Γενοκτονίες της Οθωμανικής Τουρκίας

Με αφορμή την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου

Γιώργος Α. Δούδος

Νομικός

Ο όρος “γενοκτονία” δεν υπήρχε στο λεξιλόγιο της Νομικής Επιστήμης, μέχρις ότου τον εφηύρε ο Καθηγητής της Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Yale (ΗΠΑ) Raphael Lemkin, στο έργο του ‘Axis rules In occupied Europe: Laws of Occupation, Analysis of Government, Proposals for Redress (Foundations of the Laws of War), Washington, D.C., Carnegie Endowment for International Peace, που εκδόθηκε πρώτη φορά το 1944, ενώ ήδη το 2014 έγινε η δεύτερη έκδοσή του (Lawbook Exchange, Ltd.). Στη συνέχεια, ο όρος υιοθετήθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δίκαιο με την Σύμβαση του Ο.Η.Ε. της 9ης Δεκεμβρίου 1948 “για την πρόληψη και την καταστολή του εγκλήματος της γενοκτονίας”, που κυρώθηκε από τη χώρα μας με το νομοθετικό διάταγμα 3091/1954 (ΦΕΚ Α΄250).

Ορισμένες σκέψεις του Καθηγητή Lemkin, νομίζω ότι έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όσον αφορά το περιεχόμενο του όρου “γενοκτονία”: «Σε γενικές γραμμές, γενοκτονία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη την άμεση καταστροφή ενός έθνους, εκτός αν πραγματοποιηθεί με μαζικό φόνο όλων των μελών του έθνους. Αποσκοπεί μάλλον στο να υποδηλώσει ένα συντονισμένο σχέδιο διαφορετικών πράξεων, που αποσκοπούν στην καταστροφή των θεμελιωδών βάσεων της ζωής των εθνικών ομάδων με σκοπό την εξολόθρευση των ίδιων των ομάδων. Ο αντικειμενικός σκοπός ενός τέτοιου σχεδίου θα μπορούσε να είναι η αποσύνθεση των πολιτικών και κοινωνικών δομών, τον πολιτισμού, της γλώσσας, του εθνικού αισθήματος, της θρησκείας και της οικονομικής υπόστασης των εθνικών ομάδων, καθώς και η καταστροφή της προσωπικής ασφάλειας, της ελευθερίας, της υγείας, της αξιοπρέπειας και ακόμη και της ζωής των ατόμων που ανήκουν σε τέτοιες ομάδες. Η γενοκτονία κατευθύνεται εναντίον της εθνικής ομάδας ως οντότητας και οι σχετικές πράξεις κατευθύνονται εναντίον των ατόμων όχι λόγω της προσωπικής τους υπόστασης, αλλά ως μελών της εθνικής ομάδας»¹.

Σύμφωνα με τις προηγούμενες σκέψεις του Καθηγητή Lemkin μάλλον θα ήταν λάθος να εγκλωβισθούμε στον χρόνο τυποποίησης της γενοκτονίας, ως εγκλήματος στα πλαίσια του Ποινικού Δικαίου, υπό το πρίσμα της φρικώδους εμπειρίας της Ανθρωπότητας από μαζικά εγκλήματα με όλα τα στοιχεία μιας γενοκτονίας που συνέβησαν πριν από το 1948. Διότι η πρακτική των γενοκτονιών, κάθε άλλο παρά άγνωστη ήταν άγνωστη στην ιστορία των διεθνών σχέσεων. Επομένως ο όρος γενοκτονία, πράγματι εισάγει έναν καινούργιο όρο αλλά αναφέρεται σε ένα πάρα πολύ παλιό έγκλημα φορέων εξουσίας!²

Στην Ελλάδα με το νόμο 2193/1994, καθιερώθηκε η 19^η Μαΐου, ως ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Τέσσερα χρόνια αργότερα, ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νόμος 2645/1998, “Καθιέρωση της 14ης Σεπτεμβρίου ως ημέρας εθνικής μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος”.

Πρόσφατα, στις 17 Μαΐου 2019, η “The Wall Street Journal” φιλοξένησε ένα επίκαιρο απόσπασμα από το νέο βιβλίο των Καθηγητών Benny Morris και Dror Ze’evi “ The Thirty-Year Genocide: Turkey’s Destruction of Its Christian Minorities, 1894-1924”, που εκδόθηκε από τις Harvard University Press. Στο απόσπασμα δόθηκε ο εμβληματικός τίτλος ‘When Turkey Destroyed Its Christians’ (Όταν η Τουρκία κατέστρεψε τους Χριστιανούς της)! Έκρινα σκόπιμο να μεταφέρω ορισμένα σημεία από το παραπάνω δημοσίευμα, που τραγικά φωτίζουν τους γενοκτονικούς διωγμούς της Οθωμανικής Τουρκίας κατά των Χριστιανών υπηκόων της Αυτοκρατορίας.

«Μεταξύ των ετών 1894 και 1924, ο αριθμός των Χριστιανών στη Μικρά Ασία μειώθηκε, από περίπου 3 ως 4 εκατομμύρια, σε μόλις μερικές δεκάδες χιλιάδες. Αποτελούσαν ποσοστό 20% του πληθυσμού της περιοχής και έφτασαν σε ποσοστό λιγότερο από 2%. Η Τουρκία εδώ και πολύ καιρό αποδίδει αυτή την παρακμή στους πολέμους και στο γενικό χάος εκείνης της περιόδου, που είχε αρνητικές συνέπειες και σε πολλούς Μουσουλμάνους. Αλλά οι απόγονοι των Χριστιανών της Τουρκίας, πολλοί από τους οποίους διασκορπίστηκαν σε όλο τον κόσμο από τη δεκαετία του 1920, υποστηρίζουν ότι οι Τούρκοι δολοφόνησαν περίπου τους μισούς προγόνους τους....

Οι Χριστιανοί έχουν δίκαιο. Η έρευνά μας επιβεβαιώνει τους ισχυρισμούς τους: Οι Αρμενικές, οι Ελληνικές και οι Ασσυριακές (ή Συριακές) κοινότητες της Τουρκίας εξαφανίστηκαν, ως αποτέλεσμα μιας κλιμακωτής εκστρατείας γενοκτονίας, που ξεκίνησε το 1894 και διαπράχθηκε εναντίον τους από τους Μουσουλμάνους γείτονές τους. Μέχρι το 1924, οι χριστιανικές κοινότητες της Τουρκίας και από εδάφη που ανήκαν τότε στην Αυτοκρατορία καταστράφηκαν.

Η μαζική σφαγή των Αρμενίων της Τουρκίας το 1915-16, γνωστή και ως Αρμενική Γενοκτονία, είναι καλά τεκμηριωμένη και αναγνωρισμένη (εκτός από την Τουρκία, η οποία εξακολουθεί να διαψεύδει την κατηγορία σε βάρος της). Αλλά η Γενοκτονία των Αρμενίων ήταν μόνο ένα μέρος, αν και υπήρξε κομβικό κομμάτι, μιας μεγαλύτερης έκτασης γενοκτονικών διωγμών που διήρκεσαν περίπου 30 χρόνια. Το έργο μας παρέχει την πρώτη λεπτομερή περιγραφή και ανάλυση των μαζικών σφαγών (μακελειών) των ετών 1894-96 και την καταστροφή των Ελληνικών και των Αρμενικών κοινοτήτων της περιοχής το 1919-24 από τον Mustafa Kemal Atatürk, ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Η αιματοχυσία ήταν σημαντική και τροφοδοτήθηκε από θρησκευτικά κίνητρα. Οι Μουσουλμάνοι Τούρκοι, με την βοήθεια Μουσουλμάνων Κούρδων, Κιρκασίων (Τσερκέζων), Τσετσένων και Αράβων, δολοφόνησαν περίπου δύο εκατομμύρια Χριστιανούς σε περιόδους σφαγών, πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τη διάρκειά του και μετά το τέλος του. Αυτές οι σφαγές οργανώθηκαν από τρεις διαδοχικές κυβερνήσεις. Κυβερνήσεις του Οθωμανικού σουλτάνου Αμπντουλχαμίντ ΙΙ, των Νεότουρκων και τέλος από τον Ατατούρκ.

Η τραγωδία ξεκίνησε κατά τη διάρκεια των ετών 1894-96, όταν ο σουλτάνος Αμπντουλχαμίντ ΙΙ επέτρεψε μια σειρά σφαγών εναντίον της Αρμενικής Μειονότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, φοβούμενος ότι απειλούσαν την ακεραιότητα της Αυτοκρατορίας του».

Οφείλουμε να αναφερθούμε στην Γενοκτονία των Ασσυρίων ή Συρίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γνωστής ως “Seyfo”, που στα ασσυριακά σημαίνει “Ξίφος”. Πρόκειται για την μαζική σφαγή του χριστιανικού συριακού ή ασσυριακού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και επαρχιών της γειτονικής Περσίας από οθωμανικά στρετεύματα, κατά την περίοδο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, σε συνδυασμό με τις γενοκτονίες των Αρμενίων και των Ελλήνων.

Άμαχος πληθυσμός Χριστιανών Ασσυρίων στις περιοχές Tour Abdin, Hakkari, Van, Siirt της σημερινής νοτιοανατολικής Τουρκίας και στην περιοχή Urmia του σημερινού βορειοδυτικού Ιράν, μεταφέρθηκαν μακριά από τις εστίες τους και σφαγιάστηκαν βίαια από τον οθωμανικό στρατό με την συμμετοχή Κούρδων, Τσετσένων και Τσερκέζων Μουσουλμάνων μεταξύ των ετών 1914 και 1920. Τότε δολοφονήθηκε ο Καθολικός Πατριάρχης της Ασσυριακής Εκκλησίας της Ανατολής Μαρ Σιμούν Βενιαμίν (Mar Shimun XIX Benyamin), κορυφαίος ηγέτης των Ασσυρίων, μαζί με τους ακολούθους του στις 3 Μαρτίου του 1918, από Κούρδο φύλαρχο συνεργάτη του οθωμανικού στρατού. Πρωτύτερα, τον Ιούνιο του 1915 είχε δολοφονηθεί με φρικτό τρόπο στο Siirt, ο Καθολικός Χαλδαίος (Ασσύριος) Αρχιεπίσκοπος Αντάι Σερ (Addai Sher).

Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, τραγικού γεγονότος που κρατούμε στη Μνήμη μας στις 19 Μαΐου, εντάσσεται στην ευρύτερων διαστάσεων Γενοκτονία των Χριστιανών Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι μαζικοί διωγμοί κατά των Ελλήνων του Πόντου, αλλά και της Ανατολίας και της Ανατολικής Θράκης, εμφανίζουν αιματηρή έξαρση στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και των συνεπειών του (1914-1922). Υπήρξε κατ’ αρχήν μια επιλογή κυβερνήσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με την έντονη ενθάρρυνση του τουρκικού εθνικιστικού κινήματος, εναντίον του αυτόχθονα ελληνικού πληθυσμού της Αυτοκρατορίας, συγχρόνως με τις οργανωμένες μαζικές διώξεις και σφαγές κατά των Αρμενίων και των Ασσυρίων Χριστιανών. Οι γενοκτονικές διώξεις κατά των Ελλήνων του Πόντου περιελάμβαναν σφαγές, εξαναγκαστικές απελάσεις και μετακινήσεις από τις εστίες τους, πορείες θανάτου μέσα από άνυδρες και άφιλες εκτάσεις, απελάσεις με συνοπτικές διαδικασίες, αυθαίρετες εκτελέσεις ανθρώπων, καταστροφές ορθόδοξων εκκλησιών που ήταν μνημεία πολιτισμού και ιστορίας.

Ήδη, κατά την διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, οι σύμμαχοι κατά των Κεντρικών Δυνάμεων (Γερμανία κ.λπ.) είχαν καταγγείλει τους μαζικούς διωγμούς κατά των Χριστιανών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας.

Η Τουρκική Δημοκρατία, με ένοχο πείσμα, αρνείται να παραδεχθεί τις Γενοκτονίες που έχει προκαλέσει η Οθωμανική Τουρκία, της οποίας είναι διάδοχη κρατική υπόσταση κατά το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, κατά των Χριστιανών υπηκόων της, Αρμενίων, Ελλήνων και Ασσυρίων. Λαμπρή εξαίρεση αποτελούν ομάδες Τούρκων διανοουμένων, που έχουν την εντιμότητα και το θάρρος της παραδοχής των εγκλημάτων των οθωμανικών τουρκικών κυβερνήσεων, μηδέ του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας εξαιρουμένου, ζητώντας συγχρόνως συγγνώμη από τους απογόνους των θυμάτων!

©ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

18/05/19

1“Generally speaking, genocide daes not necessarily mean cite immediate destruction of a nation, except when accomplished by mass Killings of all members of a nation..........Genocide is directed against the national group as an entity, and the actions involved are directed against individuals, not in their individual capacity, but as members of the national group’’, R. Lemkin, Axis Rule in Occupied Europe..., σ. 79. Η παραπάνω απόδοση στην ελληνική, του αποσπάσματος από το έργο του Lemkin οφείλεται στον Θεόδωρο Ατματζίδη, που την περιέλαβε στην άκρως ενδιέρουσα πτυχιακή εργασία του με τίτλο «Εγκλήματα Πολέμου και Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας. Θεωρητική προσέγγιση και πρακτική εφαρμογή», που είχε υποβληθεί στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας το 2014.

2 Βλ. A. Ι. Παπασλιώτη, «Το έγκλημα Της γενοκτονίας», Θεσσαλονίκη 1966, σ. 4.

Η πρώτη φωτογραφία καταδεικνύει περιστατικό από την Ασσυριακή Γενοκτονία. Η δεύτερη δείχνει Αρμένιους και Ασσύριους πρόσφυγες που διασώθηκαν από τους διωγμούς. Η τρίτη φωτογραφία είναι από την ομαδική σταύρωση Αρμενίων γυναικών από τους Οθαμανούς Τούρκους. Η τέταρτη φωτογραφία είναι στη Μνήμη των Ελλήνων Ποντίων που χάθηκαν....

Φως Φαναρίου : ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝΟΣ: ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ Ο Α' "ΕΝ...

Φως Φαναρίου : ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝΟΣ: ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ Ο Α' "ΕΝ...: Ένα συγκλονιστικό κείμενο - μαρτυρία του αειμνήστου Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος, για το τελευταίο Πάσχα (1972) του μακαριστού Οικουμ...

Η ΟΔΥΝΗ ΤΟΥ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ

Η πίστη των χριστιανικών εκκλησιών, θεμελιώνεται σε έναν Κενό Τάφο, μνημείο της Ανάστασης του Ιησού Χριστού. Κι αυτό ισχύει ανεξάρτητα από την ομολογιακή ταυτότητα ή παράδοση που επικαλείται κάθε επί μέρους εκκλησία.

Όταν προσευχόταν ο Κύριος Ιησούς στον Κήπο της Γεθσημανή, πλημμυρισμένος αγωνία, τότε που ο ιδρώτας Του έπεφτε στη γη, λες και ήταν θρόμβοι αίματος (Λουκά 22:44), ανάμεσα στις άλλες ικεσίες προς τον Πατέρα είχε πει και τούτα τα λόγια: Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου οὓς δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἓν καθὼς ἡμεῖς (Ιωάννη 17:11).

Η συντριπτική πλειοψηφία των Χριστιανών της γης, πορεύονται ήδη την Εβδομάδα των Παθών, προσμένοντας να ζήσουν, μέσα στο μυστήριο της Εκκλησίας, την Ανάσταση του Χριστού, την ερχόμενη Κυριακή (21 Απριλίου). Οι Χριστιανοί, μιας οικογένειας εκκλησιών, -(Ελληνορθόδοξη Εκκλησία, Κοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία, Αρμενική Ορθόδοξη Εκκλησία, Συρορθόδοξη Εκκλησία, Ελληνοκαθολική Εκκλησία της Ουκρανίας)-, θα βηματίσουν νοερά, ακολουθώντας τον Κύριό τους Ιησού Χριστό στην Οδό του Μαρτυρίου (Via Dolorosa), την μεθεπόμενη εβδομάδα και δεν συνεορτάσουν το Πάσχα από κοινού με τους αδελφούς τους. Η Ανάσταση γι’ αυτούς τους Χριστιανούς θα εορτασθεί στις 28 Απριλίου.

Αυτή η κατάσταση, το λέω με βαρειά καρδιά, μου φαίνεται σαν προδοσία, απόλυτη ανυπακοή στην ιερή παρακαταθήκη που άφησε ο Χριστός στον Κόσμο, την ώρα της προσευχής της αγωνίας Του στον κήπο του Όρους των Ελαιών, όταν παρακαλούσε “ἵνα ὦσιν τετελειωμένοι εἰς ἕν” οι μαθητές Του και όσοι, στη διαδρομή των αιώνων θα πίστευαν στο μήνυμα του Ευαγγελίου και στην αλήθεια του Κενού Τάφου.

Η διαφορά στον χρόνο εορτασμού του ημετέρου Πάσχα, κατά τον Κανόνα της Αναστάσεως του Ιωάννου του Δαμασκηνού, ανάμεσα στους Χριστιανούς, τί άλλο μπορεί να καταδεικνύει, αν όχι το ότι δεν είμαστε “τετελειωμένοι”. Με άλλα λόγια, είμαστε λειψοί στην Αγάπη, ανώριμοι πνευματικά. Κι ενώ δεν κρατούμε κλειστό το στόμα, όταν πρόκειται για λόγια που προκαλούν αντιμαχίες, ως προς το ποιος τηρεί κατά γράμμα και ορθά όσα προέβλεψαν οι Πατέρες της Πρώτης Συνόδου της Νίκαιας ως προς τον εορτασμό του Πάσχα, αγνοούμε ότι “μείζων... ἡ ἀγάπη” (Α΄Κορινθίους 13:13). Γιατί “αὕτη ἐστὶν ἡ ἀγγελία ἣν ἠκούσατε ἀπ' ἀρχῆς, ἵνα ἀγαπῶμεν ἀλλήλους...Τεκνία μου, μὴ ἀγαπῶμεν λόγῳ μηδὲ τῇ γλώσσῃ, ἀλλ' ἐν ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ” (Α΄Ιωάννου 3:11,18).

Σχεδόν όλοι οι Χριστιανοί, όποια επί μέρους παράδοση και αν ακολουθούν, πριν από το Πάσχα καλούνται να διέλθουν την Μεγάλη Σαρακοστή. Μια περίοδος ημερών, που στην καρδιά της βρίσκεται η μετάνοια! Συχνά, περιορίζουμε την μετάνοια στην τήρηση νηστείας, στη συχνή παρακολούθηση ακολουθιών στην εκκλησία, πέραν της Κυριακής, ενώ μας ξεφεύγει το ουσιώδες: Μετάνοια σημαίνει μεταστροφή του νου, ανατροπή στην καρδιά, αν θέλουμε να ζήσουμε Ανάσταση Χριστού!

Αυτήν την Σαρακοστή, η μετάνοιά μας ας γίνει άδειασμα της καρδιάς από λόγια που φέρνουν διχασμό και ας αφεθούμε επί τέλους να γεμίσουμε Αγάπη, μιας και ο Θεός είναι Αγάπη (Α΄ Ιωάννη 4:16)....

Δεν είναι μόνον η φανέρωση του σχίσματος ανάμεσα στους Χριστιανούς με την διαφορά χρόνου ως προς τον εορστασμό του Πάσχα. Αποτελεί, τουλάχιστον έτσι φαντάζει στο φτωχό μυαλό μου, σκάνδαλο το γεγονός, ότι οι Χριστιανοί δεν είναι άξιοι να φυλάνε οι ίδιοι τα κλειδιά του Ναού της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ! Από το 1187, δηλαδή εδώ και περισσότερα από οκτακόσια χρόνια, οι διάφορες Εκκλησίες που μοιράζονται το Ιερό του Παναγίου Τάφου, δεν είναι σε θέση να ομονοήσουν μεταξύ τους, ως προς το ποιος θα κρατά της κλειδιά της πιο ιερής εκκλησίας της Χριστιανοσύνης. Τα κλειδιά της εκκλησίας αυτής τα φυλά η χασεμίτικη οικογένεια των Μουσουλμάνων Joudeh Al Husseini. Μάλιστα σε μια συνέντευξή του ο κ. Adeeb Jawad Joudeh Al Husseini, ο σημερινός φύλακας του κλειδιού του Παναγίου Τάφου, είχε δηλώσει, ότι πρόκειται για την μόνη περιουσία της οικογένειάς του και είναι τιμή, όχι μόνο για την οικογένειά του, αλλά για τους Μουσουλμάνους όλου του κόσμου!

Στην θεία λειτουργία του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, που με αυτήν τελείται τις περισσότερες Κυριακές του έτους, αλλά και σε άλλες ευκαιρίες η Ευχαριστιακή Σύναξη στις Ελληνορθόδοξες και στις Ελληνοκαθολικές Εκκλησίες σε όλο τον κόσμο, υπάρχει μια τρομερή εξομολογητική ευχή, που αναπέμπει ο λειτουργός: “ὑπέρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων καί τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων” (πρώτη ευχή των πιστών). Τί άλλο να ευχηθούμε τέτοιες μέρες, που ζούμε την απαντοχή της Λαμπροφόρου Αναστάσεως, παρά να αφεθούν οι Επίσκοποι και οι Ιερείς όλων των Εκκλησιών, που στηρίζουν την πίστη τους στον Κενό Τάφο, στην πνοή του Αγίου Πνεύματος, στην δύναμη και στη χάρη του Παρακλήτου, ώστε επί τέλους η ευχή κατά την Ευχαριστιακή Σύναξη “ὑπέρ τῆς τῶν πάντων ἑνώσεως” να είναι απόλυτα αισθητή και όχι μονάχα μια ευχή “ιερής ρουτίνας”. Αμήν.

Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΑΒΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ

Σήμερα στην Σαουδική Αραβία η χριστιανική παρουσία, δημόσια, είναι ανεπίτρεπτη. Παρόλα αυτά, αρχαιολογικά ευρήματα, που ανακαλύφθηκαν το 2014 από μια κοινή αποστολή Γάλλων και Σαουδαράβων Αρχαιολόγων, στην πόλη Najran, στα νότια της Σαουδικής Αραβίας και στα σύνορα της χώρας με την Υεμένη, αποκάλυψαν ότι στην Αραβική Χερσόνησο υπήρχαν Χριστιανοί, όπως και Εβραίοι. 

Τα ευρήματα αναφέρονται σε επιγραφές, με χαρακτηριστικό γνώρισμα το σημείο του σταυρού και αποδεικνύουν χριστιανική παρουσία, τουλάχιστον 150 χρόνια πριν από την εμφάνιση του Ισλάμ. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες η ανθούσα τότε χριστιανική κοινότητα της Najran ανήκε στην Ασσυριακή Εκκλησία της Ανατολής, που θεωρούνταν νεστοριανή.

Οι επιγραφές που αποκάλυψαν οι Αρχαιολόγοι είναι στην συριακή-αραμαϊκή γλώσσα, κάτι που δείχνει την σχέση των Χριστιανών της Αραβίας με τους Χριστιανούς της Συρίας.

Όταν ο Μωάμεθ, καταδιωγμένος από την Μέκκα, κατέφυγε στην Yathrib, μια πόλη που είχε εποικισθεί από Εβραίους και έμελλε να γίνει η δεύτερη ιερή πόλη του Ισλάμ ως Μεντίνα, δέχθηκε μια πολυμελή αντιπροσωπεία Χριστιανών από την Najran. Οι Χριστιανοί αυτοί, με επικεφαλής επίσκοπο ή ιερείς, ήθελαν να έρθουν σε επαφή με τον Μωάμεθ και να ανταλλάξουν απόψεις περί του προσώπου του Ιησού Χριστού. Μάλιστα ο Μωάμεθ, παρά τις αντιρρήσεις συντρόφων του, παραχώρησε στους Χριστιανούς το μικρό τότε τέμενος των Μουσουλμάνων, για να τελέσουν τις ακολουθίες τους.

Οι επίγονοι του Μωάμεθ ακύρωσαν έμπρακτα το πνεύμα σεβασμού και ανεκτικότητας, που είχε δείξει ο Προφήτης προς τους Χριστιανούς και αρκετά σύντομα, η χριστιανική παρουσία στην Αραβική Χερσόνησο ήταν εντελώς απούσα, καθόσον οι Χριστιανοί καταδιώχτηκαν μέχρι αφανισμού, ώσπου ήρθε η αρχαιολογική έρευνα να αποκαλύψει την αλήθεια για την παρουσία της Εκκλησίας του Χριστού στην Αραβική Χερσόνησο.

Στην φωτογραφία, έντοιχη μαρτυρία χριστιανικής παρουσίας σε αραβική πολίχνη.

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΟΒΙΚΗΣ ΑΡΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΔΟΥΔΟΣ

g_doudos@yahoo.com

Ο Δήμος της Ηρωϊκής Πόλης Νάουσας είναι παρών στο διαδίκτυο με τον δικό του ιστοχώρο, www.naoussa.gr. Χωρίς περιττούς ενθουσιασμούς θα μπορούσα να πω, ότι η διαδικτυακή παρουσίαση της Νάουσας είναι μάλλον συμπαθητική.

Όπως είναι αναμενόμενο, στον παραπάνω ιστοχώρο της μακεδονικής Νάουσας, γίνεται παρουσίαση της πόλης και της ιστορίας της. Μπορεί ο επισκέπτης να πληκτρολογήσει την ένδειξη «παλαιότερη ιστορία της πόλης» και αμέσως πιο κάτω την ένδειξη «επανίδρυση».

Και να τί πληροφορείται ο φιλομαθής επισκέπτης, κατά κάποιον τρόπο επίσημα, σχετικά με το παρελθόν της Νάουσας, από τον ίδιο τον Δήμο της πόλης.

‘Παλαιότερη ιστορία της πόλης’: Στην ενότητα αυτών των πληροφοριών γίνεται αναφορά στις αρχαιότητες που ανέδειξε η αρχαιολογική έρευνα και συνδέονται με την Μίεζα, που μάλλον αυθαίρετα θεωρείται προδρομικός οικισμός της Νάουσας. Ο αναγνώστης, χωρίς καν να είναι ιστοριοδίφης θα καταπλαγεί, γιατί δεν πρόκειται να βρει καμιά απολύτως αναφορά ως προς την πόλη της Νάουσας. Απεναντίας, γίνεται λόγος για μια πολίχνη της ελληνιστικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας με το όνομα Μίεζα. Υπό το καθεστώς της ‘Νέας Αρχιτεκτονικής της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, πιο γνωστό ως ‘Πρόγραμμα Καλλικράτης’’, οι περιοχές των καταργημένων Κοινοτήτων Κοπανού και Λευκαδίων, όπου βρίσκονται αρχαιότητες, κυρίως ενδιαφέροντες μακεδονικοί τάφοι, που συνδέονται με την Μίεζα, ανήκουν στα όρια του διευρυμένου Δήμου Νάουσας. Οπότε θα ήταν πιο ακριβές και αξιόπιστο η επικεφαλίδα της παραπάνω ενότητας να είναι: ‘Παλαιότερη ιστορία της γύρω περιοχής της πόλης’.

Πληκτρολογώντας «επανίδρυση», ο φιλόμουσος αναγνώστης ενημερώνεται για τη ‘νεότερη ιστορία της Νάουσας, μετά την επανίδρυσή της’ και μαθαίνει τα εξής χαριτωμένα: «Αντίθετα με τις γειτονικές Βέροια και Έδεσσα, που έχουν συνεχή παρουσία στο χώρο, στην περιοχή της σημερινής Νάουσας παρατηρείται ένα σημαντικό χρονικό κενό στην κατοίκιση του χώρου με οργανωμένη μορφή οικισμού. Η αποσύνθεση των αρχαιότερων οικιστικών μορφωμάτων πρέπει ν' αναζητηθεί σε αρκετά προγενέστερες εποχές, με αρχή την όψιμη ρωμαιοκρατία και τους σκοτεινούς χρόνους που ακολούθησαν. Η τοπική παράδοση και άλλες έμμεσες ιστορικές μαρτυρίες τοποθετούν τον ανασυνοικισμό της σημερινής Νάουσας λίγο πριν από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) και λίγα χρόνια μετά την κατάληψη της Βέροιας από τους Τούρκους (1385-86). Αυτό έγινε στα πλαίσια μιας επιχείρησης επανεγκατάστασης των κατοίκων, που φοβισμένοι από τις παλιότερες, αλλά και από τις πιο πρόσφατες επιδρομές, είχαν βρει καταφύγιο σε δάση και σε ορεινά απρόσιτα σημεία στο όρος Βέρμιο, όπου αναγκάστηκαν να παραμείνουν για πολύ καιρό σε δύσκολες συνθήκες διαβίωσης. Ο τοπικός ιστορικός Ε. Στουγιαννάκης διασώζει μια ενδιαφέρουσα παράδοση για τον ανασυνοικισμό αυτό, με σαφείς αναφορές στο μύθο της Διδούς και του κομμένου σε λεπτές λωρίδες δέρατος βοδιού που περιέβαλε και καθόρισε τα σύνορα της πόλης».

Στην τοποθεσία που αναπτύχθηκε η πόλη Νάουσα δεν βρέθηκαν, έστω και ελάχιστα σπαράγματα, που να μαρτυρούν πως στην ίδια ακριβώς τοποθεσία υπήρξε κάποτε στο παρελθόν, μια πολίχνη ή έστω ένα χωριό, που η ύπαρξή του να ανατρέχει, είτε στους ελληνιστικούς, είτε στους ρωμαϊκούς χρόνους. Επομένως, το να μιλούμε για επανίδρυση της Νάουσας και για «ανασυνοικισμό» της, το λιγότερο που μπορούμε να πούμε, είναι πως πρόκειται για βιασμό ιστορικών δεδομένων.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, με το πρωτόκολλο των τότε μεγάλων δυνάμεων στο Λονδίνο (1830), υπό την αναμφίβολη επιρροή των φιλελλήνων ρομαντικών, άρχισε να οικοδομείται συγχρόνως και ο ελληνικός μύθος. Δηλαδή συγκροτήθηκε μια ελληνική εθνική ιδεολογία, που θεωρούσε το σύνολο των Ελλήνων υπηκόων του νεοσύστατου κράτους απογόνους των αρχαίων Ελλήνων!

Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η οθωμανική περίοδος του ελλαδικού χώρου, κατά την οποία αναπτύχθηκε η στ’ αλήθεια θαυμαστή κοινοτική ζωή των Ρωμιών, απογυμνώθηκαν κάθε τιμής και απωθήθηκαν στα ακραία περιθώρια του νεοσύστατου εθνικού κράτους των Νέων Ελλήνων.

Στην ιστοσελίδα του Δήμου Νάουσας, ακολουθείται η «εθνική γραμμή» του φιλελληνικού ρομαντισμού. Αγνοείται σκόπιμα το γενέθλιο συμβάν της πόλης της Νάουσας, προκειμένου να τραφεί η εθνικιστική φαντασίωση. Αναιρείται με τρόπο, λίγο αστείο, η ενδιαφέρουσα αλήθεια, ότι η Νάουσα, ή Νιάουστα ή Αγουστός, όπως την αποκαλούσαν οι Οθωμανοί ή Νέγκους, όπως την αποκαλούσαν οι Σλάβοι, υπήρξε μια πόλη που έχτισαν οι Οθωμανοί για να κατοικηθεί αποκλειστικά από Χριστιανούς, όπως και έγινε τουλάχιστον ως το 1822.

Αυτό που αποκρύπτει και αρνείται να προβάλλει για την πόλη, ο ανώνυμος συντάκτης των ‘ανιστορικών’ πληροφοριών του επίσημου ιστοτόπου του Δήμου Νάουσας, ενδεικτικά είναι τα εξής στοιχεία.

Η Νάουσα μολονότι δεν ανάγει την ύπαρξή της στην μακεδονική αρχαιότητα, όπως συμβαίνει με άλλες γειτονικές πόλεις της περιοχής, εντούτοις διαθέτει ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα και γοητευτικά στοιχεία, που κινούνται υπέροχα μεταξύ ιστορίας και μύθου και παραπέμπουν στην ίδρυσή της.

Υπάρχουν θρύλοι που αποδίδουν την ίδρυση της πόλης στον Οθωμανό στρατηγό Γαζή Εβρενός Μπέη και την τοποθετούν χρονικά στο δεύτερο μισό του 14^ου αιώνα (Ευστάθιος Στουγιαννάκης, Ιστορία της πόλεως Ναούσης Έδεσσα 1924, σσ. 37-44). Μάλλον όμως φαίνεται πιο σωστό, η Νάουσα να ιδρύθηκε από τον Αχμέτ Εβρενόσογλου, εγγονό του Γαζή Εβρενός, τον 15^ο αιώνα, ο οποίος είχε αναθέσει στον παιδαγωγό του, Σεΐχη Αμπντουλλάχ αλ Ιλαχί, να εποπτεύει την οικοδόμηση της νέας πόλης (Michael Kiel, Yenice Vardar (Vardar Yenicesi – Giannitsa) Byzantina Neerlandica 3, 1972, 300-39). Εξ αρχής, η Νάουσα είχε χτισθεί από τους Οθωμανούς για να οικισθεί αποκλειστικά από Χριστιανούς και προικίσθηκε με ποικίλα προνόμια, διαθέτοντας αυτονομία διοικητική και φορολογικές ατέλειες (Ε. Στουγιαννάκης, ό.π., σσ. 51-54).

Ως τον 18^ο αιώνα δεν υπάρχουν σημαντικές πληροφορίες για την πόλη της Νάουσας. Το 1705, σημειώνεται ανταρσία των κατοίκων της πόλης, που αντέδρασαν στη στρατολόγηση νέων για την στελέχωση του σώματος των Γενιτσάρων (ντεβσιρμέ). Μάλιστα σκότωσαν τους Οθωμανούς στρατιωτικούς, που ήταν εντεταλμένοι με την στρατολόγηση. Η ανταρσία εξελίχθηκε σε στάση κατά της οθωμανικής εξουσίας, όταν περίπου εκατό άνδρες, με επικεφαλής τον Ζήσο Καραδήμο και τους δυο γιους του σχημάτισαν ένοπλη συμμορία, η οποία διατρέχοντας βουνά και πεδιάδες των περιοχών Βέροιας και Νάουσας, λήστευαν και σκότωναν τους ανυπεράσπιστους Μουσουλμάνους των χωριών. Τελικά η ανταρσία αυτή καταλύθηκε από τον στρατό και όσοι από τους στασιαστές είχαν συλληφθεί εκτελέστηκαν. Η στάση των Ναουσαίων κατά της στρατολόγησης νέων και τα αιματηρά περιστατικά που επακολούθησαν, μάλλον οδήγησαν τις οθωμανικές αρχές να μην προβούν πλέον σε στρατολόγηση νέων από τη Νάουσα, όπως μπορεί να συναχθεί από την έλλειψη σχετικών διαταγών, είτε του Σουλτάνου, είτε του Μπεηλέρμπεη της Ρούμελης, στο αρχείο του Ιεροδικείου της Βέροιας. Πάντως τα παραπάνω γεγονότα της Νάουσας αποτέλεσαν τον επίλογο του θεσμού του ντεβσιρμέ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους Εκδοτική Αθηνών τ. Ι, Αθήνα 1974 σ. 65, Ι. Κ. Βασδραβέλλης επιμ., Ιστορικά Αρχεία Μακεδονίας Β΄, Αρχείον Βεροίας-Ναούσης (1598-1886), Θεσσαλονίκη 1954, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών). Η Νάουσα της οθωμανικής περιόδου μολονότι μικρή πόλη σε πληθυσμό, λόγω της θέσης και των προνομίων της, ανέπτυξε τον κοινωνικό ιστό της ως αστικό κέντρο. Εκτός από τη γεωργία, οι κάτοικοί της ασχολήθηκαν με επιτυχία με προδρομικές μορφές βιομηχανικής παραγωγής αγαθών και με το εμπόριο. Κατά την επανάσταση του Βερμίου το 1822, η Νάουσα αναδείχθηκε επίκεντρό της. Ο ιστορικός της Επανάστασης του 1821 και πρώτος πρωθυπουργός της αυτόνομης Ελλάδος Σπυρίδων Τρικούπης γράφει τα ακόλουθα σχετικά: «Η πόλις της Ναούσης διά το πλήθος των κατοίκων της Χριστιανών, Ελλήνων και Βουλγάρων, διά τους πόρους της και διά το περιτείχισμά της, εφάνη προσφυές ορμητήριον των κατ’ εκείνα τα μέρη επαναστατικών κινημάτων….» (Σπ. Τρικούπη, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, 2^ος τ., Λονδίνο 1860). Στο σημείο τούτο είναι αναγκαία μια διευκρίνιση. Ως Βούλγαροι χαρακτηρίζονταν εκείνη την εποχή αλλά και αργότερα, όλοι οι γηγενείς κάτοικοι της Μακεδονίας, που είχαν ως μητρική γλώσσα τα σλαβικά μακεδονικά. Στη Νάουσα είχαν εγκατασταθεί από τα γύρω χωριά, κυρίως του Βερμίου, πολλές οικογένειες σλαβικής γλωσσικής ταυτότητας και σ’ αυτούς αναφέρεται προφανώς ο Τρικούπης, μιλώντας για Βουλγάρους της πόλης.

Ο ιστορικός της πόλεως Ε. Στουγιαννάκης, αναφέρει τον Θεοφάνη τον Νέο, πολιούχο της Νάουσας και τον Σεχ Λεαή ως οσίους και πατέρες της πόλης (Ε. Στουγιαννάκης, ό.π. σ. 31). Ο Σεχ Λεαή είναι εκδοχή από παραφθορά του ονόματος του Σεΐχη Αμπντουλλάχ αλ Ιλαχί, που αναφέραμε πιο πάνω και υπήρξε από τους πιο σημαντικούς Σούφι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά την εποχή του. Είχε σχετισθεί με τον κοινωνικό επαναστάτη Σεΐχη Μπεντρετίν Σιμάβναλη, που οι Οθωμανοί κρέμασαν δημόσια στην πόλη των Σερρών και τον είχε υπερασπισθεί στην Κωνσταντινούπολη. Μετά απ’ αυτήν την πρωτοβουλία, η παραμονή του στην πρωτεύουσα ήταν επισφαλής και ο Γαζή Εβρενός Μπέη, που τον σεβόταν ιδιαίτερα, του πρόσφερε θέση παιδαγωγού των παιδιών της οικογένειάς του. Έτσι βρέθηκε στην κεντρική Μακεδονία. Η μνήμη του αγίου Θεοφάνη διατηρείται ζωντανή, ενώ η μνήμη του Σεΐχη Αμπντουλλάχ αλ Ιλαχί ωθείται στα υπόγεια της ιστορικής λήθης….

(2013-2019)

Σκέψεις του πρωινού...

Έρχεται η στιγμή, που η μοίρα σου ως ανθρώπου σε υποχρεώνει, να δεις κατάματα την αλήθεια, πως η ανηφόρα έχει πάψει πια να είναι δυνατότητα για σένα. Σου μένει ένα χρέος αξιοπρέπειας, απέναντι στον εαυτό σου, να αποδεχθείς την μοναδική πλέον πραγματικότητα· να διαχειριστείς με ευπρέπεια τον βιολογικό σου κατήφορο, ως τη στιγμή, που θα αποδεσμευτείς από τα εγκόσμια. Τέτοιες στιγμές, καταλαβαίνεις πόση σοφία κρύβει η ευχή της Εκκλησίας, κατά την θεία λειτουργία: “Χριστιανὰ τὰ τέλη τῆς ζωῆς ἡμῶν, ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα, εἰρηνικά...”. Σταυρώνεις τα χέρια και ψελλίζεις την ευχή, τα τέλη της ζωής σου, να είναι ανώδυνα, χωρίς ντροπές και προπάντων ειρηνικά. Οι αγωνίες, οι τύψεις, που στα έσχατα σε ταράζουν σύγκορμο, διώχνοντας τον λιγοστό ύπνο μακριά απ’ το μαξιλάρι σου τις νύχτες, είναι ολωσδιόλου περιττές. Το να σε κυνηγούν οι Ερινύες ενόσω πορεύεσαι να συναντήσεις την δύση του βίου σου, είναι τρομερή κατάσταση. Για τούτο, ψέλλιζε συνεχώς, νύχτα μέρα: Τα τέλη της ζωής ειρηνικά, κλείνοντας την ευχή με το “Αμήν”.

Θεσσαλονίκη, Ντεπώ 24/02/2019

Κυριακή του Ασώτου

In Memoriam Farrokhroo Parsa

Η Farrokhroo Parsa εκτελέστηκε στις 8 Μαΐου του 1980, αφού καταδικάσθηκε σε θάνατο από επαναστατικό δικαστήριο της Τεχεράνης. Υπήρξε γιατρός, πολιτικός και είχε διατελέσει Υπουργός Παιδείας στο Ιράν, πριν από την επικράτηση της Ιρανικής Επανάστασης του Αγιατολλάχ Χομεϊνί. Ήταν μια αγωνίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών και τις ίσες ευκαιρίες στην μόρφωση, ακολουθώντας τα χνάρια της μητέρας της Fakhr-e Āfāgh, που εξέδιδε το περιοδικό “Ο Κόσμος της Γυναίκας”. Όταν εγκαθιδρύθηκε η Ισλαμική Δημοκρατία η Farrokhroo Parsa αρνήθηκε να φορέσει το τσαντόρ, που είχε επιβληθεί από το νέο καθεστώς ως γυναικεία ενδυμασία. Ήταν μια πράξη αμφισβήτησης της ισλαμιστικής θεοκρατίας των Μολλάδων. Υπήρξε ένα από τα σημαντικά θύματα της λεγόμενης “Ισλαμικής Πολιτιστικής Επανάστασης” (1980-1983), που οργάνωσε το καθεστώς, με σκοπό να ευθυγραμμιστούν οι πνευματικοί άνθρωποι της χώρας με το επαναστατικό και πολιτικό Ισλάμ.

Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν γιορτάζει με ποικίλους πανηγυρισμούς, την εγκαθίδρυση του επαναστατικού καθεστώτος πριν σαράντα χρόνια.

Είναι μια ευκαιρία να τιμήσουμε τη μνήμη της Farrokhroo Parsa, που αμφισβήτησε εξαρχής την βαρβαρότητα του ισλαμιστικού καθεστώτος και δεν φοβήθηκε τον θάνατο, προκειμένου να διαφυλάξει την αξία της ύπαρξής της και το ελεύθερο φρόνημά της.

Στο τελευταίο γράμμα από τη φυλακή προς τα παιδιά της, η Farrokhroo Parsa, είχε γράψει: “Είμαι γιατρός κι έτσι δεν φοβάμαι το θάνατο. Ο θάνατος είναι μια στιγμή και τίποτα περισσότερο. Είμαι έτοιμη να δεχθώ το θάνατο με ανοιχτά χέρια, παρά να ζήσω με ντροπή, παρά να ζω αναγκασμένη να κρύβομαι. Δεν πρόκειται να υποκύψω σε εκείνους που περιμένουν να εκφράσω τη λύπη μου, για τα πενήντα χρόνια των προσπαθειών μου για ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Δεν είμαι έτοιμη να φορέσω το τσαντόρ για να επιστρέψω στην ιστορία”.

Στη φωτογραφία, η Farrokhroo Parsa μπροστά από το επαναστατικό δικαστήριο το 1979, που την καταδίκασε σε θάνατο. 

Η Farrokhroo Parsa ονομάσθηκε γυναίκα για όλες τις εποχές!

14/02/19

Η απώλεια του Ποιητή....

Οι Ποιητές, οι Προφήτες και οι Σαλοί

κρατούν τον Κόσμο

μακριά από την καταστροφή

υφαίνοντας την Αγιότητα

τριγύρω μας.

Οι Ποιητές, οι Προφήτες και οι Σαλοί

μένουν στην καταφρόνια

των ισχυρών κάθε λογής

που αρκούνται στην ικανοποίηση

της σαθρής όψης

των φαινομένων.

Οι Ποιητές, οι Προφήτες και οι Σαλοί

είναι ευλογημένοι

γιατί μεταγγίζουν στις ψυχές μας

τον Λόγο

φυλάγοντας τις συνειδήσεις μας

ξύπνιες,

τουλάχιστον εκείνων που το αποζητούν.

Ο Ποιητής, που η γη δέχεται το σκήνωμά του στον κόρφο της

δεν εγκαταλείπει τον Κόσμο

μα ξαγρυπνά μαζί μας,

όπως συνέβαινε πάντα,

όταν κυκλοφορούσε ανάμεσά μας

με την ανάσα του και την σάρκα του.

Ο Ποιητής, που η γη δέχεται το σκήνωμά του στον κόρφο της

αφουγκράζεται τις αγωνίες και τους στεναγμούς μας

ευφραίνεται με τις χαρές μας

γιατί ο θάνατος δεν αγγίζει την ύπαρξή του.

Μονάχα σε μας, μένει η πίκρα της απώλειας

στο στόμα, εξαιτίας της ολιγοπιστίας μας.

3 Ιανουαρίου 2018

Στη μνήμη του Μάρκου Μέσκου, του Ποιητή