ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ

Οι Άγιοι της Εκκλησίας του Χριστού διασώζουν ανέπαφη την εικόνα του Θεού, όπως έχει ενσαρκωθεί στα πρόσωπα των ανθρώπων. Οι Άγιοι της Εκκλησίας του Χριστού, κρατούν ζωντανή την ελπίδα μας, παρά τις δυσκολίες και τις δοκιμασίες που όλοι μας περνούμε....

Την ημέρα που η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την μνήμη του Αγίου Προφήτη Ηλιού, στις 20 Ιουλίου, τιμά επίσης την μνήμη των τεσσάρων Αγίων Μαρτύρων του Παρισιού.

Πρόκειται για την αγία Μητέρα Μαρία Σκομπτσόβα, τον άγιο Πατέρα Δημήτριο Κλεπινίν, τον άγιο Ηλία Φονταμίσκυ και τον άγιο Γιούρι Σκομπτσόβ.

Αγία Μάρτυρας Μητέρα Μαρία η Σκομπτσόβα. Μια γυναίκα γεμάτη χαρίσματα. Υπήρξε ποιήτρια, είχε αναδειχθεί δήμαρχος στην μικρή πόλη της Κριμαίας που ζούσε. Συμμετείχε δραστήρια, ως Αριστερή Σοσιαλίστρια στην ανατροπή του τσαρικού καθεστώτος στην Ρωσία. Εναντιώθηκε στην επιβολή των Μπολσεβίκων και αναγκάστηκε να διαλέξει την εξορία στη Γαλλία. Μολονότι παντρεμένη, διάλεξε να γίνει Μοναχή. Το ησυχαστήριό της ήταν σε ένα παλιό σπίτι στην οδό Lourmel 77 στο Παρίσι, που ταυτόχρονα, στα δύσκολα χρόνια της ναζιστικής κατοχής υπήρξε καταφύγιο σωτηρίας για καταδιωγμένους Εβραίους, για πεινασμένους ανθρώπους και σημείο συνάντησης σημαντικών πνευματικών Ρώσων του Παρισιού. Στο παρεκκλήσι της οδού Lourmel στην αρχή λειτουργούσε ο πατέρας Λεβ Ζιλλέ, ενώ στα χρόνια της Κατοχής λειτουργός και στενός συνεργάτης της Μητέρας Μαρίας στην διάσωση Εβραίων ήταν ο άγιος μάρτυρας π. Ντιμίτρι Κλεπινίν.

Η Μητέρα Μαρία χαρακτηρίστηκε ως διά Χριστον σαλή, γιατί βίωνε ανεπιτήδευτα σε όλη την έκταση και το βάθος τον αντικομφορμισμό που εμπνέει ο Χριστός και το Ευαγγέλιό Του. Όπως έγραψε ο Olivier Clément : Έγινε Χριστιανή, χωρίς να παύσει να είναι μια επαναστάτρια σοσιαλίστρια, μια αριστερή διανοούμενη.

Η επιλογή της Μητέρας Μαρίας από τους Ναζί, για να θανατωθεί έγινε την Μεγάλη Παρασκευή του έτους 1945 και την επομένη, 31 Μαρτίου του 1945, δολοφονήθηκε σε θάλαμο αερίων στο στρατόπεδο Ravensbrück. Υπάρχει μια ανεπιβεβαίωτη μαρτυρία για την Μητέρα Μαρία: Μετά την επιλογή των γυναικών, που θα στέλνονταν στους θαλάμους αερίων και ενώ η ίδια είχε εξαιρεθεί, πήρε τη θέση μιας νεαρής μητέρας, που την αντικατέστησε.

Άγιος Μάρτυρας πατέρας Ντιμίτρι Κλεπινίν. Ο π. Δημήτριος ήταν έγγαμος ιερέας και διακονούσε στα χρόνια της Κατοχής ως εφημέριος στην Lourmel 77 στο Παρίσι, σε στενή συνεργασία με την Μητέρα Μαρία Σκομπτσόβα. Ο πατέρας Δημήτριος, ενώ δεν βάφτιζε, ποτέ, κανέναν Εβραίο, που δεν ήθελε πραγματικά να γίνει Χριστιανός, εφοδίαζε καταδιωγμένους Εβραίου με αρκετές δωδεκάδες πιστοποιητικά βάπτισης, για να σωθούν από τον αφανισμός. "Αυτοί οι άτυχοι είναι τα πνευματικά μου παιδιά", έλεγε. "Σε όλες τις εποχές, η Εκκλησία αποτελεί καταφύγιο για όσους πέφτουν θύματα βαρβαρότητας".

Όταν η Γκεστάπο συνέλαβε τον πατέρα Δημήτριο, για την δράση του υπέρ της σωτηρίας Εβραίων και τον ανέκριναν, του ζητούσαν να αποκαλύψει πού κρύβει Εβραίους. Τότε, έχει διασωθεί, πως ο π. Δημήτριος αποκάλυψε τον επιστήθιο σταυρό που φορούσε και είχε ανάγλυφο τον Εσταυρωμένο, αποκαλύπτοντας στους διώκτες του τον Εβραίο του....

Αρχικά στάλθηκε στο Buchenwald, στη συνέχεια στο στρατόπεδο Dora. Πάσχοντας από πνευμονία και με κλονισμένη υγεία πέθανε στις 9 Φεβρουαρίου 1944. Το σκήνωμά του κάηκε στο κρεματόριο του στρατοπέδου Buchenwald.

Άγιος μάρτυρας Ηλίας Φονταμίνσκι (Ilya Fondaminsky). Ρωσοεβραίος με σπουδές στη Γερμανία. Σοσιαλιστής που αντιτάχθηκε στην επιβολή των Μπολσεβίκων στην Ρωσία και αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του καταφεύγοντας στη Γαλλία. Αναδείχθηκε σε σπουδαίο εκδότη και συνδέθηκε με φιλία με την Μητέρα Μαρία Σκομπτσόβα. Συχνά παρακολουθούσε την ορθόδοξη θεία λειτουργία στο παρεκκλήσι του σπιτιού της οδού Lourmel 77 στο Παρίσι, με λειτουργό τον π. Λεβ Ζιλλέ (Lev Gillet). Το 1941 με την κατάκτηση της Γαλλίας από τους Ναζί, συνελήφθη μαζί με το πρώτο κύμα συλλήψεων Ρώσων και κλείστηκε σε ένα στρατόπεδο στην Compiegne. Εκεί, σε ένα πρόχειρο εκκλησάκι βαφτίστηκε και δέχθηκε το χρίσμα εντός των κόλπων της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μετά την βάπτισή του είχε πει: Είμαι έτοιμος για όλα, για τη ζωή ή το θάνατο....

Στις 19 Νοεμβρίου του 1942 θανατώθηκε στο Άουσβιτς. Από τις τελευταίες μέρες της ζωής του, σώθηκαν τα εξής λόγια του: Εύχομαι να ζω με τους Χριστιανούς και να πεθάνω με τους Εβραίους!

Άγιος Μάρτυρας Γιούρι Σκπομπτσόβ. Ήταν γιος της Μητέρας Μαρίας και στενός συνεργάτης του π. Ντιμίτρι στο σπίτι της οδού Lourmel 77. Βοηθούσε τον Ιερέα στην Θείας Ευχαριστία, όπως και στις άλλες ακολουθίες και είχε πόθο να ιερωθεί. Μετά την σύλληψή του από την Γκεστάπο, γιατί μαζί με την μητέρα του και τον π. Ντιμίτρι Κλεπινίν συμμετείχε ενεργά στην διάσωση Εβραίων, ακολούθησε την ίδια ακριβώς πορεία, όπως ο πατέρας Ντιμίτρι. Στις 6 Φεβρουαρίου του 1944, ο Γιούρι "αποστέλλεται για θεραπεία". Πρόκειται για έναν ευφημισμό, που σήμαινε καταδίκη σε θάνατο.

Σε μια τελευταία επιστολή του Γιούρι προς την οδό Λουρμέλ, έγραφε: Είμαι απολύτως ήρεμος, ακόμη και λίγο περήφανος, που μοιράζομαι τη μοίρα της μαμάς. Σας υπόσχομαι ότι θα υπομείνω τα πάντα με αξιοπρέπεια. Ό, τι και να συμβεί, αργά ή γρήγορα θα είμαστε όλοι μαζί. Μπορώ να πω με κάθε ειλικρίνεια ότι δεν φοβάμαι τίποτα πια ... Ζητώ από οποιονδήποτε που έχω βλάψει, με οποιοδήποτε τρόπο να με συγχωρήσω. Ο Χριστός να είναι μαζί σου!

Μνήμη του αγίου Μάρτυρος Αλεξάνδρου Schmorell

Χθες 13 Ιουλίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τίμησε την μνήμη του αγίου Μάρτυρα Αλέξανδρου Σμορέλ (Alexander Schmorell, 16 Σεπτεμβρίου 1917-13 Ιουλίου 1943), που δολοφονήθηκε από τους Ναζί, για την συμμετοχή του στην μη βίαιη αντιστασιακή οργάνωση "Λευκό Ρόδο". Ήταν φοιτητής Ιατρικής στο Πσνεπιστήμιο του Μονάχου. Βαπτίστηκε στην κολυμβήθρα της Ορθόδοξης Εκκλησίας από την Ρωσίδα Ορθόδοξη Χριστιανή μητέρα του. Λίγο πριν οδηγηθεί στη λαιμητόμο έστειλε την τελευταία επιστολή του στους δικούς του:
"Μόναχο, 13 Ιουλίου 1943.
Αγαπητοί μου πατέρα και μητέρα,
Τώρα δεν θα γίνει τίποτε άλλο από αυτό, και με το θέλημα του Θεού, σήμερα η επίγειος ζωή μου θα κλείσει για να πάω σε μίαν άλλη, η οποία δεν θα έχει τέλος και στην οποία όλοι μας θα ξανασυντηθούμε. Ας είναι αυτή η μελλοντική συνάντηση η παρηγορία και η ελπίδα σας. Δυστυχώς, αυτό το χτύπημα θα είναι πολύ βαρύτερο για σας παρά για μένα, διότι φεύγω με την βεβαιότητα, ότι με βαθιά πεποίθηση υπηρέτησα την αλήθεια. Όλα αυτά με αφήνουν με ήρεμη συνείδηση, παρ’ όλο που η ώρα του θανάτου μου πλησιάζει. Σκεφθείτε τα εκατομμύρια των νέων που έχασαν την ζωή του έξω στα πεδία (των μαχών). Η μοίρα τους είναι εξ ίσου και δική μου. Δώστε χαιρετισμούς σε όλους τους αγαπημένους φίλους από την καρδιά μου. Ιδιαιτέρως, όμως, στους Νατάσα, Έριχ, Νυάνυα, θεία Τόνι, Μαρία, Αλιονούσκα, και Αντρέι. Σε λίγες ώρες θα βρίσκομαι σε μία καλύτερη ζωή, μαζί με την μητέρα μου, και δεν πρόκειται να σας ξεχάσω. Θα ζητήσω από τον Θεό να σας παράσχει παρηγορία και ειρήνη. Και θα σας περιμένω! Ένα πράγμα,προ πάντων, επιτρέψτε μου να αφήσω στις καρδιές σας: Ποτέ μην λησμονείτε τον Θεό!!!
Ο δικός σας Schurik.
Μαζί με μένα φεύγει και ο καθηγητής Huber, ο οποίος επίσης σας στέλνει τους πιο εγκάρδιους του χαιρετισμούς!"

Βροχή στο Νυστέρι....

Η γης μουλιασμένη απ’ τη βροχή

εδώ κι εκεί μπάρες με λασπόνερα.

Όλη νύχτα, σχεδόν ασταμάτητα

ο ουρανός είχεν ανοίξει

δίχως μανία, μα με πολλήν επιμονή.

Οι πευκοβελόνες ολοκάθαρες πια

περιμένουν τον ήλιο

να τις φωτίσει...

κι η θάλασσα φορώντας το γκρι κοστούμι της

ρυτιδωμένη, ασπάζεται ακούραστα την ακτή

προσφέροντας τον ήχο

της συνουσίας ύδατος και άμμου....

Δύο τάγκα, για μια βροχερή Κυριακή στο Νησί...

 

Η γης μουλιασμένη

μπάρες με λασπόνερα.

Πευκοβελόνες

σε απαντοχή του ήλιου

διψούν να λουστούν στο φως

Θάλασσα στα γκρι

φιλήματα της ακτής

ήρεμο πάθος

σμίγει νερό και άμμος

το κάλλος συνουσίας

Θάσος Νυστέρι

Το διακύβευμα των εκλογών της 7ης Ιουλίου: Οπισθοδρόμηση της χώρας με επιστροφή της Δεξιάς στην εξουσία ή ....

Σκέψεις προσωπικές .

Η θητεία μου στο στρατό, επί χούντας, έφερε τα πάνω κάτω στις πολιτικές τοποθετήσεις μου. Τότε υιοθέτησα αριστερές ιδέες, ως προσωπική πολιτική φιλοσοφία, κάτι που έφερε βαθειά ρωγμή με τις πολιτικές αντιλήψεις του πατέρα μου. Εξαρχής, ο κομμουνιστικός φορμαλισμός και η δογματική ακαμψία του ‘μαρξισμού-λενινισμού’, που ήδη είχε γίνει μια θρησκεία ersatz δίχως θεό, μου προκαλούσε και μου προκαλεί έντονη αποστροφή....

Στη σκέψη μου η Αριστερά σηματοδοτεί μια ενεργό πρόταση για την οικοδόμηση και την συνεχή εδραίωση της Ανοιχτής Κοινωνίας, δομημένης σε θεσμούς φιλελεύθερους και σε θεσμούς αλληλεγγύης, ως έκφραση ασυμβίβαστης προσήλωσης σε ανθρωπιστικές αρχές και αξίες.

Θα μπορούσα να αυτοπροσδιοριστώ ως Φιλελεύθερος Αριστερός. Παραμένω ενεργός πολίτης. Συνηγορώ και μάχομαι υπέρ μιας δημοκρατικής πολιτείας που συνεχώς εξελίσσεται, βαθαίνοντας όλο και πιο πολύ σε Ελευθερία και Αλληλεγγύη. Η Ανοιχτή Κοινωνία, όπως την αντιλαμβάνομαι, δεν κλείνει τα μάτια μπροστά στην ταξική διαστρωμάτωση της κοινωνίας. Οι δημοκρατικοί θεσμοί όμως, πρέπει να επιδιώκουν συνεχώς, την ακύρωση των τειχών αποκλεισμού σε βάρος των ελάχιστα προνομιούχων και την ακύρωση ή την συρρίκνωση των σκανδαλωδών προνομίων που απολαμβάνουν καταχρηστικά οι οικονομικά ισχυροί....

Εδώ και πολλά χρόνια είμαι κομματικά άστεγος και εξαιρετικά ικανοποιημένος γι’ αυτό. Αρνούμαι τα πολιτικά κόμματα που λειτουργούν ως όργανα καθυπόταξης και χειραγώγησης των πολιτών.

Δεν θεωρώ πως είμαι λάτρης μιας Ουτοπίας, επειδή αρνούμαι την υποβάθμιση του ανθρώπου, στο επίπεδο παραγωγικής μηχανής, εξάρτημα άψυχων διαδικασιών κέρδους και στη συνέχεια στο επίπεδο μανιώδη καταναλωτή με την επιρροή, μιας συχνά εντελώς χυδαίας προπαγάνδας, που αποκαλείται διαφήμηση.

Η ειδωλολατρία έχει κατακυριεύσει τις κοινωνίες μας, από τη στιγμή που κυρίαρχος παράγοντας του παιχνιδιού είναι το δίχως ψυχή και συνείδηση χρηματοπιστωτικό σύστημα! Στην ανθρώπινη κοινωνία γίνεται αποθέωση ενός κοινωνικού δαρβινισμού.

Η Δεξιά στον τόπο μας εκφράζεται από τη “Νέα Δημοκρατία” του Κυριάκου Μητσοτάκη, με συνεργάτες του, τον Άδωνη Γεωργιάδη, τον Μάκη Βορίδη και άλλους ακραίους δεξιούς, λάτρεις του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού.... Με την δαιμονοποίηση της Αριστεράς και του ΣΥΡΙΖΑ, ουσιαστικά αρνούνται την δημοκρατία και στρέφουν την χώρα σ’ ένα ζοφερό παρελθόν· την πολιτική κατάσταση που είχε προκύψει μετά το τέλος του ελληνικού εμφυλίου πολέμου....

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κάνει χωρίς αμφιβολία πολιτικά λάθη, που ορισμένα θα μπορούσαν να θεωρηθούν απαράδεκτα και ασυγχώρητα. Παρόλα αυτά, ο ΣΥΡΙΖΑ, στα πλαίσια των δυσμενών συνθηκών άσκησης της πολιτικής εξουσίας, με όρους κηδεμονίας και υποτέλειας της χώρας, έχει να επιδείξει πολλά θετικά επιτεύγματα, που ωθούν την ελληνική κοινωνία προς τις σωστές κατευθύνσεις. Για τούτο και θεωρώ, πως μια απόλυτα αρνητική κριτική στο κυβερνητικό έργο του ΣΥΡΙΖΑ, μάλλον θα ήταν υπερβολικά άδικη!

Η Νέα Δημοκρατία εμφανίζεται, με πολλές προγραμματικές ασάφειες, να προτείνει “λιγότερο κράτος”, ενώ συγχρόνως δεν κρύβει την λάγνα προτίμησή της, κυριολεκτικά υπέρ αυτού που χυδαία αποκαλείται “ιδιωτική πρωτοβουλία”.

Ο κ. Μητσοτάκης αμφισβητεί την εβδομάδα των πέντε ημερών εργασίας, αλλά και το οκτάωρο, λέγοντας, πως αν εργοδότες και εργαζόμενοι συμφωνήσουν, γιατί να μην δουλεύουν οι υπάλληλοι και οι εργάτες εφτά μέρες την εβδομάδα και δέκα ή δώδεκα ώρες την ημέρα! Μα κ. Μητσοτάκη, που γεννηθήκατε σε μια οικογένεια μεγάλου πλούτου, αν και έξη μηνών βρέφος υπήρξατε πολιτικός πρόσφυγας στο Παρίσι, όπως είχατε το θράσος να πείτε στην Βουλή, σε ποιους απευθύνεστε; Ποιοι είναι αυτοί, που σας ακούν, χωρίς να δυσφορούν;

Ακούστηκε, πως αν ο κ. Μητσοτάκης γίνει πρωθυπουργός, θα μετατρέψει τον ΕΟΠΠΥ σε ανώνυμη εταιρία, που θα προσφέρει, (θα πουλά στην κυριολεξία), πακέτα υγειονομικής ασφάλισης! Έχει εξαγγελθεί η προφανής υποχώρηση του εθνικού συστήματος υγείας υπέρ των ιδιωτικών συμφερόντων στον τομέα της υγείας. Ακούσαμε πως ο φορέας των επικουρικών συντάξεων και καταβολής των εφάπαξ παροχών, θα εκχωρηθεί σε ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες.... Πόσο ενημερωμένοι είναι οι ακροατές αυτών των εξαγγελιών, ως προς την κατάσταση της ελληνικής ασφαλιστικής αγοράς; Έχουμε λησμονήσει την κατάρρευση της “Ασπίς Πρόνοια” του Ψωμιάδη, ή την πτώχευση της “International Life” του Μπράβου;

Η Νέα Δημοκρατία, ως γνήσιο δεξιό κόμμα, προβάλλει έναν πολιτικό λόγο επικίνδυνα εθνικιστικό και διχαστικό, ιδίως με την άρνηση αποδοχής του νόμου, που επικύρωσε την Συμφωνία των Πρεσπών. Μ’ αυτήν την προεκλογική προπαγάνδα, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, επιδιώκει να αλώσει την εξουσία του κράτους, συλλέγοντας ψήφους από την ‘Χρυσή Αυγή’ και από άλλους ακραίους, που μαζεύονταν στα συλλαλητήρια δήθεν υπέρ της Μακεδονίας!

Τελικά, λίγες μέρες πριν από τις εκλογές την ερχόμενης Κυριακής έχουμε μείνει κατάπληκτοι, με το θράσος ενός σκοτένδυτου κληρικού, του Μητροπολίτη Αιγιαλείας και Καλαβρύτων Αμβρόσιου-Αθανάσιου Λενή, με γνωστό παρελθόν στην υπηρεσία της χούντας, που κάνοντας κατάχρηση της θέσης του στην Ελλαδική Εκκλησία τόλμησε να πάρει ανοιχτά θέση κατά του Πρωθυπουργού της χώρας και του κόμματος που ηγείται. Πρόκειται για μια χυδαία κατάπτωση της ελληνικής πολιτικής σκηνής προς όφελος της Νέας Δημοκρατίας και άλλων αντιδημοκρατικών δυνάμεων....

Δεν θέλω να κουράσω, όσες και όσους ξοδέψουν τον χρόνο τους για να γίνουν κοινωνοί των προβληματισμών μου, αλλά, δεν μπορώ να μην παραθέσω τις παρακάτω σκέψεις του Βασίλη Ραφαηλίδη: “. ..η γνήσια δεξιά και η κουλτούρα δεν είναι δυνατό να έχουν πάρα πολύ στενές σχέσεις. Η κουλτούρα είναι απ’ τη φύση της αριστερή, ακόμα και στις περιπτώσεις που ένας διανοούμενος επιμένει να εμφανίζεται ως δεξιός” ( εφημερίδα ‘Ριζοσπάστης’ 1985). Η Δεξιά, πάντοτε ήταν άγονη, πάντοτε εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των οικονομικά ισχυρών, πάντοτε ήταν το αγκωνάρι του ταξικού κράτους! Η Δεξιά, πάντοτε ήταν άμουση, ακαλλιέργητη, βάρβαρη....

Στις εθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου το διακύβευμα είναι, είτε επιστροφή της Δεξιάς στην διακυβέρνηση της Ελλάδας, με ό,τι αυτό σημαίνει, είτε τοποθέτηση υπέρ της προοδευτικής προοπτικής της κοινωνίας και της χώρας, με την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης, έστω και ανοχής, προς τον ΣΥΡΙΖΑ, όπως και προς άλλες πολιτικές δυνάμεις, που τοποθετούνται με ειλικρίνεια κατά της Δεξιάς και των σνηγόρων της δημοκρατικής εκτροπής, όπως έπραξε δίχως ντροπή ο χυδαίος Αμβρόσιος Λενής!

03/07/2019

Γενοκτονίες της Οθωμανικής Τουρκίας

Με αφορμή την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου

Γιώργος Α. Δούδος

Νομικός

Ο όρος “γενοκτονία” δεν υπήρχε στο λεξιλόγιο της Νομικής Επιστήμης, μέχρις ότου τον εφηύρε ο Καθηγητής της Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Yale (ΗΠΑ) Raphael Lemkin, στο έργο του ‘Axis rules In occupied Europe: Laws of Occupation, Analysis of Government, Proposals for Redress (Foundations of the Laws of War), Washington, D.C., Carnegie Endowment for International Peace, που εκδόθηκε πρώτη φορά το 1944, ενώ ήδη το 2014 έγινε η δεύτερη έκδοσή του (Lawbook Exchange, Ltd.). Στη συνέχεια, ο όρος υιοθετήθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δίκαιο με την Σύμβαση του Ο.Η.Ε. της 9ης Δεκεμβρίου 1948 “για την πρόληψη και την καταστολή του εγκλήματος της γενοκτονίας”, που κυρώθηκε από τη χώρα μας με το νομοθετικό διάταγμα 3091/1954 (ΦΕΚ Α΄250).

Ορισμένες σκέψεις του Καθηγητή Lemkin, νομίζω ότι έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όσον αφορά το περιεχόμενο του όρου “γενοκτονία”: «Σε γενικές γραμμές, γενοκτονία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη την άμεση καταστροφή ενός έθνους, εκτός αν πραγματοποιηθεί με μαζικό φόνο όλων των μελών του έθνους. Αποσκοπεί μάλλον στο να υποδηλώσει ένα συντονισμένο σχέδιο διαφορετικών πράξεων, που αποσκοπούν στην καταστροφή των θεμελιωδών βάσεων της ζωής των εθνικών ομάδων με σκοπό την εξολόθρευση των ίδιων των ομάδων. Ο αντικειμενικός σκοπός ενός τέτοιου σχεδίου θα μπορούσε να είναι η αποσύνθεση των πολιτικών και κοινωνικών δομών, τον πολιτισμού, της γλώσσας, του εθνικού αισθήματος, της θρησκείας και της οικονομικής υπόστασης των εθνικών ομάδων, καθώς και η καταστροφή της προσωπικής ασφάλειας, της ελευθερίας, της υγείας, της αξιοπρέπειας και ακόμη και της ζωής των ατόμων που ανήκουν σε τέτοιες ομάδες. Η γενοκτονία κατευθύνεται εναντίον της εθνικής ομάδας ως οντότητας και οι σχετικές πράξεις κατευθύνονται εναντίον των ατόμων όχι λόγω της προσωπικής τους υπόστασης, αλλά ως μελών της εθνικής ομάδας»¹.

Σύμφωνα με τις προηγούμενες σκέψεις του Καθηγητή Lemkin μάλλον θα ήταν λάθος να εγκλωβισθούμε στον χρόνο τυποποίησης της γενοκτονίας, ως εγκλήματος στα πλαίσια του Ποινικού Δικαίου, υπό το πρίσμα της φρικώδους εμπειρίας της Ανθρωπότητας από μαζικά εγκλήματα με όλα τα στοιχεία μιας γενοκτονίας που συνέβησαν πριν από το 1948. Διότι η πρακτική των γενοκτονιών, κάθε άλλο παρά άγνωστη ήταν άγνωστη στην ιστορία των διεθνών σχέσεων. Επομένως ο όρος γενοκτονία, πράγματι εισάγει έναν καινούργιο όρο αλλά αναφέρεται σε ένα πάρα πολύ παλιό έγκλημα φορέων εξουσίας!²

Στην Ελλάδα με το νόμο 2193/1994, καθιερώθηκε η 19^η Μαΐου, ως ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Τέσσερα χρόνια αργότερα, ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νόμος 2645/1998, “Καθιέρωση της 14ης Σεπτεμβρίου ως ημέρας εθνικής μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος”.

Πρόσφατα, στις 17 Μαΐου 2019, η “The Wall Street Journal” φιλοξένησε ένα επίκαιρο απόσπασμα από το νέο βιβλίο των Καθηγητών Benny Morris και Dror Ze’evi “ The Thirty-Year Genocide: Turkey’s Destruction of Its Christian Minorities, 1894-1924”, που εκδόθηκε από τις Harvard University Press. Στο απόσπασμα δόθηκε ο εμβληματικός τίτλος ‘When Turkey Destroyed Its Christians’ (Όταν η Τουρκία κατέστρεψε τους Χριστιανούς της)! Έκρινα σκόπιμο να μεταφέρω ορισμένα σημεία από το παραπάνω δημοσίευμα, που τραγικά φωτίζουν τους γενοκτονικούς διωγμούς της Οθωμανικής Τουρκίας κατά των Χριστιανών υπηκόων της Αυτοκρατορίας.

«Μεταξύ των ετών 1894 και 1924, ο αριθμός των Χριστιανών στη Μικρά Ασία μειώθηκε, από περίπου 3 ως 4 εκατομμύρια, σε μόλις μερικές δεκάδες χιλιάδες. Αποτελούσαν ποσοστό 20% του πληθυσμού της περιοχής και έφτασαν σε ποσοστό λιγότερο από 2%. Η Τουρκία εδώ και πολύ καιρό αποδίδει αυτή την παρακμή στους πολέμους και στο γενικό χάος εκείνης της περιόδου, που είχε αρνητικές συνέπειες και σε πολλούς Μουσουλμάνους. Αλλά οι απόγονοι των Χριστιανών της Τουρκίας, πολλοί από τους οποίους διασκορπίστηκαν σε όλο τον κόσμο από τη δεκαετία του 1920, υποστηρίζουν ότι οι Τούρκοι δολοφόνησαν περίπου τους μισούς προγόνους τους....

Οι Χριστιανοί έχουν δίκαιο. Η έρευνά μας επιβεβαιώνει τους ισχυρισμούς τους: Οι Αρμενικές, οι Ελληνικές και οι Ασσυριακές (ή Συριακές) κοινότητες της Τουρκίας εξαφανίστηκαν, ως αποτέλεσμα μιας κλιμακωτής εκστρατείας γενοκτονίας, που ξεκίνησε το 1894 και διαπράχθηκε εναντίον τους από τους Μουσουλμάνους γείτονές τους. Μέχρι το 1924, οι χριστιανικές κοινότητες της Τουρκίας και από εδάφη που ανήκαν τότε στην Αυτοκρατορία καταστράφηκαν.

Η μαζική σφαγή των Αρμενίων της Τουρκίας το 1915-16, γνωστή και ως Αρμενική Γενοκτονία, είναι καλά τεκμηριωμένη και αναγνωρισμένη (εκτός από την Τουρκία, η οποία εξακολουθεί να διαψεύδει την κατηγορία σε βάρος της). Αλλά η Γενοκτονία των Αρμενίων ήταν μόνο ένα μέρος, αν και υπήρξε κομβικό κομμάτι, μιας μεγαλύτερης έκτασης γενοκτονικών διωγμών που διήρκεσαν περίπου 30 χρόνια. Το έργο μας παρέχει την πρώτη λεπτομερή περιγραφή και ανάλυση των μαζικών σφαγών (μακελειών) των ετών 1894-96 και την καταστροφή των Ελληνικών και των Αρμενικών κοινοτήτων της περιοχής το 1919-24 από τον Mustafa Kemal Atatürk, ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Η αιματοχυσία ήταν σημαντική και τροφοδοτήθηκε από θρησκευτικά κίνητρα. Οι Μουσουλμάνοι Τούρκοι, με την βοήθεια Μουσουλμάνων Κούρδων, Κιρκασίων (Τσερκέζων), Τσετσένων και Αράβων, δολοφόνησαν περίπου δύο εκατομμύρια Χριστιανούς σε περιόδους σφαγών, πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τη διάρκειά του και μετά το τέλος του. Αυτές οι σφαγές οργανώθηκαν από τρεις διαδοχικές κυβερνήσεις. Κυβερνήσεις του Οθωμανικού σουλτάνου Αμπντουλχαμίντ ΙΙ, των Νεότουρκων και τέλος από τον Ατατούρκ.

Η τραγωδία ξεκίνησε κατά τη διάρκεια των ετών 1894-96, όταν ο σουλτάνος Αμπντουλχαμίντ ΙΙ επέτρεψε μια σειρά σφαγών εναντίον της Αρμενικής Μειονότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, φοβούμενος ότι απειλούσαν την ακεραιότητα της Αυτοκρατορίας του».

Οφείλουμε να αναφερθούμε στην Γενοκτονία των Ασσυρίων ή Συρίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γνωστής ως “Seyfo”, που στα ασσυριακά σημαίνει “Ξίφος”. Πρόκειται για την μαζική σφαγή του χριστιανικού συριακού ή ασσυριακού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και επαρχιών της γειτονικής Περσίας από οθωμανικά στρετεύματα, κατά την περίοδο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, σε συνδυασμό με τις γενοκτονίες των Αρμενίων και των Ελλήνων.

Άμαχος πληθυσμός Χριστιανών Ασσυρίων στις περιοχές Tour Abdin, Hakkari, Van, Siirt της σημερινής νοτιοανατολικής Τουρκίας και στην περιοχή Urmia του σημερινού βορειοδυτικού Ιράν, μεταφέρθηκαν μακριά από τις εστίες τους και σφαγιάστηκαν βίαια από τον οθωμανικό στρατό με την συμμετοχή Κούρδων, Τσετσένων και Τσερκέζων Μουσουλμάνων μεταξύ των ετών 1914 και 1920. Τότε δολοφονήθηκε ο Καθολικός Πατριάρχης της Ασσυριακής Εκκλησίας της Ανατολής Μαρ Σιμούν Βενιαμίν (Mar Shimun XIX Benyamin), κορυφαίος ηγέτης των Ασσυρίων, μαζί με τους ακολούθους του στις 3 Μαρτίου του 1918, από Κούρδο φύλαρχο συνεργάτη του οθωμανικού στρατού. Πρωτύτερα, τον Ιούνιο του 1915 είχε δολοφονηθεί με φρικτό τρόπο στο Siirt, ο Καθολικός Χαλδαίος (Ασσύριος) Αρχιεπίσκοπος Αντάι Σερ (Addai Sher).

Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, τραγικού γεγονότος που κρατούμε στη Μνήμη μας στις 19 Μαΐου, εντάσσεται στην ευρύτερων διαστάσεων Γενοκτονία των Χριστιανών Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι μαζικοί διωγμοί κατά των Ελλήνων του Πόντου, αλλά και της Ανατολίας και της Ανατολικής Θράκης, εμφανίζουν αιματηρή έξαρση στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και των συνεπειών του (1914-1922). Υπήρξε κατ’ αρχήν μια επιλογή κυβερνήσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με την έντονη ενθάρρυνση του τουρκικού εθνικιστικού κινήματος, εναντίον του αυτόχθονα ελληνικού πληθυσμού της Αυτοκρατορίας, συγχρόνως με τις οργανωμένες μαζικές διώξεις και σφαγές κατά των Αρμενίων και των Ασσυρίων Χριστιανών. Οι γενοκτονικές διώξεις κατά των Ελλήνων του Πόντου περιελάμβαναν σφαγές, εξαναγκαστικές απελάσεις και μετακινήσεις από τις εστίες τους, πορείες θανάτου μέσα από άνυδρες και άφιλες εκτάσεις, απελάσεις με συνοπτικές διαδικασίες, αυθαίρετες εκτελέσεις ανθρώπων, καταστροφές ορθόδοξων εκκλησιών που ήταν μνημεία πολιτισμού και ιστορίας.

Ήδη, κατά την διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, οι σύμμαχοι κατά των Κεντρικών Δυνάμεων (Γερμανία κ.λπ.) είχαν καταγγείλει τους μαζικούς διωγμούς κατά των Χριστιανών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας.

Η Τουρκική Δημοκρατία, με ένοχο πείσμα, αρνείται να παραδεχθεί τις Γενοκτονίες που έχει προκαλέσει η Οθωμανική Τουρκία, της οποίας είναι διάδοχη κρατική υπόσταση κατά το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, κατά των Χριστιανών υπηκόων της, Αρμενίων, Ελλήνων και Ασσυρίων. Λαμπρή εξαίρεση αποτελούν ομάδες Τούρκων διανοουμένων, που έχουν την εντιμότητα και το θάρρος της παραδοχής των εγκλημάτων των οθωμανικών τουρκικών κυβερνήσεων, μηδέ του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας εξαιρουμένου, ζητώντας συγχρόνως συγγνώμη από τους απογόνους των θυμάτων!

©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

18/05/19

1“Generally speaking, genocide daes not necessarily mean cite immediate destruction of a nation, except when accomplished by mass Killings of all members of a nation..........Genocide is directed against the national group as an entity, and the actions involved are directed against individuals, not in their individual capacity, but as members of the national group’’, R. Lemkin, Axis Rule in Occupied Europe..., σ. 79. Η παραπάνω απόδοση στην ελληνική, του αποσπάσματος από το έργο του Lemkin οφείλεται στον Θεόδωρο Ατματζίδη, που την περιέλαβε στην άκρως ενδιέρουσα πτυχιακή εργασία του με τίτλο «Εγκλήματα Πολέμου και Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας. Θεωρητική προσέγγιση και πρακτική εφαρμογή», που είχε υποβληθεί στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας το 2014.

2 Βλ. A. Ι. Παπασλιώτη, «Το έγκλημα Της γενοκτονίας», Θεσσαλονίκη 1966, σ. 4.

Η πρώτη φωτογραφία καταδεικνύει περιστατικό από την Ασσυριακή Γενοκτονία. Η δεύτερη δείχνει Αρμένιους και Ασσύριους πρόσφυγες που διασώθηκαν από τους διωγμούς. Η τρίτη φωτογραφία είναι από την ομαδική σταύρωση Αρμενίων γυναικών από τους Οθαμανούς Τούρκους. Η τέταρτη φωτογραφία είναι στη Μνήμη των Ελλήνων Ποντίων που χάθηκαν....

Φως Φαναρίου : ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝΟΣ: ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ Ο Α' "ΕΝ...

Φως Φαναρίου : ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝΟΣ: ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ Ο Α' "ΕΝ...: Ένα συγκλονιστικό κείμενο - μαρτυρία του αειμνήστου Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος, για το τελευταίο Πάσχα (1972) του μακαριστού Οικουμ...

Η ΟΔΥΝΗ ΤΟΥ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ

Η πίστη των χριστιανικών εκκλησιών, θεμελιώνεται σε έναν Κενό Τάφο, μνημείο της Ανάστασης του Ιησού Χριστού. Κι αυτό ισχύει ανεξάρτητα από την ομολογιακή ταυτότητα ή παράδοση που επικαλείται κάθε επί μέρους εκκλησία.

Όταν προσευχόταν ο Κύριος Ιησούς στον Κήπο της Γεθσημανή, πλημμυρισμένος αγωνία, τότε που ο ιδρώτας Του έπεφτε στη γη, λες και ήταν θρόμβοι αίματος (Λουκά 22:44), ανάμεσα στις άλλες ικεσίες προς τον Πατέρα είχε πει και τούτα τα λόγια: Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου οὓς δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἓν καθὼς ἡμεῖς (Ιωάννη 17:11).

Η συντριπτική πλειοψηφία των Χριστιανών της γης, πορεύονται ήδη την Εβδομάδα των Παθών, προσμένοντας να ζήσουν, μέσα στο μυστήριο της Εκκλησίας, την Ανάσταση του Χριστού, την ερχόμενη Κυριακή (21 Απριλίου). Οι Χριστιανοί, μιας οικογένειας εκκλησιών, -(Ελληνορθόδοξη Εκκλησία, Κοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία, Αρμενική Ορθόδοξη Εκκλησία, Συρορθόδοξη Εκκλησία, Ελληνοκαθολική Εκκλησία της Ουκρανίας)-, θα βηματίσουν νοερά, ακολουθώντας τον Κύριό τους Ιησού Χριστό στην Οδό του Μαρτυρίου (Via Dolorosa), την μεθεπόμενη εβδομάδα και δεν συνεορτάσουν το Πάσχα από κοινού με τους αδελφούς τους. Η Ανάσταση γι’ αυτούς τους Χριστιανούς θα εορτασθεί στις 28 Απριλίου.

Αυτή η κατάσταση, το λέω με βαρειά καρδιά, μου φαίνεται σαν προδοσία, απόλυτη ανυπακοή στην ιερή παρακαταθήκη που άφησε ο Χριστός στον Κόσμο, την ώρα της προσευχής της αγωνίας Του στον κήπο του Όρους των Ελαιών, όταν παρακαλούσε “ἵνα ὦσιν τετελειωμένοι εἰς ἕν” οι μαθητές Του και όσοι, στη διαδρομή των αιώνων θα πίστευαν στο μήνυμα του Ευαγγελίου και στην αλήθεια του Κενού Τάφου.

Η διαφορά στον χρόνο εορτασμού του ημετέρου Πάσχα, κατά τον Κανόνα της Αναστάσεως του Ιωάννου του Δαμασκηνού, ανάμεσα στους Χριστιανούς, τί άλλο μπορεί να καταδεικνύει, αν όχι το ότι δεν είμαστε “τετελειωμένοι”. Με άλλα λόγια, είμαστε λειψοί στην Αγάπη, ανώριμοι πνευματικά. Κι ενώ δεν κρατούμε κλειστό το στόμα, όταν πρόκειται για λόγια που προκαλούν αντιμαχίες, ως προς το ποιος τηρεί κατά γράμμα και ορθά όσα προέβλεψαν οι Πατέρες της Πρώτης Συνόδου της Νίκαιας ως προς τον εορτασμό του Πάσχα, αγνοούμε ότι “μείζων... ἡ ἀγάπη” (Α΄Κορινθίους 13:13). Γιατί “αὕτη ἐστὶν ἡ ἀγγελία ἣν ἠκούσατε ἀπ' ἀρχῆς, ἵνα ἀγαπῶμεν ἀλλήλους...Τεκνία μου, μὴ ἀγαπῶμεν λόγῳ μηδὲ τῇ γλώσσῃ, ἀλλ' ἐν ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ” (Α΄Ιωάννου 3:11,18).

Σχεδόν όλοι οι Χριστιανοί, όποια επί μέρους παράδοση και αν ακολουθούν, πριν από το Πάσχα καλούνται να διέλθουν την Μεγάλη Σαρακοστή. Μια περίοδος ημερών, που στην καρδιά της βρίσκεται η μετάνοια! Συχνά, περιορίζουμε την μετάνοια στην τήρηση νηστείας, στη συχνή παρακολούθηση ακολουθιών στην εκκλησία, πέραν της Κυριακής, ενώ μας ξεφεύγει το ουσιώδες: Μετάνοια σημαίνει μεταστροφή του νου, ανατροπή στην καρδιά, αν θέλουμε να ζήσουμε Ανάσταση Χριστού!

Αυτήν την Σαρακοστή, η μετάνοιά μας ας γίνει άδειασμα της καρδιάς από λόγια που φέρνουν διχασμό και ας αφεθούμε επί τέλους να γεμίσουμε Αγάπη, μιας και ο Θεός είναι Αγάπη (Α΄ Ιωάννη 4:16)....

Δεν είναι μόνον η φανέρωση του σχίσματος ανάμεσα στους Χριστιανούς με την διαφορά χρόνου ως προς τον εορστασμό του Πάσχα. Αποτελεί, τουλάχιστον έτσι φαντάζει στο φτωχό μυαλό μου, σκάνδαλο το γεγονός, ότι οι Χριστιανοί δεν είναι άξιοι να φυλάνε οι ίδιοι τα κλειδιά του Ναού της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ! Από το 1187, δηλαδή εδώ και περισσότερα από οκτακόσια χρόνια, οι διάφορες Εκκλησίες που μοιράζονται το Ιερό του Παναγίου Τάφου, δεν είναι σε θέση να ομονοήσουν μεταξύ τους, ως προς το ποιος θα κρατά της κλειδιά της πιο ιερής εκκλησίας της Χριστιανοσύνης. Τα κλειδιά της εκκλησίας αυτής τα φυλά η χασεμίτικη οικογένεια των Μουσουλμάνων Joudeh Al Husseini. Μάλιστα σε μια συνέντευξή του ο κ. Adeeb Jawad Joudeh Al Husseini, ο σημερινός φύλακας του κλειδιού του Παναγίου Τάφου, είχε δηλώσει, ότι πρόκειται για την μόνη περιουσία της οικογένειάς του και είναι τιμή, όχι μόνο για την οικογένειά του, αλλά για τους Μουσουλμάνους όλου του κόσμου!

Στην θεία λειτουργία του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, που με αυτήν τελείται τις περισσότερες Κυριακές του έτους, αλλά και σε άλλες ευκαιρίες η Ευχαριστιακή Σύναξη στις Ελληνορθόδοξες και στις Ελληνοκαθολικές Εκκλησίες σε όλο τον κόσμο, υπάρχει μια τρομερή εξομολογητική ευχή, που αναπέμπει ο λειτουργός: “ὑπέρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων καί τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων” (πρώτη ευχή των πιστών). Τί άλλο να ευχηθούμε τέτοιες μέρες, που ζούμε την απαντοχή της Λαμπροφόρου Αναστάσεως, παρά να αφεθούν οι Επίσκοποι και οι Ιερείς όλων των Εκκλησιών, που στηρίζουν την πίστη τους στον Κενό Τάφο, στην πνοή του Αγίου Πνεύματος, στην δύναμη και στη χάρη του Παρακλήτου, ώστε επί τέλους η ευχή κατά την Ευχαριστιακή Σύναξη “ὑπέρ τῆς τῶν πάντων ἑνώσεως” να είναι απόλυτα αισθητή και όχι μονάχα μια ευχή “ιερής ρουτίνας”. Αμήν.

Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΑΒΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ

Σήμερα στην Σαουδική Αραβία η χριστιανική παρουσία, δημόσια, είναι ανεπίτρεπτη. Παρόλα αυτά, αρχαιολογικά ευρήματα, που ανακαλύφθηκαν το 2014 από μια κοινή αποστολή Γάλλων και Σαουδαράβων Αρχαιολόγων, στην πόλη Najran, στα νότια της Σαουδικής Αραβίας και στα σύνορα της χώρας με την Υεμένη, αποκάλυψαν ότι στην Αραβική Χερσόνησο υπήρχαν Χριστιανοί, όπως και Εβραίοι. 

Τα ευρήματα αναφέρονται σε επιγραφές, με χαρακτηριστικό γνώρισμα το σημείο του σταυρού και αποδεικνύουν χριστιανική παρουσία, τουλάχιστον 150 χρόνια πριν από την εμφάνιση του Ισλάμ. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες η ανθούσα τότε χριστιανική κοινότητα της Najran ανήκε στην Ασσυριακή Εκκλησία της Ανατολής, που θεωρούνταν νεστοριανή.

Οι επιγραφές που αποκάλυψαν οι Αρχαιολόγοι είναι στην συριακή-αραμαϊκή γλώσσα, κάτι που δείχνει την σχέση των Χριστιανών της Αραβίας με τους Χριστιανούς της Συρίας.

Όταν ο Μωάμεθ, καταδιωγμένος από την Μέκκα, κατέφυγε στην Yathrib, μια πόλη που είχε εποικισθεί από Εβραίους και έμελλε να γίνει η δεύτερη ιερή πόλη του Ισλάμ ως Μεντίνα, δέχθηκε μια πολυμελή αντιπροσωπεία Χριστιανών από την Najran. Οι Χριστιανοί αυτοί, με επικεφαλής επίσκοπο ή ιερείς, ήθελαν να έρθουν σε επαφή με τον Μωάμεθ και να ανταλλάξουν απόψεις περί του προσώπου του Ιησού Χριστού. Μάλιστα ο Μωάμεθ, παρά τις αντιρρήσεις συντρόφων του, παραχώρησε στους Χριστιανούς το μικρό τότε τέμενος των Μουσουλμάνων, για να τελέσουν τις ακολουθίες τους.

Οι επίγονοι του Μωάμεθ ακύρωσαν έμπρακτα το πνεύμα σεβασμού και ανεκτικότητας, που είχε δείξει ο Προφήτης προς τους Χριστιανούς και αρκετά σύντομα, η χριστιανική παρουσία στην Αραβική Χερσόνησο ήταν εντελώς απούσα, καθόσον οι Χριστιανοί καταδιώχτηκαν μέχρι αφανισμού, ώσπου ήρθε η αρχαιολογική έρευνα να αποκαλύψει την αλήθεια για την παρουσία της Εκκλησίας του Χριστού στην Αραβική Χερσόνησο.

Στην φωτογραφία, έντοιχη μαρτυρία χριστιανικής παρουσίας σε αραβική πολίχνη.