεθεμελιώθηκαν μακραίωνες αρχές και παραδόσεις, που είχαν κριθεί σαν φρένα στην διάδοση της λατρείας του ειδώλου της Προόδου. Η Αριστερά του 21ου αιώνα δεν μπορεί να έχει σχέση, με τον σταλινικό “μαρξισμό-λενινισμό”, ούτε με όσα φοβερά έγιναν στην λεγόμενη πολιτιστική επανάσταση της Κίνας, ούτε βέβαια με τις μαζικές γενοκτονικές δολοφονίες των Ερυθρών Χμερ. Η Αριστερά οφείλει να απεγκλωβιστεί από πολιτικές αναλύσεις εξαρτημένες από παρωχημένες εποχές, με διαφορετικά δεδομένα. Για την Αριστερά, η διασφάλιση της αρχής της ελευθερίας συμπορεύεται με το κράτος δικαίου, την θεσμική διασφάλιση της ελευθερίας της έκφρασης και της επικοινωνίας. Για την Αριστερά, η Αλληλεγγύη, ως δύναμη συνοχής των κοινωνικών ομάδων που συγκροτούν το τμήμα των εργαζόμενων του λαού πρέπει να παραμένει συνεχώς ενεργή πρόταση. Η αλληλεγγύη ως πολυεπίπεδη πολιτική επιλογή, σημαίνει ενίσχυση του κράτους πρόνοιας και των θεσμών του. Αλληλεγγύη όμως σημαίνει πως η Εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες είναι προσιτή για όλους. Ότι η Υγεία δεν αντιμετωπίζεται σαν εμπόρευμα. Αριστερά δεν μπορεί να σημαίνει λατρεία του κράτους. Η επιχειρηματικότητα δεν μπορεί να δαιμονοποιείται, αλλά να ενθαρρύνεται, με ακύρωση κάθε περιττής γραφειοκρατίας. Η ενθάρρυνση της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε όλους τους τομείς από την πολιτεία, σημαίνει ταυτόχρονα για την Αριστερά, λειτουργία θεσμών κοινωνικού ελέγχου των επιχειρήσεων στα πλαίσια της κοινωνικής ευθύνης και επιρροής καθεμιάς επιχείρησης. Η Αριστερά και οι πολιτικοί φορείς που την επικαλούνται δεν μπορεί να είναι αγκυλωμένοι από σεκταρισμό και πολιτικό δογματισμό. Κοντολογίς, ο διάλογος με ευρύ φάσμα πολιτικών σχημάτων πρέπει να διακρίνει κόμματα που επικαλούνται αριστερές αρχές και συνακόλουθα, να είναι πρόθυμα για συμβιβασμούς, όχι για την διαχείριση και τη νομή της κρατικής εξουσίας αλλά για την πληρέστερη διακονία του λαού. Πολύ σημαντικό είναι, πως η Αριστερά, έχει χρέος να αμφισβητεί ακατάπαυστα το κύρος της κρατικής εξουσίας. Η εξουσία του κράτους, όταν γίνεται tatoo απυρόβλητο στην κριτική, τρέφει τις ταξικές διακρίσεις και γεννά συνεχώς καινούργια φαρμακερά κεφάλια της λερναίας ύδρας. Η Αριστερά οφείλει, αν πρόκειται να είναι αυθεντική, να ερωτοτροπεί με την Αναρχία! Οι παρακάτω σκέψεις του Errico Malatesta, δεν είναι δυνατό να αφήνουν αδιάφορους τους Αριστερούς και όσα κόμματα, επικαλούνται την Αριστερά: “οι καταπιεσμένες μάζες που ποτέ δεν αποδέχτηκαν πλήρως την καταπίεση και τη φτώχεια και που… δείχνουν να διψούν για δικαιοσύνη, ελευθερία και ευημερία, αρχίζουν να κατανοούν ότι δεν θα μπορέσουν να επιτύχουν τη χειραφέτησή τους παρά μόνο με την ένωση και την αλληλεγγύη με όλους τους καταπιεσμένους, με τους εκμεταλλευόμενους όπου γης”. Η πρόσφατη "δυναμική" αντιπαράθεση μεταξύ της ΑΡΑΣ (Αριστερή Αντικαπιταλιστική Συσπείρωση) και αναρχικών ομάδων στο Πολυτεχνείο, ενόψει της επετείου της Φοιτητικής Εξέγερσης του 1973, καταδεικνύει πως ο χώρος της Αριστεράς έχει καταληφθεί από το θρησκευτικό μένος περιφρούρησης της καθαρότητας του δόγματος! Στην Ελλάδα το ΚΚΕ κατέχει τα ιστορικά πρωτεία ως δείγμα θρησκειοποίησης της πολιτικής. Οι Αρχειομαρξιστές που συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση ήταν καταζητούμενοι προς εξόντωση, τόσο από την Γκεστάπο, όσο και από την ΟΠΛΑ που στελεχωνόταν από "πούρους" κομμουνιστές. Αργότερα, με την διάσπαση μεταξύ ΚΚΕ (1968) και την εμφάνιση του ΚΚΕ εσωτερικού, αμφότεροι οι κλάδοι μάχονταν για την ιδεολογική καθαρότητα του θρησκευτικού δόγματος! Εξού και η πλευρά Παρτσαλίδη, αποκαλούσαν την πλευρά Κολιγιάννη «ΚΚΕ εξωτερικού», προφανώς μειωτικά και απαξιωτικά! Η Αριστερά οφείλει να κρατά σαν πολύτιμο φυλαχτό τον λόγο του Εβραίου σοφού Χιλέλ του Πρεσβύτερου (περίπου 110 π.Χ.- 10 μ.Χ.): “Όποιος καταστρέφει μια ψυχή, είναι σα να έχει καταστρέψει ολόκληρο τον κόσμο. Και όποιος σώζει μια ζωή, είναι σα να σώζει ολόκληρο τον κόσμο”. Πάντοτε με περισσήν περίσκεψη διαβάζω τη σκέψη του Jacques Julliard, αρθρογράφου στο αριστερό περιοδικό «Marianne», ότι, “...σήμερα η Αριστερά υπάρχει κυρίως μέσα στις καρδιές των ανθρώπων, ως πόθος για ελευθερία και ισότητα, απαύγασμα της δικαιοσύνης, ενώ δύσκολα θα τη βρούμε σε κόμματα που την επικαλούνται.” Μιλώντας για την Αριστερά, θυμίζω στον εαυτό μου και το κοινοποιώ στους συνοδοιπόρους μου: Μη λησμονείτε φίλες και φίλοι, πως τούτον τον κόσμο τον σώζουν μονάχα οι τρελοί και οι προφήτες. Αυτοί τον σπρώχνουν προς τα μπρος, αυτοί γιατρεύουν τις πληγές του, που ματώνουν ή έχουν κακοφορμίσει. Οι "καθώς πρέπει" σέρνονται πέρα δώθε στον κόσμο και τον σκονίζουν μονάχα. Οι παντιέρες της Αριστεράς, θέλω να είναι πολύχρωμες, στολισμένες με τα χρώματα του Ουράνιου Τόξου. Να δείχνουν πως η Ανοιχτή Κοινωνία της Αριστερής Πρότασης είναι απαλλαγμένη από κάθε είδους εθνικισμούς και προκαταλήψεις, λόγω γλώσσας, φυλής, θρησκείας, σεξουαλικού προσανατολισμού ή σεξουαλικής επιλογής. Η Αριστερά μου, οφείλει να τιμά και να αναγνωρίζει τις μειονοτικές κοινότητες στη χώρα μου, αλλά και στην πιο πλατειά πατρίδα την Ευρώπη. Η Αριστερά, αν θέλει να ζήσει στον 21ο αιώνα κι ακόμα πιο μακριά, έχει χρέος να γκρεμίζει με πάθος τους τοίχους που συντηρούν τα ελλείμματα στη Δημοκρατία! Γιώργος Δούδος 18 Νοεμβρίου 2025

Ας μιλήσουμε για το Ισλάμ…

Καλλιεργείται μεταξύ κατοίκων της Δύσης, μια προκατάληψη κατά των Μουσουλμάνων και του Ισλάμ. Τις περισσότερες φορές τούτο οφείλεται σε άγνοια ή εθελούσια ελλιπέστατη ενημέρωση. Αλλά πρέπει να παραδεχτούμε, ότι την βλάσφημη απαξία και υποτίμηση του Ισλάμ, την προκαλούν με όσα διδάσκουν και διαδίδουν «τιτλούχοι» που ονομάζονται Ουλεμάδες, Μουφτήδες, Ιμάμηδες, Αγιατολλάχ, Σεΐχηδες..., προσφέροντας σαν Ισλάμ και Κοράνιο στον κόσμο, αυτό που επικρατεί σε χώρες που αυτοπροσδιορίζονται σαν ισλαμικές: Ένα καθεστώς, που ενισχύει την απόλυτη επικυριαρχία των ανδρών στην κοινωνία, καλλιεργεί ιδέες, που υποβαθμίζουν την γυναίκα ως ανθρώπινη ύπαρξη και απωθούν κάθε συζήτηση για τα γυναικεία ζητήματα στα αζήτητα.... Αυτή η διαδικασία κακοποίησης του Ισλάμ μετρά πολλούς αιώνες και συνδέεται με την εποχή που το Ισλάμ έγινε θεσμική θρησκεία. Ήταν τότε, που η ηγεσία της Ούμμα (της Κοινότητας των Πιστών), μεταλλάχτηκε σε κληρονομική απόλυτη μοναρχία, από το 664 κ.χ. που ο Μουαουίγια (εξελληνισμένα Μωαβίας) επιβλήθηκε ως Χαλίφης με έδρα τη Δαμασκό. Όσο κι αν φανεί παράδοξο η έννοια του Ισλάμ δεν αναφέρεται στην θρησκεία που αποδίδεται ότι ίδρυσε ο Μωάμεθ, ανεξάρτητα αν αυτό έχει επικρατήσει. Η λέξη ‘Ισλάμ’ δεν είναι ακριβώς ένα ουσιαστικό, αλλά μια λέξη της αραβικής γλώσσας με πολυσχιδείς έννοιες, που παραπέμπουν στην «παράδοση», στην «άφεση», στην «υποταγή», στην «ειρήνη». Με την λέξη «Ισλάμ» περιγράφεται ένα σύστημα, που έχει χρησιμοποιήσει ο Θεός, η Πηγή της Ζωής του σύμπαντος Κόσμου και παρέδωσαν στην ανθρωπότητα ανά τους αιώνες, όλοι οι Αγγελιαφόροι και οι Προφήτες Του (5:111, 10:72, 98:5). Η αποκάλυψη του Ισλάμ προς το ανθρώπινο γένος, θεωρείται ότι έλαβε οικουμενικές διαστάσεις μέσω του Προφήτη Αβραάμ (4:125, 22:78). Ως απόρροια των παραπάνω, το Ισλάμ αναφέρεται στο σύνολο των ανθρώπων, που έχουν εναρμονίσει την βούλησή τους ειρηνικά μόνο στον Θεό. Με άλλα λόγια, το Ισλάμ εκφράζει την κατάσταση παράδοσης της ύπαρξης του ανθρώπου προς τον Θεό και της υπακοής στον Θεό, ελεύθερα και αβίαστα. Το Κοράνιο διδάσκει, ότι όλοι οι άνθρωποι που έχουν αναγνωρίσει και αποδεχθεί την Αλήθεια, έχουν ονομαστεί από τον Θεό με την λέξη που στα αραβικά αποδίδεται ως ‘Μουσουλμάνοι’ (Σούρα Αλ Χατζ 22:78). Το Ισλάμ, ως πρόταση του Θεού προς την νοήμονα κτίση, που σαρκώνει το γένος των ανθρώπων, αποκαλύπτεται στις σελίδες του Κορανίου. Έτσι, όλες οι παραπομπές σε τούτο το κείμενο, αναφέρονται σε κεφάλαια (σούρες) και εδάφια του Κορανίου. • Ισλάμ, είναι η ειρηνική παράδοση ή άφεση της ύπαρξής μας, μόνο στον Θεό (2:112,131, 4:125, 6:71, 22:34, 40:66). • Το Ισλάμ εμπεριέχει ένα σύστημα παγκόσμιων αρχών, που είναι πλήρως εναρμονισμένες με τη Φύση (3:83, 33:30, 35:43). • Η αποδοχή του Ισλάμ δεν θεμελιώνεται μόνο στην προσωπική εμπειρία, αλλά έχει την συνηγορία και αντικειμενικών στοιχείων (3:86, 2:111, 21:24, 74:30). • Όταν κατά το σύστημα του Ισλάμ απαιτείται καταδίκη πράξεων, παραλείψεων ή καταστάσεων, αυτή δεν βασίζεται σε ευσεβείς πόθους ή συναισθήματα, αλλά στη λογική και σε στοιχεία (17:36, 4:174, 8:42, 10:100, 11:17, 74:30-31). • Το Ισλάμ εκτιμά και ενθαρρύνει τη γνώση, την εκπαίδευση και τη μάθηση (35:28, 4:162, 9:122, 22:54, 27:40, 29:44,49). • Το Ισλάμ προωθεί την επιστημονική έρευνα σχετικά με την εξέλιξη της ανθρωπότητας στη γη (29:20). • Το Ισλάμ απορρίπτει εντελώς τους κληρικούς και τους μεσάζοντες μεταξύ Θεού και ανθρώπων (2:48, 9:31-34). • Το Ισλάμ καταδικάζει απόλυτα την κερδοσκοπία με χρήση και επίκληση της θρησκείας (9:34, 2:41,79,174, 5:44, 9:9). • Το Ισλάμ συνηγορεί υπέρ της ελευθερίας και της υπευθυνότητας, ενώ περιφρονεί τις «αρχές» που στηρίζονται στο ψέμα (6:164). • Το Ισλάμ υποστηρίζει την ελευθερία της έκφρασης (2:256, 18:29, 10:99, 88:21-22). • Το Ισλάμ, για τις δημόσιες υποθέσεις απαιτεί διαβούλευση και εκπροσώπηση (42:38, 5:12). • Το Ισλάμ προωθεί και καθιερώνει ένα δημοκρατικό σύστημα, όπου η συμμετοχή όλων των πολιτών ενθαρρύνεται και διευκολύνεται (58:11). • Το Ισλάμ απαγορεύει τη δωροδοκία και απαιτεί την εφαρμογή αυστηρών κανόνων κατά της επιρροής ομάδων συμφερόντων και εταιρειών στην κυβέρνηση (2:188). • Το Ισλάμ απαιτεί την εκλογή αξιωματούχων, με βάση τα προσόντα τους και τις αρχές της δικαιοσύνης (4:58). • Το Ισλάμ εισηγείται δικαιοσύνη για όλους και όλες , ανεξάρτητα από το θρήσκευμα ή την εθνικότητα τους (5:8). • Το Ισλάμ αναγνωρίζει τα δικαιώματα των πολιτών να υποβάλλουν δημόσια αιτήματα κατά των αδικιών που διαπράττονται από άτομα ή την κυβέρνηση (4:148). • Το Ισλάμ ενθαρρύνει την κατανομή του πλούτου, την οικονομική ελευθερία και την κοινωνική ευημερία (2:215, 59:7). • Το Ισλάμ προωθεί τον απόλυτο σεβασμό προς τα άτομα (5:32). • Το Ισλάμ συνδέει την ποιότητα μιας κοινωνίας με την ποιότητα των ατόμων που την αποτελούν (13:11). • Το Ισλάμ αναγνωρίζει και προστατεύει τα ατομικά δικαιώματα στην ιδιωτικότητα (49:12). • Το Ισλάμ αναγνωρίζει το δικαίωμα στο τεκμήριο αθωότητας και το δικαίωμα να αντιμετωπίζει κανείς τον κατήγορό του (49:12). • Το Ισλάμ παρέχει προστασία στους μάρτυρες (2:282). • Το Ισλάμ δεν θεωρεί αθώους τους ανθρώπους, που είναι υπεύθυνοι ως ηθικοί αυτουργοί για εγκλήματα άλλων (53:38). • Το Ισλάμ προστατεύει το δικαίωμα στην προσωπική ιδιοκτησία (2:85,188, 4:29, προβλέπεται εξαίρεση 24:29, 59:6-7). • Το Ισλάμ αποθαρρύνει την μη παραγωγική οικονομία (2:275, 5:90, 3:130). • Το Ισλάμ ενθαρρύνει την φιλάνθρωπη αλληλεγγύη και την φροντίδα των μη προνομιούχων συνανθρώπων μας (6:141, 7:156). • Το Ισλάμ διακηρύττει την ενότητα της Ανθρωπότητας προωθώντας την ισότητα των φύλων και των φυλών (49:13). • Το Ισλάμ τιμά τις γυναίκες (3:195, 4:124, 16:97). • Το Ισλάμ εκτιμά τη διάνοια (5:90). • Το Ισλάμ υποστηρίζει την ειρήνη μεταξύ των εθνών (2:62, 2:135-136, 208). • Το Ισλάμ θεωρεί ολόκληρο τον κόσμο ιδιοκτησία όλης της Ανθρωπότητας και υποστηρίζει τη μετανάστευση (4:97-98). • Το Ισλάμ προωθεί την ειρήνη, ενώ αποτρέπει μέτρα που συνιστούν επιθετικές πολεμικές ενέργειες (60:8,9, 8:60). • Το Ισλάμ επιδιώκει, μέσω των νόμων που καταρτίζουν οι πολιτείες των ανθρώπων, να εφαρμόζεται ο κανόνας της ισοδυναμίας μεταξύ πράξης και ζημιογόνου αποτελέσματος ως προς την φύση και το ύψος της επιβαλλόμενης ποινής για αδικήματα, ενώ συγχρόνως, ανάλογα με τις περιστάσεις, ενθαρρύνει το άνοιγμα των θυρών του ελέους και της συγχώρεσης (42:20, 17:33). • Το Ισλάμ υποστηρίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και είναι συνήγορος των καταπιεσμένων (4:75). • Το Ισλάμ ενθαρρύνει τον ανταγωνισμό χάριν της δικαιοσύνης και της ηθικής (16:90). • Το Ισλάμ αντιπροσωπεύει την ειρήνη, την ειλικρίνεια, την καλοσύνη και την αποτροπή της αδικοπραγίας (3:110). • Το Ισλάμ εμπνέει υψηλά ηθικά πρότυπα (25:63-76, 31:12-20, 23:1-11). • Το Ισλάμ καλεί τους ανθρώπους να ζουν σε αρμονία με τη Φύση και το Περιβάλλον (30:41). • Το μήνυμα του Κορανίου είναι, ότι το μόνο σύστημα ή συμπαντικός νόμος που εκδηλώνει το θέλημα του Θεού είναι το Ισλάμ (3:19,85). Σύμφωνα με το Κοράνιο, με εξαίρεση τα μυαλά εκείνων που αρνούνται την ενότητα και την μοναδικότητα του Θεού, ολόκληρο το Σύμπαν, συντίθεται από Μουσουλμάνους! Κάθε σωματίδιο, άτομο, μόριο, πλανήτης, αστερισμός, φως, γαλαξίας στο σύμπαν, εναρμονίζεται απόλυτα με το νόμο του Θεού (Σούρα Αλ Φουσιλάτ 41:11). Τα πάντα στο σύμπαν υπάρχουν εντός του συστήματος του Θεού. Η εναρμόνιση με τον Θεό, αυτό σημαίνει Ισλάμ, είναι θεμελιώδης νόμος του Σύμπαντος (Σούρα Αλ-ι Ιμράν 3:83). Δεν θα προκαλούσε έκπληξη, αν κάποιος άνθρωπος καλής θελήσεως και αναζητητής της αλήθειας, διατύπωνε την εξής σκέψη: Σέβομαι το Ισλάμ. Μελετώντας το Κοράνιο, ανακαλύπτω πολύτιμα διαμάντια στις σελίδες του. Αλλά, δεν μου αρέσει ο τρόπος που συμπεριφέρεται η τεράστια μάζα των Μουσουλμάνων! Κι εδώ, καταλήγουμε στην δυσάρεστη πραγματικότητα, ότι ηγέτες των Μουσουλμάνων, που αντιμετωπίζουν τους πιστούς σαν ένα κοπάδι άλογων προβάτων, κακοποιούν το Ισλάμ και αρνούνται το Μήνυμα των Αποστόλων και Προφητών, παραβιάζοντας κακόβουλα το ιερό Κοράνιο! Ας ξεφυλλίσουμε τις σελίδες της παγκόσμιας Ιστορίας…. Όταν κυρίως η Δυτική Ευρώπη ήταν βυθισμένη στην πιο σκοτεινό περίοδο του Μεσαίωνα, την ίδια εποχή οι Μουσουλμάνοι είχαν αγγίξει την πιο υψηλή κορυφή του Πολιτισμού! H Δυτική Ευρώπη μυήθηκε στην σοφία του Αριστοτέλη από έναν Μουσουλμάνο από την Ανδαλουσία, τον Ibn Rushd (1126 –1198), γνωστό επίσης και με τον εκλατινισμένο του όνομα ‘Αβερρόης’. Χωρίς τον Ibn Rushd η Καθολική Εκκλησία μάλλον δεν θα είχε τον «Παγκόσμιο Διδάσκαλο» ή «Αγγελικό Διδάσκαλο» άγιο Θωμά τον Ακινάτη, ούτε το κορυφαίο από τα έργα του την Summa Theologica. Στο Ισλάμ υπάρχει μια απλότητα, χωρίς τους δογματικούς λαβύρινθους του παραδοσιακού Χριστιανισμού. Όσο και αν ακούγεται παράταιρο, λόγω άγνοιας ή προκαταλήψεων, το Ισλάμ αποτελεί έκφραση τρόπου ζωής και σκέψης, που δεν αντιτίθεται στην ορθολογική σκέψη και στο κριτικό πνεύμα του ανθρώπου. Στο Ισλάμ υπάρχει μια πρωτόγνωρη περιεκτικότητα: η αγάπη για τον Θεό συνυπάρχει με τον σεβασμό για τον Προφήτη Μωάμεθ, τον Προφήτη Ιησού, για τον Προφήτη Ζαρατούστρα και για ένα σωρό Απεσταλμένους και Αγγελιαφόρους, που η Φιλανθρωπία του Θεού έχει στείλει σε λαούς και εθνότητες στη διάρκεια των αιώνων. Η αποδοχή και ο σεβασμός του Κορανίου, ως της τελευταίας αποκάλυψης του Θεού προς το ανθρώπινο Γένος, και η μελέτη του ιερού κειμένου με κριτική προσέγγιση και όχι με ειδωλολατρική δέσμευση στις λέξεις του ιερού Βιβλίου, είναι μια διέξοδος ελευθερίας πνεύματος... Τον 7ο αιώνα που αποκαλύφθηκε το Κοράνιο, σε μια περίοδο είκοσι τριών χρόνων (609-632 κ.χ.), προσέφερε προς τους Ανθρώπους και στον Πολιτισμό της Οικουμένης ορισμένες πρωτόγνωρες αρχές: • Διακηρύττει την ισότητα των ανθρώπων και αμφισβητεί ριζικά τον θεσμό της δουλείας (Σούρες Αρ Ρουμ 30: 30, Αν Νισά 4: 1, Αλ Χουτζουράτ 49: 13, Αλ Άλακ 96: 2). • Συμβουλεύει τους ανθρώπους: Να μην δέχονται διδασκαλίες για την πίστη, αν προηγουμένως δεν τις αξιολογήσουν κριτικά, με τη λογική και τις αισθήσεις (Σούρα Αλ Ίσρα 17:36). • Συμβουλεύει τους ανθρώπους: Ρωτήστε τους ειδικούς εάν δεν γνωρίζετε (Σούρα Αν Ναχλ 6:43). • Ενθαρρύνει τους ανθρώπους: Χρησιμοποιήστε την ευφυΐα, τη λογική και τα ιστορικά προηγούμενα για να κατανοήσετε και να εφαρμόσετε τις οδηγίες του Θεού (Σούρες Αλ Άραφ 7:179, Αλ Άνφαλ 8:22, Γιουνούς 10:100, Γιουσούφ 12:111, Αλ-ι Ιμράν 3:137). • Ρηξικέλευθα προτείνει: Μην ακολουθείτε δογματικά το καθιερωμένο (status-quo) και την παράδοση. Να είστε ανοιχτοί σε νέες ιδέες (Σούρες Αλ Χατζ 22:1, Ας Σουάρα 26:5, Σαντ 38:7). • Συνεχίζει με πρωτόγνωρες προτάσεις: Να είστε ανοιχτόμυαλοι και να προάγετε την ελευθερία της έκφρασης, ακούστε όλες τις απόψεις και ακολουθήστε την καλύτερη (Σούρα Αζ Ζουμάρ 39:18). • Μην ακολουθείτε εικασίες (Σούρες Γιουνούς 10:36,66, Αν Νατζμ 53:28). • Μια πρόταση, που εν πολλοίς οφείλεται σ’ αυτήν η ανάπτυξη σημαντικών επιστημών στον Ισλαμικό Κόσμο: Μελετήστε τη δημιουργία του Θεού στους ουρανούς και τη γη, εξερευνήστε την αρχή της δημιουργίας (Σούρες Αλ Μπάκαρα 2:164, Αλ-ι Ιμράν 3:190, Αλ Άνκαμπουτ 29:20). • Αποκτήστε τη γνώση, αφού είναι το πιο πολύτιμο πράγμα στην εκτίμηση του Θεού (Σούρες Αλ-ι Ιμράν 3:18, Αρ Ράαντ 13:13, Αλ Άνκαμπουτ 29:43,49). • Μια εξαιρετικά σημαντική ενθάρρυνση: Να είστε ελεύθεροι, να μην ακολουθείτε τα πλήθη και να μην φοβάστε τις μάζες (Σούρες Αλ Μπάκαρα 2:112, Αλ Μάιντα 5:54,69, Γιουνούς 10:62, Αζ Ζουμάρ 39:36, Αλ Αχκάφ 46:13). • Μια ενθάρρυνση άκρως επαναστατική: Μην ακολουθείτε τυφλά τη θρησκεία των γονιών σας ή του έθνους σας (Σούρες Αλ Άνααμ 6:116, Γιουσούφ 12:103). • Μην αποκομίζετε κέρδος όταν μοιράζεστε το Μήνυμα του Θεού με άλλους (Σούρες Αλ Άνααμ 6:90, Για Σιν 36:21, Ας Σουάρα 26:109- 180). • Διαβάστε για να μάθετε και διαβάστε κριτικά (Σούρες Αλ Άλακ 96:1-5, Αρ Ραχμάν 55:1-4). • Μην χάσετε το κύριο σημείο, αναλίσκοντας το ενδιαφέρον σας σε μικρές και ασήμαντες λεπτομέρειες (Σούρες Αλ Μπάκαρα 2:67- 71, Αλ Μάιντα 5:101-102, Αλ Χατζ 22:67). • Να μην δειλιάζετε μπροστά στην απόκτηση γνώσης, απεναντίας, ας γίνουν ευχή και ικεσία σας, προς την Πηγή της Σοφίας, τούτα τα λόγια: “Κύριέ μου, αύξησέ μου τη γνώση” (Σούρα Τα Χα 20:114). • Δεν υπάρχει καταναγκασμός στην Οδό της Ζωής (Σούρα Αλ Μπάκαρα 2: 256) [πολλοί αποδίδουν με την λέξη ‘θρησκεία’ τον όρο ‘Οδός της Ζωής’]. • Το Κοράνιο πρόβαλλε προς όλη την Οικουμένη, τον σημαντικό λόγο του Εβραίου Σοφού Χιλλέλ του Πρεσβύτερου (περίπου 110 π.Χ. - 10 μ.Χ.): Όποιος σκοτώσει έναν άνθρωπο, είναι σα να σκοτώνει όλο τον κόσμο. Και αν κάποιος σώσει μια ανθρώπινη ζωή, είναι σα να σώζει όλο τον κόσμο (Σούρα Αλ Μάιντα 5:32). Η κακοποίηση του Ισλάμ και η μετάλλαξή του σε θεσμική θρησκεία, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, άρχισε από το 664 κ. χ. και μετά, οφείλεται στην υποβάθμιση στην πράξη του ιερού Κορανίου και στην αποδοχή της προφορικής παράδοσης (Σούνα, στα αραβικά), ως ισόκυρης με το ιερό Κείμενο. Η κύρια πηγή της ισλαμικής Σούνα βρίσκεται στα χαντίθ. Πρόκειται για μια μορφή ισλαμικής προφορικής παράδοσης, που υποτίθεται ότι περιέχει λόγους ή συμπεριφορές αλλά ακόμα και σιωπηλές εγκρίσεις (!!!), εκ μέρους του ίδιου του προφήτη Μωάμεθ. Κάθε χαντίθ συνδέεται με μια αλυσίδα αφηγητών, πρόκειται για ομάδα ανθρώπων, που φέρονται ότι άκουσαν και στη συνέχεια επανέλαβαν το χαντίθ, και από την οποία μπορεί να εντοπιστεί η πηγή του χαντίθ. Οι συλλογές χαντίθ έχουν καταρτισθεί από Μουσουλμάνους μελετητές, γνωστούς ως Μουχαντίθ, αιώνες μετά το θάνατο του Μωάμεθ. Οι συλλογές των «αυθεντικών» ή «γνήσιων» χαντίθ, διαφέρουν μεταξύ των ρευμάτων που υπάρχουν στον κόσμο του Ισλάμ. Άλλες οι συλλογές που δέχονται οι Σουννίτες, άλλες οι Σιΐτες, άλλες οι συλλογές των Ιμπαντί, και διαφορετικές των Ισμαηλιτών Σιϊτών Μουσουλμάνων! Υπάρχει ένα ρεύμα Μουσουλμάνων στον τεράστιο Κήπο του Ισλάμ, που δεν δέχονται δίπλα στο Κοράνιο, ως ισόκυρη πηγή πίστης και ήθους να τοποθετηθεί η Παράδοση (Σούννα), που συντίθεται κατά κύριο λόγο από τις συλλογές των χαντίθ. Για αυτού τους Μουσουλμάνους το Κοράνιο είναι σαφές, πλήρες και μπορεί να γίνει ικανοποιητικά κατανοητό χωρίς την προσφυγή στα χαντίθ και γενικότερα στη Σούννα. Για την κατανόηση και ερμηνεία του ιερού Κειμένου χρησιμοποιείται η αρχή ‘tafsir al-Qur'an bi al-Qur'an’ (εξήγηση του Κορανίου μέσω του Κορανίου). Σοβαροί Σουννίτες διανοούμενοι, συμφωνούν με την άποψη του Αμερικανού Shaykh Hamza Yusuf Hanson, συνιδρυτή του Κολεγίου Ισλαμικών Σπουδών στην Καλιφόρνια Zaytuna College, που είχε την εντιμότητα και την τόλμη, να υποστηρίξει, ότι μόνον περίπου πεντακόσια (500) από τις αμέτρητες εκατοντάδες χαντίθ των διαφόρων συλλογών είναι αυθεντικά! Ιδού ορισμένες αλήθειες, που φωτίζουν την κοσμολογία και την ανθρωπολογία του Κορανίου: «...όπου και αν στραφείτε υπάρχει η παρουσία του Θεού» (Σούρα Αλ Μπάκαρα 2:115). «Έχουμε δημιουργήσει τον άνθρωπο..., και είμαστε πιο κοντά σ’ αυτόν, από την σφαγίτιδα φλέβα του» (Σούρα αλ Καφ 18:16). Ο Θεός, ως Πηγή της Ζωής ενυπάρχει στα πάντα που κοσμούν το Σύμπαν και όχι μονάχα στους ανθρώπους. Η προσευχή της Ανατολικής Εκκλησίας αποδίδει αυτήν την αλήθεια με έξι λέξεις της ελληνικής γλώσσας: «ὁ πανταχοῦ παρών καί τά πάντα πληρῶν»! Ο Στωικός φιλόσοφος Κλεάνθης (330-232 π.Χ.) είχε διακηρύξει την εξής αλήθεια: «ἐν αὐτῷ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν», φράση που είχε δανειστεί ο Παύλος στην ομιλία του προς τους Αθηναίους (Πράξεις 17:28). Αυτή η αλήθεια αποτελεί τον πυρήνα του tawhid, θεμελιώδους έννοιας του συστήματος ζωής του Ισλάμ, που αναφέρεται στην ενότητα και στην μοναδικότητα του Θεού! Στο Κοράνιο υπάρχει η κεφαλαιώδης διακήρυξη: Δεν υπάρχει καταναγκασμός στον τρόπο ζωής ή στην πίστη [όπως προτιμούν πολλοί να αποδίδουν αυτό το κορανικό εδάφιο] (Σούρα Αλ Μπάκαρα 2:256). Παρόλα αυτά, η ανεκτικότητα και η αποδοχή του Άλλου, είναι σχεδόν ανύπαρκτη μεταξύ των Μουσουλμάνων. Αυτή η θλιβερή κατάσταση αποτέλεσε το υπόβαθρο εμφάνισης των τρομοκρατών του ‘Ισλαμικού Κράτους’ (ISIS ή DAESH) ή των Ταλιμπάν, αλλά και των ολοκληρωτικών θεοκρατικών καθεστώτων του Ιράν και του Αφγανιστάν. Το τακφίρ, που εφαρμόζουν φανατικές σέκτες εντός του μουσουλμανικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένων και των τρομοκρατικών οργανώσεων που ιδιοποιούνται το Ισλάμ, είναι εντελώς αντίθετο με το Κοράνιο. Η αραβική λέξη τακφίρ, δηλώνει τον αφορισμό από το Ισλάμ και την Κοινότητα των πιστών ενός μουσουλμάνου από έναν άλλο. κατηγορείται Υπάρχουν ορισμένα περιστατικά από την μουσουλμανική ιστορία, που δείχνουν τον σεβασμό του Άλλου, την ανυπαρξία της μομφής του αποστάτη στην πρακτική του Προφήτη Μωάμεθ και την τήρηση της αρχής του Κορανίου, που αναφέρθηκε πρωτύτερα. Ο Ubayd Allah ibn Jahsh ibn Ri'ab (περίπου 588–627 κ.χ.) ήταν χανεφίτης, άνθρωπος που αρνούνταν την πολυθεΐα και την ειδωλολατρία που επικρατούσε στη Μέκκα. Όταν ο Μωάμεθ άρχισε να κηρύττει τον μονοθεϊσμό του Ισλάμ, ο Ubayd Allah έγινε ένας από τους πρώτους Μουσουλμάνους. Μάλιστα, ήταν πρώτος ξάδερφος του Μωάμεθ και αδελφός της Zaynab bint Jahsh, μιας από τις συζύγους του Προφήτη. Σύμφωνα με τον Ibn Ishaq, πρώιμου ιστορικού της ζωής του Προφήτη, το έτος 615, ο Ubayd Allah, με την σύζυγό του και την κόρη τους, μαζί με μια ομάδα Μουσουλμάνων, μετανάστευσαν ως πρόσφυγες στην χριστιανική Αιθιοπία για να γλυτώσουν από τον διωγμό που είχε αρχίσει στη Μέκκα εναντίον τους. Ενώ βρισκόταν στην Αιθιοπία, ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και πέθανε ως Χριστιανός. Δεν υπάρχει μαρτυρία, ότι ο προφήτης Μωάμεθ μετά την αποκήρυξη του Ισλάμ εκ μέρους του Ubayd Allah ibn Jahsh και την προσχώρησή του στον Χριστιανισμό, έλαβε οποιοδήποτε μέτρο, εναντίον του άλλοτε συντρόφου στην πίστη και συγγενή του και πολύ περισσότερο, δεν τον καταδίκασε σε θάνατο για την μεταστροφή του. (Muhammad ibn Ishaq, Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. The Life of Muhammad, σσ. 98-99. Oxford University Press 1968). Ένα εδάφιο στο Κοράνιο, (Σούρα Αλ Χατζ 22: 40), αναφέρει, πως οι Μουσουλμάνοι δέχονται να θέσουν σε κίνδυνο και τη ζωή τους για να διαφυλάξουν, όχι μόνο τα τζαμιά τους, αλλά και τα μοναστήρια, τις εκκλησίες και τις συναγωγές, «γιατί μέσα σ’ αυτά δοξάζεται το όνομα του Θεού»! Αξίζει να αναφερθεί ο περίφημος ‘Αστιναμέ’ του Μωάμεθ, που ο ίδιος ο Προφήτης είχε παραδώσει προς τους Μοναχούς της Μονής της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Πρόκειται για μια διακήρυξη εκ μέρους του Προφήτη, με την οποία αναγνωρίζονται τα προνόμια των Χριστιανών, «εκείνων που ζουν κοντά αλλά και μακριά». Ως μάρτυρας αυτής της μακραίωνης σχέσης σεβασμού των Μουσουλμάνων προς τους Χριστιανούς Μοναχούς του Σινά, υπάρχει εντός του μοναστηριού και ακριβώς δίπλα στο καθολικό της Μονής, ένα τέμενος με μιναρέ, χάριν των Βεδουίνων της περιοχής. Θα ήταν ανεπίτρεπτη παράλειψη αν δεν αναφερόταν ένα ακόμα περιστατικό, από την ζωή του προφήτη Μωάμεθ, που δεν και τόσο γνωστό. Όταν ο προφήτης Μωάμεθ είχε εγκατασταθεί στην πόλη Γιαθρίμπ, την κατοπινή Μεντίνα και οργάνωσε την Κοινότητα (Ούμμα) των πιστών, μια αντιπροσωπεία Χριστιανών από την πόλη Νατζράν, στην σημερινή Σαουδική Αραβία και πολύ κοντά στα σύνορα με την Υεμένη, επισκέφθηκε τον Προφήτη, με σκοπό να συζητήσουν θεολογικά θέματα και κυρίως την θεότητα του Χριστού. Στη Μεντίνα δεν υπήρχαν Χριστιανοί και εκκλησίες. Οι άνθρωποι από τη Νατζράν θέλησαν να συναχθούν για λατρευτικούς λόγους και κυρίως για να τελέσουν την Θεία Ευχαριστία. Τότε, ο ίδιος ο Προφήτης τους παραχώρησε το μικρό τέμενος των Μουσουλμάνων, παρά τις αντιρρήσεις ορισμένων από τους συντρόφους του, για να τελέσουν την ευχαριστιακή σύναξή τους και άλλες ακολουθίες! (The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Ishâq’s Sîra Rasûl Allâh, A. Guillaume translated, Oxford University Press 1968). Όλα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω είναι μια υπεράσπιση του ιερού Κορανίου και του Ισλάμ, όχι ως θεσμικής θρησκείας, αλλά ως συστήματος οδοιπορίας, ως τρόπου ζωής σε πλήρη αρμονία με την θέληση του Ελεήμονα και Φιλανθρώπου Θεού. Και τούτο, γιατί, τόσο το Κοράνιο, όσο και το Ισλάμ κακοποιούνται από ανθρώπους που φέρουν τον τίτλο του Μουσουλμάνου και κουβαλούν τίτλους, με τους επιβάλλονται σαν ηγέτες των ανθρώπων. Θα κλείσουμε την συνηγορία υπέρ του Ισλάμ με το εξής περιστατικό, από την ζωή του Προφήτη Μωάμεθ. Όταν ο Μωάμεθ επέστρεψε ως προφήτης και ηγέτης των πιστών στη Μέκκα, μια από τις πρώτες πράξεις του ήταν να αποκαθάρει το κτίσμα της Καάμπα από τα είδωλα που ήταν παρατεταγμένα στους εσωτερικούς τοίχους του. Μάλιστα φρόντισε προσωπικά γι’ αυτό. Πέραν των διαφόρων ειδώλων υπήρχε μια αγιογραφία της Παρθένου Μαρίας με το Βρέφος Ιησού. Λέγεται λοιπόν, πως ο Προφήτης στάθηκε μπροστά στην εικόνα και άπλωσε τα χέρια του, κατά τέτοιο τρόπο που κάλυπτε την εικόνα της Παναγίας και είπε στους ανθρώπους: «Καθαρίστε τα πάντα εκτός απ’ αυτό που καλύπτεται από τα χέρια μου»! (Martin Lings, Muhammad: His Life Based on the Earliest Sources Inner Traditions International, Ltd., One Park Street, Rochester, Vermont, 1983). Η αφορμή για τούτο το κείμενο αποτέλεσε η πρόσφατη νίκη στις δημαρχικές εκλογές της Νέας Υόρκης ενός Μουσουλμάνου, του Ζόραν Μαντάνι. Το γεγονός προκάλεσε ολολυγμούς και οιμωγές ποικίλων προελεύσεων, όχι μόνο στις ΗΠΑ, ότι η ανάδειξη ενός Μουσουλμάνου ως Δημάρχου μιας κατ’ εξοχήν Μητρόπολης του Δυτικού Κόσμου, σηματοδοτεί την κατάλυση των αξιών του Δυτικού Κόσμου από την επεκτατική επέλαση του Ισλάμ και άλλα όμοια. Γιώργος Α. Δούδος 11/11/2025

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Πληροφορήθηκα τη δημοσίευση της πρώτης Αποστολικής Παραίνεσης του Πάπα Ρώμης Λέοντα. Ο τίτλος της πρώτης Αποστολικής Παραίνεσης του Πάπα έχει τίτλο Dilexi te («Σε αγάπησα»). Το μήνυμα του Πάπα Λέοντα αποτελεί συνέχεια ενός έργου, που έχει ξεκινήσει ο μακαριστός Πάπας Φραγκίσκος με κεντρικό θέμα την υπηρεσία προς τους φτωχούς, στο πρόσωπο των οποίων αναγνωρίζουμε, όπως σημειώνει ο Πάπας Λέων, «τον πόνο των αθώων». Ο Πάπας καταγγέλλει την «οικονομία που σκοτώνει», την έλλειψη δικαιοσύνης, τη βία κατά των γυναικών, τον υποσιτισμό και την εκπαιδευτική κρίση. Καλεί τους πιστούς να υψώσουν «μια φωνή που να καταγγέλλει», γιατί, όπως τονίζει, «οι δομές της αδικίας πρέπει να καταστραφούν με τη δύναμη του καλού». Υπενθυμίζει, τέλος, ότι δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε την πίστη από την αγάπη προς τους φτωχούς, ( Πληροφόρηση από Vatican news). Ομολογώ πως δεν συγκαταλέγομαι στους πιστούς, γιατί άοκνα έχω ερωτήματα, που γεννά η αμφιβολία, αν και ομολογώ επίσης, πως ουδέποτε η αγάπη μου για τον Ιησού Χριστό μειώθηκε. Με αφορμή το μήνυμα της Αποστολικής Παραίνεσης του Πάπα Λέοντα διατύπωσα τις εξής σκέψεις: Η Εκκλησία του Χριστού, ως Σώμα του Ιδρυτή και της Κεφαλής της, υπάρχει για να μαρτυρεί το Ευαγγέλιο στον κόσμο του σήμερα, στις συνθήκες του σήμερα και στις απαιτήσεις του σήμερα. Διαβάζοντας εκ νέου το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, στάθηκα με περισυλλογή στο 25ο κεφάλαιο και συγκεκριμένα στα εδάφια 31-40, που περιγράφεται η Παραβολή της Τελικής Κρίσης: « “Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για σας από την αρχή του κόσμου. Γιατί, πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, άρρωστος και μ’ επισκεφθήκατε, φυλακισμένος και ήρθατε να με δείτε”. Τότε θα ρωτήσουν οι δίκαιοι άνθρωποι: “Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε ή να διψάς και σου δώσαμε να πιεις; Πότε σε είδαμε ξένο και σε περιμαζέψαμε ή γυμνό και σε ντύσαμε; Πότε σε είδαμε άρρωστο ή φυλακισμένο κι ήρθαμε να σε επισκεφθούμε;” Και θα τους αποκριθεί ο βασιλιάς: “Σας βεβαιώνω, πως αφού τα κάνατε αυτά για έναν από τους άσημους αδερφούς μου, τα κάνατε για μένα”». Το μήνυμα της Αποστολικής Παραίνεσης του Πάπα Λέοντα, επαναφέρει στο προσκήνιο της επικαιρότητας, τον λόγο του Ιησού στην Παραβολή της Τελικής Κρίσης και ιδίως το απόσπασμα που παρέθεσα πιο πάνω. Ο προβληματισμός μου με αφορμή την στροφή της Εκκλησίας προς τους άσημους και τους φτωχούς, που κηρύσσει ο Πάπας Ρώμης, επεκτάθηκε λίγο παραπέρα, με όσα δημοσίευσε σε ανάρτησή του στις 18/10/2025 ο Καθολικός Αρχιεπίσκοπος πρώην Κερκύρας π. Ιωάννης Σπιτέρης, με την ευκαιρία των Πνευματικών Ασκήσεων στην Καθολική Εκκλησία στην Ελλάδα. «Το να εμβαθύνουμε ακόμη μία φορά στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας αποτελεί πρόσκληση, να ανακαλύψουμε εκ νέου τον Χριστό ως μυστήριο σωτηρίας και να αντιληφθούμε την κεντρικότητα της Θείας Λατρείας ως του προνομιακού τόπου της ζώσας και δραστικής παρουσίας του Χριστού μέσα στην Εκκλησία και στον κόσμο». Έχω μια αίσθηση για την Εκκλησία του Χριστού, με όραμα οικουμενικό, ώστε να έρθει επιτέλους η στιγμή απόλυτης υπακοής των Χριστιανών, σε όσα ο Ιησούς, στην εναγώνια προσευχή Του ευχόταν: «ἵνα πάντες ἓν ὦσι, καθὼς σύ, πάτερ, ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν σοί, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἓν ὦσιν», («ώστε να είναι όλοι ένα, όπως εσύ Πατέρα είσαι ενωμένος μ’ εμένα κι εγώ μ’ εσένα. Να είναι κι αυτοί ενωμένοι μ’ εμάς…», Ευαγγέλιο του Ιωάννη 17:21). Μέσα από την λειτουργική ζωή της Εκκλησίας φανερώνεται ο Νέος Κόσμος του Θεού, ως έργο των ανθρώπων με την χάρη του Παρακλήτου. Αξίζει να μη λησμονούμε την ετυμολογία της ελληνικής λέξης λειτουργία: Σύνθεση από τις λέξεις λαός και έργον! Όπως σημείωσα στην αρχή, «η Εκκλησία του Χριστού δεν υπάρχει για να συντηρεί φόρμες πολιτισμού του παρελθόντος. Δεν υπάρχει για να λειτουργεί σαν διαδραστικό μουσείο». Και λέω με στεναχώρια, πως οι Εκκλησίες της Ανατολής και ιδίως οι Ελληνορθόδοξες Εκκλησίες και οι Ελληνοκαθολικές Εκκλησίες, λες και επιμένουν να μην ανοίγουν θύρες και παράθυρα των ιερών ναών, ώστε το Άγιο Πνεύμα, να πνεύσει εντός τους και να παύσουν να είναι διαδραστικά μουσεία, που με τον τρόπο τους επιχειρούν να συντηρούν φόρμες πολιτισμού άλλων εποχών, που γίνονται εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού, ως μηνύματος ανατροπής και μετάνοιας για τον κόσμο του σήμερα… Η λειτουργική ζωή δεν αφορά μονάχα τον τρόπο που τελούνται τα μυστήρια και ιδίως η Θεία Ευχαριστία, ως προς την γλώσσα και ως προς την συμμετοχή των λαϊκών, ανδρών και γυναικών στην λειτουργία. Αφορούν και τα άμφια των Επισκόπων και των άλλων κληρικών, αναμφίβολα. Η Καθολική Εκκλησία μετά την Δεύτερη Βατικανή Σύνοδο, προσφέρει μαρτυρίες σημαντικές ως προς την έκθεσή της στο Άγιο Πνεύμα. Οι Πάπες αυτής της περιόδου, με την διακονία τους κατατείνουν να ενισχύσουν αυτήν την αίσθηση. Το ίδιο συμβαίνει στις περισσότερες Εκκλησίες της Μεταρρύθμισης. Υπάρχουν φανερά δείγματα συμφιλίωσης και καταλλαγής κυρίως έναντι της Εκκλησίας της Ρώμης και τούτο αποτελεί τεράστια ευλογία και μαρτυρία υπακοής στο θέλημα του Χριστού. Φοβούμαι να ψελλίσω, πως έχω την αίσθηση ότι στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία, «διχασμένη» σε πρεβυγενή πατριαρχεία και ‘εθνικές’ εκκλησίες, όπως και στις Ελληνοκαθολικές Εκκλησίες, δεν συμβαίνει το ίδιο. Οι Εκκλησίες της Ανατολής που ακολουθούν την παράδοση της Κωνσταντινουπόλεως, έχουν υποχωρήσει σε μιαν ιδιότυπη και ανομολόγητη εκκοσμίκευση. Ο επίσκοπος μεταλλάχτηκε σε «αυθέντη και δεσπότη» και επιμένουν, πέραν των καταχρήσεων των επισκόπων σε βάρος του πρεσβυτερίου και των λαϊκών, να το τονίζουν τούτο με τα αρχιερατικά άμφια, με τον μανδύα και ιδίως την μίτρα, που είναι ξένα προς τους τύπους της Εκκλησίας ως τον 15ο αιώνα, με την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους Οθωμανούς. Οι επίσκοποι ενδύθηκαν άμφια αυτοκρατορικά και καθιέρωσαν την χρήση αυτοκρατορικής μίτρας, κάνοντας χρήση ποικίλων «ψευδολογιών» στην Λειτουργική, για να δικαιολογήσουν την υποχώρηση του κατά Χριστόν ήθους, μπροστά στην συμμόρφωση με όσα ο Κόσμος επιζητά και επιδιώκει… Γεώργιος Αναγνώστης 19 Οκτωβρίου 2025

Ο Θεός ως Ζώσα Παρουσία

Ο Thich Nhat Hanh και το Kami-sama της Πίστης Konko Δύο ασιατικές παραδόσεις που συναντώνται πέρα από τα δόγματα, στη σιωπή του ζωντανού Θεού. ________________________________________ Σε έναν κόσμο κουρασμένο από τις βεβαιότητες των θεολόγων και τη ρηχότητα των άθεων, δύο παράλληλες φωνές —ο Βιετναμέζος Δάσκαλος του Ζεν Thich Nhat Hanh και η ιαπωνική Πίστη Konko— προτείνουν κάτι διαφορετικό: ο Θεός δεν είναι ένα πρόσωπο προς λατρεία, αλλά μια παρουσία προς βίωση. ________________________________________ Ο Θεός του Thich Nhat Hanh — πέρα από τη σκέψη Για τον Thich Nhat Hanh, ο Θεός δεν “υπάρχει” με τον τρόπο που υπάρχει ένα αντικείμενο ή ένα πρόσωπο. Είναι η ζωτική ενέργεια της ίδιας της ύπαρξης, η καλοσύνη που αναπνέει μέσα σε κάθε στιγμή επίγνωσης. «Ο Θεός δεν είναι μια ιδέα που πρέπει να κατανοήσεις· είναι το θαύμα του να είσαι ζωντανός αυτή τη στιγμή.» Η εμπειρία του Θεού ταυτίζεται με αυτό που ο ίδιος ονόμαζε interbeing — την αλληλοπεριχώρηση όλων των όντων. Δεν υπάρχει “εγώ” και “άλλος”, “Θεός” και “κόσμος”: υπάρχει μόνο η κοινή ροή της ζωής που μας εμπεριέχει. Ο Θεός του Hanh δεν κατοικεί στους ουρανούς, αλλά στο βλέμμα που βλέπει χωρίς να κρίνει· στο άγγιγμα που δεν κατέχει, στην ανάσα που γνωρίζει τον εαυτό της. ________________________________________ Ο Kami-sama της Πίστης Konko — ο Θεός του Ουρανού και της Γης Στην Ιαπωνία του 19ου αιώνα, ο Konko Daijin δίδασκε ότι ο Kami-sama —ο Θεός του Ουρανού και της Γης (Tenchi Kane no Kami)— είναι η ζώσα δύναμη που διαπερνά το σύμπαν. Δεν πρόκειται για θεότητα-κυβερνήτη, αλλά για σχέση αμοιβαίας φροντίδας μεταξύ ανθρώπου και κόσμου. Η προσευχή στην Konko πίστη δεν είναι ικεσία, αλλά διάλογος ευγνωμοσύνης. Ο πιστός δεν ζητά “θαύματα” — αναγνωρίζει ότι το ίδιο το γεγονός της ζωής είναι το θαύμα. «Kami-sama δεν είναι μακριά. Ζούμε μέσα Του, όπως τα ψάρια στο νερό.» ________________________________________ Μη-δυαδική θεολογία Και οι δύο παραδόσεις συναντιούνται στην κατάργηση του δυϊσμού. Ο Θεός δεν βρίσκεται “εκεί έξω”· δεν είναι άλλο πράγμα από τη ζωή την ίδια. Η ύπαρξη είναι σχέση, όχι απόσταση. Η πίστη, λοιπόν, δεν είναι αποδοχή δόγματος, αλλά τρόπος ύπαρξης. Η εμπιστοσύνη στο Θείο σημαίνει να εμπιστεύεσαι την ίδια τη ζωή — να μη χρειάζεσαι μεσολαβητές, γιατί ο Θεός είναι ήδη εδώ, μέσα σε κάθε αναπνοή, σε κάθε κύτταρο, σε κάθε στιγμή επίγνωσης. ________________________________________ Ο Θεός της παρουσίας Αν κάτι ενώνει βαθύτερα τον Thich Nhat Hanh και την Πίστη Konko, είναι η απλότητα. Ο Θεός δεν είναι απάντηση σε φιλοσοφικό ερώτημα, αλλά πράξη παρουσίας. Η προσευχή γίνεται αναπνοή, και η αναπνοή προσευχή. Η ευγνωμοσύνη δεν είναι τελετουργία, αλλά τρόπος να βλέπεις τον κόσμο. Το θείο παύει να είναι αντικείμενο θεωρίας και γίνεται παρουσία που βιώνεται — εκεί, στο πιο απλό και καθημερινό: στο χαμόγελο, στη γαλήνη, στο νερό που τρέχει από τη βρύση. ________________________________________ Επίλογος Ο Thich Nhat Hanh και ο Konko Daijin, χωρίς να γνωριστούν ποτέ, μίλησαν την ίδια γλώσσα: τη γλώσσα της ζωντανής σιωπής. Έδειξαν ότι ο Θεός δεν χρειάζεται υπεράσπιση ή απόδειξη — χρειάζεται προσοχή. Και ίσως αυτό να είναι η πιο ριζοσπαστική θεολογία του καιρού μας: ότι το Θείο δεν είναι εκεί πάνω· είναι εδώ, μέσα στο κάθε τι. ________________________________________ Izumi Joji 10/15/2025 Via Tumbir “Breathing with Kami-sama” izumijoji49 Για την αντιγραφή Γιώργος Δούδος

ΜΝΗΜΗ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΓΟΝΤΙΚΑΚΗ

Είχα την χαρά να γνωρίσω τον πατέρα Βασίλειο, που εκοιμήθηκε σήμερα, στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Τότε ήταν ηγούμενος στην Μονή Σταυρονικήτα και όποτε, ως φοιτητής, πήγαινα στο Άγιον Όρος, το Μοναστήρι του Σταυρονικήτα ήταν το καταφύγιό μου. Κρατώ σαν φυλαχτό στο νου μου, μια μικρή φράση του χαριτωμένου Γέροντα Βασιλείου, από το «βιβλιαράκι» του ‘Εισοδικόν’: «Ευρυχωρία της πίστεως». Για να τιμήσω τη μνήμη του μακαριστού Γέροντα, παραθέτω παρακάτω, απόσπασμα συνέντευξής του, που είχε παραχωρήσει στην εφημερίδα «Εθνικός Κήρυξ» της Νέας Υόρκης το 2015. “«Ε.Κ.»: Και τι θα γίνει με αυτούς που δεν είναι μέσα στην Εκκλησία, πάει τελειώνουν, χάνονται; π. Βασίλειος: Κατ' αρχήν ποίοι είναι και ποίοι δεν είναι μέσα στην Εκκλησία είναι θέμα άλλου να το κρίνει. Κι αυτό που λέγει ο Κύριος, «μηδέ ἐν τῷ Ἰσραήλ τοσαύτην πίστιν εὗρον», βρίσκει μια στιγμή την πίστη τη μεγάλη σ' έναν ο οποίος είναι έξω από τα πλαίσια της Εκκλησίας, αλλά έχει άλλες διαστάσεις η αγάπη της Εκκλησίας. «Ε.Κ.»: Να εννοήσω και τους αβάπτιστους, εκείνους οι οποίοι δεν δέχονται τον Χριστό ως Θεό και Σωτήρα. Τι θα γίνουν αυτοί οι άνθρωποι; π. Βασίλειος: Πολλές φορές αυτοί που παρουσιάζονται ως βαπτισμένοι και δεχόμενοι τον Χριστό, είναι πολύ πιο μακριά από τους άλλους οι οποίοι φαίνονται αδιάφοροι. Τη στιγμή που είναι άνθρωποι κι έχουν την πνοή του Θεού μέσα τους, βρίσκονται εν πορεία και ζητούν το ένα ή και όλοι βρίσκονται μέσα καλύπτονται κάτω από την ευρύχωρη αγάπη του Θεού»”. 17 Σεπτεμβρίου 2025

Χρήστος Γιανναράς, εις μνημόσυνον αιώνιον…

Γιώργος Α. Δούδος «Το Πατριαρχείο, για άλλη μία φορά, σηκώνει τον σταυρό προπηλακισμών και απειλών της επηρμένης οφρύος των αριθμητικά ισχυρών, βεβαιώνοντας την αρχοντιά του λειτουργήματός του». Απόσπασμα από την αντιφώνηση του Ομότιμου Καθηγητή Χρήστου Γιανναρά, κατά την αναγόρευσή του σε Άρχοντα Μεγάλο Ρήτορα της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, μετά τον εσπερινό της νέας Ινδίκτου το έτος 2019, από τον Οικουμενικό Πατριάρχη στην Μονή της Ζωοδόχου Πηγής Μπαλουκλή στην Πόλη. Ένας χρόνος απουσίας εν σώματι του Χρήστου Γιανναρά (εκοιμήθη στις 24 Αυγούστου 2024). Στα φοιτητικά χρόνια μου έζησα την έκνομη κατάσταση της δικτατορίας των στρατιωτικών. Κάποια στιγμή, οι σκέψεις που κουβαλούσα από το οικογενειακό περιβάλλον, άρχισαν να αμφισβητούνται. Τα δεδομένα, ως προς την πολιτική κατάσταση, έβλεπα πως γκρεμίζονταν από τεράστιες, σχεδόν χαώδεις ρωγμές. Δεν στρατεύθηκα σε καμιά αντιστασιακή οργάνωση. Ούτε καν γνώριζα, ότι υπήρχαν φοιτητές που αντιστέκονταν στο καθεστώς. Ο πατέρας μου ήταν ένας νομοταγής πολίτης, που ένιωθε έντονη δυσανεξία στους κομμουνιστές, μολονότι δεν είμασταν οικονομικά προνομιούχοι. Ήταν θέμα ιδεολογίας και πληγών, από τα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου. Η μητέρα μου ήταν κοινωνικά δραστήρια και δοτική. Θυμάμαι μια καλή της φίλη, την κυρία Σοφία Π., που ήταν γνωστό ότι ήταν αριστερή και όποτε συναντιόμασταν μου άρεσαν οι συζητήσεις μαζί της. Προσωπικά, δεν εντάχθηκα σε οργανώσεις Κατηχητικών, που εκείνη την εποχή ανθούσαν (Ζωή, Σωτήρ, Καντιωτικοί κ.ά.). Είχα την ευκαιρία να διαμένω ως φοιτητής στην Φοιτητική Εστία, που ήταν ουδέτερη θρησκευτικά. Αλλά με γοήτευε η Εκκλησία. Τότε, μέσα στους ποικίλους προβληματισμούς γνώρισα τον Χρήστο Γιανναρά. Κι άρχισα να διαβάζω βιβλία του, που με ξεδιψούσαν. Οι σκέψεις του Γιανναρά ήταν ανοιχτό παράθυρο, απ’ όπου ο δροσερός αέρας πλημμύριζε τον φοιτητικό μου μικρόκοσμο. «Πείνα και Δίψα», «Τίμιοι με την Ορθοδοξία», «Η Ελευθερία του Ήθους». Μια διαφορετική θέαση της πνευματικότητας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, από αυτήν που κυριαρχούσε από τους Ζωικούς, από τους Σωτηρικούς, από τους Καντιωτικούς και από όλους εκείνους τους παρεκκλησιαστικούς κύκλους, που ήθελαν να μανιπουλάρουν συνειδήσεις…. Αργότερα προστέθηκε το αυτοβιογραφικό του Χρήστου Γιανναρά, το «Καταφύγιο Ιδεών» που ξεσκέπασε τον πιετισμό των αδελφοτήτων που λειτουργούσαν παράλληλα με την Εκκλησία. Ήταν οι Αδελφότητες, που κυρίως ως «Ζωή», πρόσφεραν το ιδεολογικό αντίβαρο στον «Μαρξισμό – Λενινισμό» των κομμουνιστών, ως «Ελληνοχριστιανικό Πολιτισμό», σε σημείο, που αυτό το ιδεολόγημα «εισέβαλε» στο Σύνταγμα της χώρας του 1952, ως κρατική επίσημη ιδεολογία. Σε έναν κόσμο, που η επικρατούσα θρησκεία, δαιμονοποιούσε την σεξουαλικότητα και τον έρωτα, προκειμένου οι θνητοί να είναι φοβισμένοι και επομένως υπάκουοι στα κελεύσματα της Εξουσίας, ο Χρήστος Γιανναράς εκδίδει τα «Σχόλια στο Άσμα Ασμάτων». Το τόλμημα μεγάλο, γιατί αποδαιμονοποιείται ο έρωτας και φανερώνεται ως υπέροχη ευλογία και χαρά, από τον Λόγο του Θεού, και όχι από θέσφατα κοινών θνητών. Αργότερα, έμαθα τον εκβιασμό του Κωνσταντίνου Μουρατίδη απέναντι στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αν τολμούσαν να αναγορεύσουν διδάκτορα Θεολογίας τον Χρήστο Γιανναρά, όπως είχαν προτείνει οι μακαριστοί Αναστάσιος Γιαννουλάτος, ο κατοπινός Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας, Νίκος Νησιώτης…. Τότε, ο Παναγιώτης Χρήστου, κυρίαρχος επί χούντας της Θεολογικής Σχολής Θεσσαλονίκης και όχι μόνο, δέχθηκε την διατριβή του Γιανναρά, υπό την προϋπόθεση να ξαναγραφτεί στην καθαρεύουσα. Έτσι ο μακαριστός Χρήστος Γιανναράς, αναγορεύθηκε διδάκτωρ Θεολογίας με την διατριβή του, «Το οντολογικόν περιεχόμενον της θεολογικής εννοίας του προσώπου» (1970). Ήδη ήταν διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Σορβόνης. Ο Χρήστος Γιανναράς είχε κατηγορηθεί από τον Μοναχό Θεόκλητο Διονυσιάτη με ένα εξαιρετικά χυδαίο λιβελλογράφημα ως ‘Νέο-νικολαΐτης’ (οι Νικολαΐτες ήταν γνωστική αίρεση των πρώιμων χρόνων της Εκκλησίας, που θεωρούσαν ως οδό λυτρώσεως την ακολασία). Η απάντηση του Γιανναρά ήταν το έργο του «Ερωτικών Αμφιλογία ή περί λιβελλοπράγμονος μοναχού» (1989). Είχα παρακολουθήσει με ενδιαφέρον τον «αγώνα» του Γιανναρά για να γίνει Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και ιδίως την έντονη και εμπαθή αντιμαχία σε βάρος του, εκ μέρους του Σάκη Καράγιωργα και χάρηκα ιδιαίτερα όταν το 1982 έγινε τακτικός Καθηγητής…. Αυτά, από τις προσωπικές μου αναμνήσεις καταθέτω, εις μνημόσυνον αιώνιον του μακαριστού Χρήστου Γιανναρά. 29/08/20

ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΝΤΕΝ

Η "άλλη" IMRO (Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση): Σοσιαλισμός, Κοσμοπολιτισμός και η ξεχασμένη Ουτοπία του Κρουσόβου Στις 2 Αυγούστου 1903, ξέσπασε στο Κρούσοβο της Οθωμανικής Μακεδονίας η περίφημη Εξέγερση του Ίλιντεν, οργανωμένη από την Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (IMRO ή VMRO). Η Βουλγαρία επιμένει στην καπήλευση και στην διαστροφή της συλλογικής μνήμης, ως προς την Εξέγερση του Ίλιντεν (Εξέγερση της Ημέρας του Προφήτη Ηλία), προκειμένου να ενισχυθεί ο τοξικός βουλγαρικός εθνικισμός. Η ιστορική αλήθεια είναι εξαιρετικά πολυεπίπεδη, και πολύ πιο ριζοσπαστική. Μια οργάνωση "χωρίς έθνος" Η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (IMRO) ιδρύθηκε στην Θεσσαλονίκη το 1893, από μια μικρή ομάδα Μακεδόνων, που τότε τους προσδιόριζαν ως Μακεδονοβούλγαρους. Το καταστατικό της οργάνωσης δεν την ανέφερε ως "βουλγαρική". Σκοπός της ήταν η αυτονομία της Μακεδονίας και του Βιλαετιού της Αδριανούπολης, εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με πιθανή προοπτική στο μέλλον μιας Βαλκανικής Ομοσπονδίας. Οι παραπάνω στόχοι της Οργάνωσης κάθε άλλο παρά μια απλή λεπτομέρεια είναι. Απεναντίας, είναι το κλειδί για την κατανόηση του κοσμοπολίτικου χαρακτήρα της πρώιμης IMRO. Η Δημοκρατία του Κρουσόβου: Μια Ουτοπία… Στην κορύφωση της Εξέγερσης, ιδρύθηκε για μόλις δέκα ημέρες η Δημοκρατία του Κρουσόβου. Ήταν ένα μοναδικό, εφήμερο πείραμα τοπικής συλλογικής κυβέρνησης, στο οποίο Σλάβοι, Βλάχοι, Αλβανοί και Έλληνες συμμετείχαν στην "Προσωρινή Κυβέρνηση". Η Επανάσταση δεν έγινε "στο όνομα του έθνους", αλλά στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ελευθερίας όλων των κοινοτήτων. Το Μανιφέστο του Κρουσόβου ήταν μια διακήρυξη προς όλους τους υπόδουλους λαούς της οθωμανικής απολυταρχίας, προσκαλώντας τους να ενωθούν ενάντια στην καταπίεση, όχι με εθνοτικά κριτήρια, αλλά με κριτήρια ταξικής αντιπαράθεσης. Σοσιαλιστικές επιρροές και αναρχικές ιδέες Η IMRO δεν ήταν απλά μια αντάρτικη οργάνωση· ήταν ένας παράνομος πολιτικός οργανισμός, με ολοφάνερες επιρροές από τις σοσιαλιστικές και τις αναρχικές ιδέες. Πολλά στελέχη της είχαν επαφές με τον Βούλγαρο σοσιαλιστή Ντιμιτάρ Μπλαγκόεφ, ενώ κύτταρα της οργάνωσης λειτουργούσαν σαν κομμούνες, με εσωτερική αυτονομία και έντονη δημοκρατική κουλτούρα. Η κατάληξη Μετά την αποτυχία της Εξέγερσης και την αιματηρή καταστολή της από τους Οθωμανούς, η IMRO σταδιακά αλλοιώθηκε. Το όραμα για μια πολυεθνική, αυτόνομη Μακεδονία παραμερίστηκε από το βουλγαρικό εθνικό αφήγημα. Μέχρι τη δεκαετία του ’30, η IMRO είχε μετατραπεί σε ένα παρακρατικό εργαλείο τρομοκρατίας, έχοντας ενταχθεί σε συμμαχίες και με φασιστικά καθεστώτα! Η ιστορία ως πεδίο αμφισβήτησης Η περίπτωση της πρώιμης IMRO και της Δημοκρατίας του Κρουσόβου προσφέρει προβληματισμό γιατί δείχνει πως η ιστορία των Βαλκανίων δεν ήταν πάντα και αποκλειστικά πεδίο ανταγωνισμών των επί μέρους εθνοτήτων. Υπήρξαν στιγμές που η κοινωνική χειραφέτηση και η διαπολιτισμική συμβίωση αποτέλεσαν το επίκεντρο της πολιτικής δράσης. Αυτές οι στιγμές, όσο σύντομες κι αν ήταν, δεν πρέπει να διαγραφούν από τις εθνικιστικές σκοπιμότητες, είτε των Βουλγάρων, είτε των Ελλήνων. Οι πρώτοι εργαλειοποιούν την Εξέγερση του Ίλιντεν και την βραχύβια Δημοκρατία του Κρουσόβου, για να ενισχύσουν τον βουλγαρικό εθνικισμό. Οι δεύτεροι μειώνουν την σημασία της Εξέγερσης, θεωρώντας την σαν εγχείρημα της Βουλγαρίας χωρίς αξία, ως απελευθερωτική κίνηση. Η Μνήμη του Ίλιντεν και του Κρουσόβου είναι χρέος, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου τα εθνικά αφηγήματα και οι εθνικιστικές φαντασιώσεις, επιχειρούν να ακυρώσουν κάθε πολιτικό ριζοσπαστισμό από το παρελθόν. ©ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΟΥΔΟΣ 02/08/2025 ΣΤις φωτογραφίες: Αγωνιστές της Εξέγερσης του Ίλιντεν και η σημαία της Δημοκρατίας του Κρουσόβου

Η ΙΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ MAZDAYASNA (ΖΩΡΟΑΣΤΡΙΣΜΟΣ), Η ΑΠΟΪΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΙΣΛΑΜ

ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΣΤΙΚΗ ΚΥΝΟΦΙΛΙΑ Στην παράδοση Mazdayasna (ζωροαστρική κοσμοαντίληψη και κουλτούρα), οι σκύλοι θεωρούνται ιερά πλάσματα, σύμβολα καθαρής ψυχής, πίστης και προστασίας από το κακό. Στην τελετουργία της κηδείας, μέχρι την απόθεση του σκηνώματος του νεκρού σε Πύργο της Σιωπής, (στους αρχαίους χρόνους κυρίως οι Mazdayasni-ακόλουθοι του Ζαρατούστρα, δεν θάβονταν, αλλά αφήνονταν βορά ορνέων στους Πύργους της Σιωπής), ακολουθούσε ο σκύλος ή οι σκύλοι του νεκρού. Σε μια εποχή που δεν υπήρχαν επαρκή μέσα επιβεβαίωσης του θανάτου, ήταν δεκτό ότι ο σκύλος ήταν σε θέση να ξεχωρίσει τον νεκρό από έναν άνθρωπο σε βαθύ κώμα. Ο Asho Spitama Zarathustra, ο Προφήτης της θρησκείας Mazdayasna θεωρούσε τον σκύλο φύλακα του κόσμου των ζωντανών και των νεκρών. Υπήρξε μια μακρά περίοδος, που η Περσική Αυτοκρατορία του Κύρου του Μεγάλου (περίπου 550 π.Χ.), εκτεινόταν σε τεράστιες εκτάσεις του αρχαίου γνωστού κόσμου, (από την Ινδία ως την Ελλάδα και την Λιβύη, από τον Καύκασο και τον Εύξεινο Πόντο ως τον Περσικό Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό), με πληθυσμό υπηκόων 50 εκατομμυρίων. Η πτώση της Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών επήλθε με την εισβολή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (334-330 π.Χ.). Υπό την επίδραση της θρησκείας του Προφήτη Ζαρατούστρα, εκτός από τον σεβασμό και την ανεκτικότητα στις διαφορετικές θρησκευτικές παραδόσεις των λαών, ήταν ορατή και η αγάπη για τους σκύλους. Η εισβολή του Ισλάμ στα εδάφη της αρχαίας Περσικής Αυτοκρατορίας (λ.χ. Ιράν, σημερινό Αζερμπαϊτζάν, Ιρακινό Κουρδιστάν), μετά τον 7ο αιώνα, αντέστρεψε τη στάση απέναντι στους σκύλους. Οι σκύλοι θεωρούνται ακάθαρτοι και μίασμα. Σε μουσουλμανικές χώρες που επικρατεί κυρίως η θεοκρατική αντίληψη των πραγμάτων, οι «πιστοί» φτάνουν ακόμα και στην κακοποίηση ή στον διωγμό των σκύλων! Στο σημερινό Ιράν, αρκετοί Ιρανοί διατηρούν σκύλους ως κατοικίδια, παρά την κρατική αποδοκιμασία. Ενώ υπάρχουν φιλοζωικές συλλογικότητες, που λειτουργούν παράνομα πολλές φορές και προσπαθούν να προστατεύουν και να περιθάλπτουν αδέσποτα σκυλιά. Στο Ιράν, η πολιτισμική μνήμη βρίσκεται σε σύγκρουση με τη θρησκευτική επιβολή: οι σκύλοι κάποτε τιμούνταν ως ιεροί φρουροί, ενώ τώρα σε πολλές περιοχές διώκονται ως μιαρά πλάσματα. Η παραπάνω στάση απέναντι στους σκύλους, έχει ενσωματωθεί ως πρακτική μεταξύ πάρα πολλών Μουσουλμάνων, αν και δεν έχει έρεισμα στο Κοράνιο ή σε περιστατικά από τη ζωή του προφήτη Μωάμεθ (σούννα). Ένας σπουδαίος Ιρανός διανοούμενος, ο Δρ Javad Nurbakhsh (1926-2008), επικεφαλής (Pir) της Αδελφότητας των Σούφι Nimatullahi και Ψυχίατρος, έχει γράψει ένα αξιόλογο έργο με τίτλο: “Dogs. From a Sufi Point of View” (έκδοση Khaniqahi Nimatullahi Publications KND, 1992 στην αγγλική γλώσσα). Το έργο του Δρος Nurbakhsh αποτελεί μια συλλογή ιστοριών, που προβάλλεται ο σκύλος ως πρότυπο για την πιστότητά του, μέσα από την κλασική λογοτεχνία των Σούφι. Επαινούνται η αίσθηση της υπομονής, της ευγνωμοσύνης, της εξυπηρέτησης και της αυτοθυσίας του σκύλου, που αφορούν ως αρετές και τον άνθρωπο. Ένα ανέκδοτο αρχίζει…: «Έμαθα τον Σουφισμό (την μυστική παράδοση στο Ισλάμ) από έναν σκύλο που κοιμόταν δίπλα στην πόρτα ενός σπιτιού ...». Οι Σούφι βλέπουν την αξία της ταπεινότητας, της πίστης και της σημασίας της εξημέρωσης των ατίθασων πτυχών της ανθρώπινης ψυχής (ναφς λέγεται αυτή η διάσταση του ανθρώπου), και ο συγγραφέας προσκαλεί τον αναγνώστη να μοιραστεί τη σοφία του μυστικού ποιητή Jāmī (1414–1492), όταν λέει· "Είμαι ο σκύλος στο κατώφλι της ανάγκης, το κολάρο μου είναι φτιαγμένο από την πιστότητα στον Θεό". Στις δύο φωτογραφίες εικονίζονται γλυπτά σκύλων από την περσική αρχαιότητα, ενώ η τρίτη παράσταση, προϊόν ψηφιακής παραγωγής, εικονίζει μια Περσίδα με τον σκύλο σύντροφό της, σε τάφο που βρέθηκε στο Δασκύλειο της Μικράς Ασίας (5ος αιώνας π.Χ), πρωτεύουσας της περσικής Σατραπείας της Φρυγίας, κοντά στην ιωνική πόλη της Κίου.

«Όχι στο όνομά μας»: Εβραϊκές φωνές κατά της απανθρωπιάς στη Γάζα

Ο Χιλέλ ο Πρεσβύτερος (περίπου 110 π.κ.χ. - 10 μ.κ.χ.), είχε πει: Όποιος καταστρέφει μια ψυχή, είναι σα να έχει καταστρέψει ολόκληρο τον κόσμο. Και όποιος σώζει μια ζωή, είναι σα να σώζει ολόκληρο τον κόσμο. (Μισνά Σανχεντρίν 4:5, Ιεροσολημίτικο Ταλμούντ 4:9, Ταλμούντ της Βαβυλώνας Σανχεντρίν 37a). Υπερασπίζομαι το δικαίωμα το Ισραήλ να υπάρχει ως κράτος. Τούτο σημαίνει, πως θεωρώ το Σιωνιστικό Κίνημα, που έφτιαξε τον πόθο, την ευχή των Εβραίων στο τέλος του Σέντερ κάθε Πέσαχ επί αιώνες, πραγματικότητα μέσα στην Ιστορία, κάτι απόλυτα θετικό. Απορρίπτω ως βρωμερή συκοφαντία, στα πλαίσια του Αντισημιτισμού, την δαιμονοποίηση του Σιωνισμού. Γιατί ο Σιωνισμός, ως απελευθερωτικό κίνημα, πρόσφερε την αξιοπρέπεια στους Εβραίους της Διασποράς και την προοπτική μιας πατρίδας στην Γη του Ισραήλ. Σέβομαι την αξίωση των Παλαιστινίων για μια ανεξάρτητη πατρίδα. Αλλά το σύνθημα που επικρατεί τελευταία, «από την Μεσόγειο ως τον Ποταμό», το θεωρώ ακραία εθνικιστικό και απαράδεκτο! Πιστεύω ότι η κυβέρνηση του Κράτους του Ισραήλ δεν εκπροσωπεί τους Εβραίους του Ισραήλ στο σύνολό τους. Δε νομιμοποιείται να επικαλείται τον Αντισημιτισμό και το Ολοκαύτωμα, όποτε της ασκείται αρνητική κριτική για τα εγκλήματά της στην Γάζα και στην Δυτική Όχθη κατά των Παλαιστινίων… Η κυβέρνηση Νετανιάχου κατηγορείται διεθνώς για εγκλήματα πολέμου. Αυτή η κατηγορία υιοθετείται και μέσα στον Εβραϊκό Κόσμο: Εβραίοι λόγιοι και διανοούμενοι και πρώην αξιωματούχοι, καταγγέλλουν ανοιχτά τη στρατηγική φρίκης στη Γάζα. Η κυβέρνηση Νετανιάχου, στηρίζεται σε ορισμένα μικρά κόμματα, που εμφορούνται από ακραίες θρησκοληπτικές ιδεολογίες, έντονα κακοποιητικές της ανθρωπιστικής ουσίας του Ιουδαϊσμού. Ο Ιτάμαρ Μπεν Γκβιρ, υπουργός Ασφάλειας της ισραηλινής κυβέρνησης, δεν αποκρύπτει ότι η ιδεολογία του κόμματός του είναι ο «Καχανισμός». Πρόκειται για τη νέο-σιωνιστική θρησκευτική ιδεολογία, που διακήρυττε ο Αμερικανο-ισραηλινός Ραβίνος Μεΐρ Καχάνε. Ο Καχανισμός είναι απόλυτα εχθρικός στους Άραβες και εννοείται αρνητικός σε κάθε προοπτική συμφιλίωσης και συνύπαρξης των δύο λαών. Όμοιες είναι και οι θέσεις του κόμματος του υπουργού Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι υπόδικος έναντι της Δικαιοσύνης του Ισραήλ, και όσο διαρκεί η κρίση που προκλήθηκε μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, οι σε βάρος του δικαστικές διαδικασίες δεν έχουν παύσει να εξελίσσονται, γι’ αυτό και είχε επιχειρήσει να περιορίσει την Δικαστική Ανεξαρτησία στη χώρα, όπως και τις αρμοδιότητες του Γενικού Εισαγγελέα, κάτι που δεν έχει καταφέρει. Ο καθένας και η καθεμιά, μπορεί να καταλάβει τον λόγο που δεν επιδιώκει την λύση της τελευταίας αραβο-ισραηλινής κρίσης. Δεν έχουν περάσει πολλές μέρες, που ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ είχε δηλώσει, ότι πρώτη προτεραιότητά του είναι η καταστροφή της Χαμάς και σε δεύτερη μοίρα έρχεται η απελευθέρωση των ομήρων που κρατούνται στην Γάζα, κάτι που προκάλεσε την οργή σημαντικής μερίδας των πολιτών του Ισραήλ! Οι σφοδρές επιθέσεις του ισραηλινού στρατού στη Γάζα, ερμηνεύονται πλέον, πέραν κάθε αμφιβολίας, ως καθολική επίθεση, γενοκτονικών διαστάσεων, κατά του πληθυσμού, με σκοπό την πλήρη εθνοκάθαρση της Λωρίδας από τους Παλαιστίνιους Άραβες. Η σχεδόν γενική κατακραυγή κατά της κυβέρνησης του Κράτους του Ισραήλ, έχει επιτείνει τις πιέσεις για την διερεύνηση εκ μέρους του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, της έρευνας για σοβαρά εγκλήματα πολέμου και κατά της ανθρωπότητας εκ μέρους του Μπενιαμίν Νετανιάχου και κάθε άλλου εμπλεκόμενου. Σκανδαλώδης εμφανίζεται η συμπεριφορά της κυβέρνησης Νετανιάχου, και με την ενθάρρυνση καταπατήσεων παλαιστινιακών εδαφών στην Δυτική Όχθη, που στη συνέχεια με νομοθετικές ρυθμίσεις της Κνεσσέτ, περιέρχονται στην επικράτεια του Ισραήλ! Αυτές οι επιλογές της κυβέρνησης του Ισραήλ αποτελούν κλοπές γης από εδάφη της Παλαιστίνης και ήδη οι αποικίες Εβραίων στην Δυτική Όχθη, έχουν κριθεί παράνομες. Ενδεικτικό της απαξίας απέναντι στη διεθνή νομιμότητα εκ μέρους της κυβέρνησης Νετανιάχου, είναι ότι τόσο ο Μπεν Γκβιρ όσο και ο Σμότριτς, κατοικούν σε παράνομους εβραϊκούς οικισμούς στη Δυτική Όχθη! Οι Καχανιστές πολιτικοί που στηρίζουν την κυβέρνηση Νετανιάχου, είναι γνωστοί και ως ‘Μεσσιανιστές’. Με όσα πιστεύουν και προπάντων με όσα πράττουν, τώρα που συμμετέχουν στην κυβέρνηση της χώρας, είναι βέβαιοι πως θα επισπεύσουν την έλευση του Μεσσία. Οραματίζονται ένα Ισραήλ, από το Νείλο ως τον Ευφράτη, με εφαρμογή του θρησκευτικού εβραϊκού νόμου της «Χαλακχά», όπου οι μη Εβραίοι θα είναι ανεκτοί εφόσον θα ζουν υποταγμένοι στο θεοκρατικό εβραϊκό κράτος! Σ’ αυτήν την ζοφερή κατάσταση, είναι παρήγορο ότι ακούμε από το Ισραήλ φωνές τίμιες. Ο Michael Sfard, Ισραηλινός Δικηγόρος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει δηλώσει: «Όταν ένα παιδί πεινά και τα τρόφιμα είναι 5 χιλιόμετρα μακριά, κάποιος έχει πατήσει φρένο. Κι αυτός είναι το Ισραήλ»! Το αφήγημα του "πολέμου κατά της τρομοκρατίας" στη Γάζα, καταρρέει υπό το βάρος της λιμοκτονίας, της καταστροφής αλλά και της διεθνούς αγανάκτησης. Η πιο ηχηρή, από οποιαδήποτε διεθνή καταγγελία, είναι η εσωτερική, εβραϊκή αμφισβήτηση κατά της εγκληματικής κυβέρνησης Νετανιάχου. Φωνές από το Ισραήλ και τη Διασπορά όχι απλά δεν σιωπούν, αλλά εξεγείρονται ως κληρονόμοι μιας ηθικής παράδοσης που δεν επιτρέπει τη συνενοχή! Είναι χαρακτηριστικό αυτό που έχει δηλώσει ο Yuval Naoh Harari: “ Χάσαμε τον δρόμο μας. Δεν υπάρχει νίκη με τόσο αίμα αθώων”! Η κυβέρνηση Νετανιάχου κατηγορείται για εσκεμμένη πρόκληση λιμού, συλλογική τιμωρία αμάχων, εγκλήματα πολέμου. O πρώην Πρόεδρος της Κνεσσέτ Avraham Burg αυτό που δηλώνει είναι αποκαλυπτικό: «Το σημερινό Ισραήλ είναι θεοκρατικό και απάνθρωπο»! Η Διασπορά ξεσηκώνεται κατά της ισραηλινής μεσσιανιστικής Κυβέρνησης. Ο εβραϊκής ταυτότητας Peter Beinart, Καθηγητής και Πολιτικός Αναλυτής, γράφει: «Η εξουσία διαφθείρει, και η εξουσία του κράτους διαφθείρει απόλυτα. Διαφθείρει την ηθική εκπαίδευση, διαφθείρει την ηθική σκέψη, κάνει τη σκληρότητα tahor ( δηλαδή την μεταμφιέζει σε κάτι το επιτρεπτό, kosher, κατά το νόμο της Χαλακχά). Αποδεικνύεται ότι η έλλειψη αυτής της εξουσίας είναι αυτό που μας κράτησε ηθικά «καθαρούς» (σχετικά μιλώντας). Και ότι η σκληρότητα αφορά και «τον δικό μας λαό». Οι όμηροι που έχουν απομείνει στη Γάζα έχουν εγκαταλειφθεί να πεθάνουν από αυτήν την κυβέρνηση ως παράπλευρη απώλεια, όπως ακριβώς τα παιδιά της Γάζας είναι παράπλευρη απώλεια! Η ηθική μας καταρρέει όταν δεν μπορούμε να πούμε την αλήθεια για τη Γάζα»! Η αντίσταση αυτή κατά της κυβέρνησης του Ισραήλ δεν είναι πλέον περιθωριακή. Είναι ολοφάνερα, μια ανοιχτή ρωγμή στο ηθικό αφήγημα του Νετανιάχου, που επιμένει να εξισώνει την κρατική βία με εθνική αυτοάμυνα! Μια πολύ βαθιά ρήξη αναδύεται, ως αξίωση σεβασμού της συνείδησης. Αν το Ολοκαύτωμα υπήρξε το απόλυτο όριο του Κακού, τότε η μνήμη του δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πολιτικό άλλοθι. Η φράση «ποτέ ξανά» δεν σημαίνει «ποτέ ξανά μόνο για εμάς»! Αυτό ακριβώς θυμίζουν όσοι Εβραίοι σηκώνουν ανάστημα σήμερα: Ότι ο εβραϊσμός δεν είναι συμβόλαιο εθνοκεντρικής ασυλίας, αλλά ηθική ευθύνη για όλους τους καταπιεσμένους! «Η κατοχή (παλαιστινιακών εδαφών) καταστρέφει όχι μόνο τους Παλαιστίνιους αλλά και την ψυχή του Ισραήλ»! Απόσπασμα κοινής δήλωσης 600 και παραπάνω Ισραηλινών διανοουμένων (2024). Η αληθινή αλληλεγγύη δεν βρίσκεται στα συνθήματα, αλλά στις πράξεις ρήξης με το ψέμα. Οι Εβραίοι που μιλούν σήμερα, δεν είναι προδότες του Ισραήλ, όπως κατηγορούνται συχνά. Πρόκειται για πραγματικούς θεματοφύλακες της εβραϊκής ηθικής. Είναι οι άνθρωποι που τιμούν στην πράξη τον σοφό Χιλέλ τον Πρεσβύτερο. Αυτό ακριβώς κάνει τη φωνή τους εξαιρετικά πολύτιμη. Αλλά και τόσο επικίνδυνη για όσους εξουσιάζουν με την απανθρωπιά. Με την φωνή όλων των φιλελεύθερων Εβραίων του κόσμου, που καταγγέλλουν τον Νετανιάχου και τους συμμάχους του, σμίγουν και πάρα πολλοί, και πάρα πολλές, που μολονότι δεν τους αναγνωρίζει ως Εβραίους η Συναγωγή, επιμένουν με τρέλα, να αποκαλούν τον εαυτό τους Εβραίο ή Εβραία! (Άμος Οζ- Φάνια Οζ-Ζαλτσμπέργκερ ‘Οι Εβραίοι και οι Λέξεις’). ©Γιώργος Δούδος 27 Ιουλίου 2025

Ζῆν κατά Φύσιν Η ΥΒΡΙΣ ΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΥΣΗ

Της Ευγενίας Λ., της φίλης μου της Δασολόγου… Όταν επιβλήθηκε στους κατά παιδεία και ήθος Έλληνες, ακόμα και με ανείπωτη βία, ως κρατική θρησκεία ο Χριστιανισμός, όπως διαμορφώθηκε από τον από Φαρισαίων Σαούλ-Παύλο, συστηματικά έγινε εργώδης προσπάθεια να εξοβελιστεί από το φρόνημα των ανθρώπων η ελληνική κοσμοθέαση. Με την κατάλληλη προπαγάνδα, την γνωστή μας ‘κατήχηση’, η ελληνική θέαση των πραγμάτων συκοφαντήθηκε σαν ειδωλολατρία, ενώ η ελληνική φιλοσοφία, κυρίως των Στωικών και των Επικουρείων, απαξιώθηκε και χαρακτηρίστηκε ‘μάταιη γνώση’ (βλ. “Χαῖρε, φιλοσόφους ἀσόφους δεικνύουσα· χαῖρε, τεχνολόγους ἀλόγους ἐλέγχουσα.- Χαῖρε, ὅτι ἐμωράνθησαν οἱ δεινοὶ συζητηταί· χαῖρε, ὅτι ἐμαράνθησαν οἱ τῶν μύθων ποιηταί.- Χαῖρε, τῶν Ἀθηναίων τὰς πλοκὰς διασπῶσα”·ακολουθία των Χαιρετισμών). Είναι γνωστό ότι ο Πλατωνισμός επηρέασε σημαντικά τον Χριστιανισμό της Ανατολής, ενώ ο Αριστοτελισμός, μέσω του Θωμά του Ακινάτη, κυριολεκτικά κατέκτησε την χριστιανική Δύση! Οι Στωικοί και οι Επικούρειοι παρέμειναν «ακλόνητοι» στο ήθος του ζεῖν ἐν θεοῖς και για τούτο πολεμήθηκαν. Ο βασιλέας Ιουλιανός, από τους καλύτερους αυτοκράτορες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «πετάχτηκε» στην ανυποληψία της εκχριστιανισμένης Αυτοκρατορίας και ονομάστηκε ‘αποστάτης’ ή ‘παραβάτης’, επειδή επιδίωξε να επαναφέρει την λατρεία των «αρχαίων» θεών στο προσκήνιο της Αυτοκρατορίας. Τα ίδια συνέβησαν και σε άλλους λαούς και πολιτισμούς, που επεκτάθηκε ο παύλειος Χριστιανισμός και διαδόθηκε το Ισλάμ. Ο ανιμισμός κυρίως στην Αφρική και στους ιθαγενείς λαούς της Αμερικής, το Σίντο στην Ιαπωνία, το Σανάτανα Ντάρμα (Ινδουϊσμός) και οι εθνικές κοσμοαντιλήψεις στους λαούς της Ασίας, απαξιώθηκαν σαν ειδωλολατρίες. Ακόμα και η βουδιστική βιοθεωρία, «βαφτίστηκε» θρησκεία και αντιμετωπίστηκε με επιθετική ασέβεια από τους «ιεραποστολικούς» μονοθεϊσμούς. Επικράτησαν και επικρατούν ως τώρα στον ‘πολιτισμένο κόσμο’ του καπιταλισμού και της νεοφιλελεύθερης λεηλασίας των πάντων, χάριν του κέρδους οι εξής αρχές: • Αποψίλωση δασικών εκτάσεων, ακόμη και αν πρόκειται για τον Αμαζόνιο που ζωογονεί τον Πλανήτη • Καταστροφή οικοσυστημάτων • Χρηστική ασέβεια και εκμετάλλευση των ζώων, λες και είναι άψυχα όντα • Μηχανοποίηση της γεωργίας και παραγωγή φρούτων και κηπευτικών με τρόπους που συχνά παραβιάζουν τους νόμους της φύσης, ενώ αλλοιώνουν τα προϊόντα της γης, με ορμόνες και άλλα αυξητικά… Οι παραπάνω πρακτικές είναι απόρροια του dominion mandate (εντολή κυριαρχίας), που πηγάζει από την «θεϊκή» εντολή: “καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν…. καὶ εὐλόγησεν αὐτοὺς ὁ Θεός, λέγων· αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς καὶ ἄρχετε τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ καὶ πάντων τῶν κτηνῶν καὶ πάσης τῆς γῆς καὶ πάντων τῶν ἑρπετῶν τῶν ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς” (Γένεσις 1: 27,28). 1) Για τις λεγόμενες αβρααμιαίες θρησκείες (Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός και Ισλάμ – φορείς του εξ αποκαλύψεως μονοθεϊσμού), η φύση έχει μόνον χρηστική αξία και αποτελεί αντικείμενο, με λόγον ύπαρξης την εξυπηρέτηση του ανθρώπου και σύμφωνα με την μοντέρνα οπτική, την ‘ανάπτυξη’ δίχως περιορισμούς· και όπου στον καπιταλισμό βλέπουμε ως στόχο την ‘ανάπτυξη’, διαβάζουμε, στόχος το κέρδος αδιάφορα προς τις θυσίες έμβιων όντων, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπινων φυλών ιθαγενών και οικοσυστημάτων! 2) Η προηγούμενη «θεολογική» καταδυνάστευση του φυσικού περιβάλλοντος έγινε δεκτή από την «ορθολογική» δυτική φιλοσοφική και τεχνοκρατική σκέψη, χωρίς επίκληση του θείου. Χαρακτηριστικό είναι το δόγμα του Καρτέσιου (Ρενέ Ντεκάρτ 17ος αιώνας): “Ο άνθρωπος πρέπει να γίνει κύριος και κάτοχος της φύσης”! 3) Η επιστήμη οργανώνεται με βάση τη μέτρηση, την κυριαρχία και την αξιοποίηση του φυσικού κόσμου! Αγνοεί ηθελημένα και σκόπιμα τον σεβασμό της Φύσης, απαξιώνει την αρμονία μεταξύ ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος και αδιαφορεί με αμετροέπεια ως προς το βίωμα που μπορεί να αξιωθεί ο άνθρωπος, από την οργανική σύνδεση της ύπαρξής του με τον Κόσμο. Μετά από αιώνες συνεχούς καταλήστευσης της φύσης, με τις ευλογίες της εκκλησίας, η φωνή του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίου, που έχει αποκτήσει το προσωνύμιο «ο Πατριάρχης της Οικολογίας», όπως και άλλων πνευματικών ηγετών εκκλησιών και θρησκευμάτων, ενώ πρόκειται για μια θετική στροφή, όπως φαίνεται, ελάχιστα μπορεί να αντιστρέψει τις συνειδήσεις «Χριστιανών» σε εξαιρετικά ρυπογόνες χώρες, όπως οι ΗΠΑ. 4) Ευαίσθητοι Χριστιανοί προβάλλουν την αλήθεια, ότι ο Κόσμος δεν είναι αντικείμενο προς εκμετάλλευση χάριν του κέρδους, αλλά μια δωρεά, ένα κοινό λειτουργικό γεγονός. Οι άγιοι Μάξιμος ο Ομολογητής και Γρηγόριος ο Νύσσης, με επίταση διακηρύττουν ότι η Φύση είναι πρόσκληση συμμετοχής του ανθρώπου στην θέωση! 5) Από αιώνες η μυστική παράδοση της ιουδαϊκής Καμπαλά διακηρύττει, ότι η δημιουργία είναι ιερή αυτή καθαυτή και πως ο άνθρωπος έχει χρέος να φροντίζει για την θεραπεία των πληγών του κόσμου και την αποκατάσταση της πληγωμένης ισορροπίας (tikkun olam). 6) Η μυστική παράδοση του Ισλάμ, ο Σουφισμός, διδάσκει πως η Φύση είναι ιερή, γιατί όπου και αν στρέψεις το βλέμμα σου αντικρίζεις τον Αλλάχ. 7) Οι προηγούμενες παραδόσεις στην μυστική παράδοση της Εκκλησίας, στην παράδοση της Καμπαλά και στην παράδοση των Σούφι, πηγάζουν από την Αλήθεια, ότι ο σύμπας Κόσμος διαχέεται από την Πηγή της Ζωής. Οι Χριστιανοί, αποκαλούν την Πηγή της Ζωής Άγιο Πνεύμα ή Παράκλητο, «πανταχοῦ παρόντα καί τά πάντα πληροῦντα», οι Ιουδαίοι την αποκαλούν «Ρουάχ ΧαΚοντές», ενώ οι Μουσουλμάνοι Ῥουχ αλ Κουντούς». Δυστυχώς όμως, το πλήθος των πιστών, μένει αμέτοχο αυτών των αληθειών και υπακούει στην «θεϊκή εντολή» της κυριαρχίας και εκμετάλλευσης της Φύσης! Πρέπει να γίνει αποδεκτό, χωρίς επιφυλάξεις, ότι η οικολογική κρίση που πλήττει το κοινό μας σπίτι, την Μητέρα Γη, εν πολλοίς οφείλεται στην εγωπαθή ανθρωποκεντρική θέαση του Κόσμου, που υποστηρίχτηκε, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, από την άκριτη αποδοχή του βιβλικού μύθου, σχετικά με την επικυριαρχία και εκμετάλλευση εκ μέρους του ανθρώπου του κόσμου, χωρίς να ληφθούν άλλες παράμετροι της βιβλικής κοσμολογίας. Ας ξαναγυρίσουμε με περίσκεψη στις εξής αλήθειες, απαλλαγμένοι από δογματικές αγκυλώσεις: Η Φύση είναι ιερή. Κάθε δέντρο, ακόμα και το πιο ταπεινό ανθάκι, οι πέτρες και τα βουνά, οι πηγές και τα ποτάμια, οι θάλασσες και οι λίμνες είναι τόποι ιεροί. Οι Έλληνες, όπως και λαοί άλλων παραδόσεων, μέσα στην έμφυτη ποιητική τους σύλληψη, αντίκρισαν στους τόπους αυτούς, μορφές της παρουσίας του ιερού (νεράιδες και νύμφες, δρυάδες και αμαδρυάδες, θεούς και θεές, ήρωες και ημίθεους…). Η παραπάνω θέαση του Κόσμου, (λέξη που πηγάζει από το ρήμα ‘κοσμώ’, απ’ όπου και το ουσιαστικό ‘κόσμημα’), δεν προϋποθέτει αποδοχή κάποιου δόγματος πίστεως. Είναι φυσική απόρροια εγγενούς σεβασμού εκ μέρους όσων διαθέτουν την σεμνότητα να δεχθούν, πως ο άνθρωπος δεν είναι επικυρίαρχος, αλλά συμμέτοχος στο ανυπέρβλητο Κάλλος του Σύμπαντος! Είναι ανάδειξη του όντως ήθους, που αποτελεί κόσμημα της συνειδήσεώς μας, ως νοημόνων όντων. Στην Πολιτεία του Πλάτωνος, ο σοφιστής και ρήτορας Θρασύμαχος, διατυπώνει με λίγες λέξεις την φύση του δικαίου μέσα στο κράτος: «τὸ δίκαιον οὐκ ἄλλο τι ἢ τὸ τοῦ κρείττονος συμφέρον» (Πλάτων, Πολιτεία 338c). Αιώνες αργότερα ο Φρίντριχ Ένγκελς στο έργο του «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (1884), καταλήγει στο συμπέρασμα του Θρασυμάχου, μετά από μια ανάλυση της ταξικής διαστρωμάτωσης της κοινωνίας. Οι οικονομικά και κοινωνικά ισχυροί, χρησιμοποιούν το κράτος ως όργανο περιφρούρησης των συμφερόντων τους. Το εργαλείο για την επίτευξη της δράσης του ταξικού κράτους είναι το δίκαιο και το δικαιοδοτικό σύστημα, που κατά ευσχήμονα διατύπωση λέγεται ‘απονομή δικαιοσύνης’. Η εξέλιξη του ‘αστικού’ κράτους είναι η φιλελεύθερη δημοκρατία, που με θεσμούς δικαίου και αλληλεγγύης πραγματώνει μια συνεχή πορεία προς την «ανοιχτή κοινωνία». Η ‘ανοιχτή κοινωνία’ δεν μπορεί να προσληφθεί αποκλειστικά ως επίτευγμα του εγωπαθή ανθρώπου, που συμπεριφέρεται ναρκισσιστικά απέναντι στην Φύση. Απεναντίας, η κοινωνία, αν πράγματι είναι ανοιχτή, τούτο σημαίνει πως είναι ευαίσθητη οπωσδήποτε και για το φυσικό περιβάλλον. Ας επιστρέψουμε είς τά καθ’ ἡμᾶς: Το ελληνικό Σύνταγμα στο άρθρο 24, αναφέρεται στον προστασία του περιβάλλοντος και προβλέπει τα εξής: «Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός. Για τη διαφύλαξή του το Κράτος έχει υποχρέωση να παίρνει ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα στο πλαίσιο της αρχής της αειφορίας…. Απαγορεύεται η μεταβολή του προορισμού των δασών και των δασικών εκτάσεων, εκτός αν προέχει για την Εθνική Oικονομία η αγροτική εκμετάλλευση ή άλλη τους χρήση, που την επιβάλλει το δημόσιο συμφέρον» (παράγρ. 1). Επισημαίνω την πρόβλεψη της τελευταίας περιόδου της συνταγματικής διάταξης: Η προστασία των δασικών εκτάσεων κάμπτεται «αν προέχει η εθνική οικονομία»! Λες και τα δάση της χώρας μας, δεν είναι ο κατ’ εξοχήν πλούτος της εθνικής οικονομίας. Η πρόβλεψη της «θυσίας» των δασών χάριν της εθνικής οικονομίας έχει τεθεί στα πλαίσια της ταξικής «εθνικής οικονομίας» και αρνείται να δει ολιστικά αυτό που ονομάζει εθνική οικονομία. Έτσι, είμαστε μάρτυρες τεράστιων καταστροφών σε κατάφυτα δάση, όχι μόνον από πυρκαγιές, με συχνά αμφίβολα αίτια σε σχέση με ό,τι θεωρείται τυχαίο, αλλά και με την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, στο όνομα μιας αμφισβητούμενης ανάπτυξης εναλλακτικών πηγών ενέργειας! Ο Δασικός Κώδικας (ν.δ. 86/1969) ρυθμίζει την προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων. Το άρθρο 66 του Δασικού Κώδικα αναφέρεται στην Δασοπροστασία και προβλέπει τα εξής: « Δασικαί αστυνομικαί διατάξεις των δασαρχών… δύνανται διά λόγους δασοπονικούς, προστατευτικούς, τουριστικούς, αισθητικούς και εν γένει κοινής ωφελείας να ρυθμίσουν ή περιορίσουν μέχρι πλήρους απαγορεύσεως … πάσαν άνευ αδείας υλοτομίαν, συλλογήν ή κατασκευήν δασικών προϊόντων κατά τας διατάξεις των άρθρ. 177 και 178 ως και την υλοτομίαν, κλάδευσιν ή εκρίζωσιν παντός δένδρου, θάμνου, φρυγάνου και χόρτου φυομένων εντός γεωργικώς ή δενδροκομικώς καλλιεργουμένων εκτάσεων, χορτολιβαδίων, μερικώς δασοσκεπών εκτάσεων και δασών δημοσίων ή μη…». Το βράδυ της 9ης Ιουλίου 2025 ξέσπασε πυρκαγιά στην παραλία ‘Γλυκάδι’ της Θάσου, λίγο πριν τα μεσάνυχτα. Η Θάσος ονομάζεται «Πράσινο Νησί» γιατί σε πάρα πολλές παραλίες της τα πεύκα φτάνουν ως τις υπέροχες αμμουδιές του Αιγαίου. Το πεύκο κυριαρχεί στο νησί, είτε πρόκειται για το χαλέπι, την εξαιρετικά ανθεκτική αυτοφυή ποικιλία που βλέπουμε να φύεται ακόμα και ανάμεσα σε ‘άφιλους’ βράχους, είτε πρόκειται για την μαύρη πεύκη, με τους ψιλόλιγνους κορμούς. Η δασοπροστασία γενικά πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα εθνικής προτεραιότητας. Δεν είναι μόνο η συνταγματική υποχρέωση κράτους και πολιτών που προβλέπεται, αλλά επιβάλλεται εξαιτίας των καταστροφικών επιπτώσεων που προκαλούν οι πυρκαγιές τεράστιων σε έκταση δασικών εκτάσεων και η παρεπόμενη καταστροφή εξαιρετικά σημαντικών οικοσυστημάτων. Τέλος, είμαστε μάρτυρες, εξαιτίας της ελλειμματικής δασοπροστασίας μιας απαράδεκτης ελλιπούς διαχείρισης της αποκατάστασης των συνεπειών των πυρκαγιών στα δάση. Σημαντικές είναι οι επιπτώσεις στα δασικά οικοσυστήματα αλλά και στις καμένες εκτάσεις, που επιφέρουν οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ μεγάλης κλίμακας, κυρίως εξαιτίας της μεγάλης απαίτησης σε συνοδά έργα, όπως η διάνοιξη οδικών δικτύων, που προκαλούν διατάραξη του δασικού περιβάλλοντος. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια απαξίωση της Δασικής Υπηρεσίας της χώρας. Εκλαμβάνω ως δείγμα της παραπάνω διαπίστωσης, ότι σήμερα, ο γενικός γραμματέας δασών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας είναι ένας Αθηναίος Δικηγόρος! Η Δασική Υπηρεσία ήταν η δημόσια υπηρεσία, που προτού εμφανιστούν, συχνά ως πομφόλυγες λόγω συρμού, οι κραυγές διαμαρτυρίας για την οικολογική κρίση, με τα στελέχη της, τους Επιστήμονες Δασολόγους, τους τεχνολόγους Δασοπόνους ως και τον τελευταίο Δασοφύλακα, ήταν οι «φύλακες άγγελοι» του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα! Ως αντίλογος στην τωρινή απαξίωση της Δασικής Υπηρεσίας, είναι προτεραιότητα ανάγκης και χρέους, η αναδιοργάνωση και η ουσιαστική ενίσχυσή της! Σήμερα, την κατάρτιση των δασικών χαρτών την έχουν αναλάβει εργολάβοι και οι επιστήμονες Δασολόγοι του Δημοσίου ελέγχουν τα πιθανά λάθη των εργολάβων… Αυτή η πρακτική της αποθέωσης της «ιδιωτικής πρωτοβουλίας» επιτέλους πρέπει να απαλειφθεί. Η επιστήμη της Δασολογίας και η πρακτική εφαρμογή των επιστημονικών δεδομένων, ως Δασοπονία, προσεγγίζει το δασικό οικοσύστημα ως φυσικό πόρο και το διαχειρίζεται αειφορικά και πρέπει να έχει επιτελικό ρόλο σε ό,τι σχετίζεται με την προστασία και την αξιοποίησή του. Επιπλέον, η αποκατάσταση του κύρους της Δασικής Υπηρεσίας θα περιορίσει και τις παραβατικές παρεμβάσεις στο δάσος. Άλλωστε χωρίς ισχυρή δασική διοίκηση καμμία διαχείριση δεν μπορεί να εφαρμοστεί με επιτυχία. Θα παραθέσω μια περίπτωση, που δείχνει πώς λειτουργεί η εξαίρεση προστασίας των δασών, χάριν της «εθνικής οικονομίας» και μη εφαρμογής του άρθρου 66 του Δασικού Κώδικα. Σε απόσταση περίπου τεσσάρων χιλιομέτρων από τον Λιμένα της Θάσου, με κατεύθυνση προς τον Πρίνο, υπάρχει η παραλία «Νυστέρι». Στο ‘Νυστέρι’ υπάρχουν δύο παραθαλάσσια αγροτεμάχια μικρής έκτασης με ελιές, ένα ξενοδοχείο με μπαγκαλόους, που έχει αναπτυχθεί από τον επαρχιακό δρόμο ως την παραλία, ένα συγκρότημα παραθεριστικών κατοικιών, (ίσως το πρώτο πολυώροφο οικοδόμημα αυτού του είδους που είχε ανεγερθεί στη Θάσο την δεκαετία του ΄70). Στη συνέχεια υπάρχει μικρής έκτασης αγροτεμάχιο, ανεκμετάλλευτο, ένα άλλοτε αναψυκτήριο με υποκείμενα μαύρης πεύκης και ελάχιστα άλλα φυτά, στο τέλος της παραλίας υπάρχει ένα μικρό ξενοδοχείο «πάνω» στη θάλασσα. Τα δύο μικρά αγροτεμάχια με ελιές έχουν αποψιλωθεί από πεύκα. Το ξενοδοχείο με τα μπαγκαλόους, πριν λίγα χρόνια που λειτουργούσε ως κάμπιγκ, είχε πολλά υποκείμενα μαύρης πεύκης ανάμεσα σε ελιές. Οι ελιές έμειναν ενώ όλα τα πεύκα αποψιλώθηκαν. Στην αυλή του συγκροτήματος των παραθεριστικών κατοικιών, προς την θάλασσα, υπάρχουν αρκετά υποκείμενα μαύρης πεύκης και λίγα λιόδεντρα, με ανάγλυφο κορμό λόγω ηλικίας. Το ανεκμετάλλευτο αγροτεμάχιο έχει αποψιλωθεί σχεδόν από όλα τα πεύκα, έμειναν μονάχα πέντε πεύκα, απ’ τα οποία το ένα είναι ‘νεκρό’. Στην αυλή του συγκροτήματος παραθεριστικών κατοικιών, πρόσφατα αποψιλώθηκε μια συστάδα πέντε μεγάλης ηλικίας μαύρων πεύκων. Είχαν προσβληθεί από συνηθισμένη ασθένεια του πεύκου και αντί να αντιμετωπισθεί σύμφωνα με τους όρους της δασοπονίας, ένα συνεργείο υλοτόμων, έκοψε τις κορυφές, με συνέπεια να πεύκα να νεκρωθούν και τελικά να κοπούν από τη ρίζα τους. Στο ίδιο οικόπεδο, παλιότερα είχαν κοπεί εντελώς αλλά τέσσερα πεύκα. Η περιοχή της παραλίας «Νυστέρι», εξαιρετικά όμορφη κυρίως λόγω των πεύκων, είναι έκταση μη δασικού χαρακτήρα, κατηγορίας μορφής κάλυψης ΠΑ. Η ένδειξη ΠΑ σημαίνει, κατά την ανάγνωση των δασικών χαρτών, ότι η περιοχή τελεσίδικα έχει χαρακτηριστεί μη δασική. Οι δασικοί χάρτες, που αφορούν και την παραλία ‘Νυστέρι’ κυρώθηκαν με την απόφαση του Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας Θράκης αριθ. 24179/06-12--2018 και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ΄ 543/18. Οι κοπές των πεύκων στον αύλειο χώρο του συγκροτήματος παραθεριστικών διαμερισμάτων και στο παρακείμενο ανεκμετάλλευτο αγρόκτημα, αφού πρόκειται για μη δασική έκταση, όπως ανέφερα πιο πάνω, έγιναν με «άδεια» που εκδόθηκε από πολιτικό μηχανικό! Κάποτε, την δεκαετία του ΄80 ακόμα και για την κοπή καλλωπιστικών δένδρων σε αστικά οικόπεδα (λ.χ. φοίνικες), έπρεπε να γνωμοδοτήσει θετικά η Δασική Υπηρεσία και να εκδώσει σχετική άδεια. Σήμερα μπορούμε να πούμε “o tempora o mores”, και να μείνουμε σιωπηλοί λόγω κατάπληξης! Οι προηγούμενες κακοποιήσεις κατά υποκειμένων μαύρης πεύκης που προανάφερα, οφείλονται στην παρωνυχίδα της εξαίρεσης στην προστασία του περιβάλλοντος και των δασικών εκτάσεων του άρθρου 24 του Συντάγματος, χάριν της «εθνικής οικονομίας» και στην μη τήρηση από το τοπικό Δασαρχείο του άρθρου 66 του Δασικού Κώδικα… Η εξαίρεση της προστασίας των δασών χάριν της «εθνικής οικονομίας» που προβλέπει το Σύνταγμα, είναι ενδεικτικό το πώς λειτουργεί στην περίπτωση της παραλίας ‘Νυστέρι’ που εκθέτω. Το μικρό αγρόκτημα που παραμένει ανεκμετάλλευτο και προφανώς αναμένει τον κατάλληλο χρόνο της προσοδοφόρου εκμετάλλευσής του και στο οποίο κόπηκαν δώδεκα (12) υποκείμενα μαύρης πεύκης μεγάλης ηλικίας, ανήκει σε εταιρία, που προβάλλει ως σκοπό της την διαχείριση, εκμετάλλευση και αξιοποίηση ακινήτων! Αλλά στην Ελλάδα της ευτέλειας που ζούμε, ακόμα και «πνευματικοί» ταγοί, όπως είναι οι επαρχιούχοι Μητροπολίτες, συχνά είναι φορείς αυτής της ευτέλειας. Σχετικά πρόσφατα Μητροπολίτης επαρχίας των Νέων Χωρών, που υπάγονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ευλόγησε και ευχαρίστησε δημόσια, με την παρουσία φωτογράφων εκπροσώπους ανώνυμης εταιρίας, που εκπροσωπεί και αμερικανικά συμφέροντα και έχει σκοπό την εγκατάσταση και εκμετάλλευση πολλών ανεμογεννητριών σε κατάφυτο βουνό της Κεντρικής Μακεδονίας, που είναι στα όρια της Μητροπόλεως του «ανωνύμου» Μητροπολίτη. Οι ευλογίες του Μητροπολίτη δόθηκαν, επειδή η εταιρεία, προφανώς για να κλείσει στόματα και διαμαρτυρίες προσέφερε ένα ποσό χρημάτων για την ενίσχυση συσσιτίου ενδεών που λειτουργεί υπό την αιγίδα της Μητροπόλεως. Η αγωνία και ο αγώνας του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, τον οποίο μνημονεύει ο Μητροπολίτης όποτε λειτουργεί, για την τιμή και την προστασία του περιβάλλοντος, είναι φανερό πως αφήνει αδιάφορο τον Επίσκοπο του πατριαρχικού κλίματος στην Βόρεια Ελλάδα. Παραφράζοντας τον αγαπημένο Μαθητή του Ιησού, στο τελευταίο προφητικό βιβλίο της Καινής Διαθήκης, την Αποκάλυψη, ἒγραφον γενόμενος ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Θάσῳ. ©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ 21 Ιουλίου 2025 Οι φωτογραφίες δεἰχνουν την αποψίλωση από πεύκα αγροτεμαχίου χάριν της εθνικής οικονομίας....